कधी कधी एखादा चित्रपट, चित्रपट न राहता एक देश बनतो, जिथे आपण नकळत निघून जातो—ऐकत, गुणगुणत. अशीच एक यात्रा झाली, जेव्हा हे गाणे मनात घर करून राहिले—‘न मिलता गम तो बर्बादी के अफसाने कहां जाते, अगर दुनिया चमन होती तो वीराने कहां जाते।’ जर दुःख नसते, तर शोकांतिकेचे स्वरूप कसे घडले असते? साहित्याची समृद्धी तर दुःखद कहाण्यांमुळेच झाली आहे. मात्र, आपण दुःख कसे आणि का सहन करतो, याची समज जुन्या काळात आणि आजच्या युगात वेगवेगळी आहे. आधुनिकता आपल्यावर लादलेल्या दुःखाबद्दल नाराज व्हायला शिकवते आणि आपण लगेचच त्यामागे एखादे जबाबदार कारण किंवा कर्ता शोधू लागतो. गाण्याचे बोल पुढे असे आहेत—‘मुबारक गैर को खुशियां, मुझे गम से मोहब्बत है।’ दुःखाचेही स्वतःचे औचित्य असते; आणि ते आपल्याला एका प्रतिष्ठेसह सहन करावे लागते. दुःख अत्यंत वैयक्तिक असते—ते पूर्णपणे आपले असते—पण आनंदाला परके करून दुःखाला एक डिग्निटी (गरिमा) मिळते. चित्रपटांतील गाणी अनेकदा आपल्याला जुन्या काळाची आठवण करून देतात. जेव्हा दुःखाकडे जीवनाबद्दलच्या गहन गोष्टी शिकवणारी अवस्था म्हणून पाहिले जात असे. आजच्या काळात, आपण कोणत्याही परिस्थितीत आनंदी राहण्याचा प्रयत्न करतो, त्यामुळे कुणी दुःखातही मुक्ती पाहू शकतो, ही गोष्ट विचित्र वाटते. आपण कदाचित त्याकडे आत्मदया म्हणून पाहून दुर्लक्ष करू. चित्रपट ‘अमर’ (१९५४) केवळ आपल्या काही गाण्यांमुळेच नव्हे, तर त्यात दिसणाऱ्या नैतिक धैर्यामुळेही अनोखा आहे. त्यातील सुरुवातीचे गाणे, ‘हे न्यायाचे मंदिर आहे, देवाचे घर आहे’, न्यायालय आणि मंदिराला समान पातळीवर ठेवते. ते सांगते की न्याय हा केवळ कायदेशीरच नव्हे, तर नैतिक विषयही आहे. हे मंदिर केवळ पवित्रतेचेच नव्हे, तर न्यायाचे ठिकाण म्हणूनही दाखवते. न्यायाचा प्रवास कठीण आहे आणि ही कथा मोठी किंमत मोजून तो पूर्ण करण्याचा प्रयत्न करते. मुख्य व्यक्ति अमरनाथ (दिलीप कुमार) न्यायासाठी आग्रह धरण्यापासून कधीच मागे हटत नाही. त्याला आपल्या विचारांशी जुळणारी साथीदार अंजू (मधुबाला) मिळते. दोघेही श्रीमंत, विनोदी आणि आपल्या कामाप्रती समर्पित आहेत, आणि त्यांच्या पालकांची इच्छा आहे की त्यांनी लग्न करावे. पण या आदर्श परिस्थितीच्या आड अन्यायाची एक लपलेली कहाणीही आहे. एका रात्री अमर दुसऱ्या नराधमापासून वाचण्यासाठी त्याच्या घरी आश्रयाला आलेल्या सोनियावर (निम्मी) जबरदस्ती करतो. कहाणी अपराध्याला त्याच्या कृत्यासाठी जबाबदार धरते—न्यायालयात आणि मंदिरात, दोन्ही ठिकाणी न्याय मिळतो आणि नैतिक व्यवस्था पुन्हा प्रस्थापित होते. अंजूच्या जागी सोनिया अमरनाथची पत्नी बनते. कथेतून आपल्याला न्याय मिळाल्याचे समाधान मिळत असले, तरी सोनियाचे दुःख व्यक्त करणारे गाणेही तितकेच गुंतागुंतीचे आहे, ज्यामुळे चित्रपटाला एक परिष्कृत दृष्टिकोन प्राप्त होतो. खाली लिहिलेल्या ओळी या गोष्टीचे उत्तम वर्णन करतात की आपलेच लोक परके कसे होतात : ‘चला, बरं झालं आपल्यांमध्ये कुणीतरी परका निघाला, जर सगळेच आपले असते तर परके कुठे गेले असते…।’ शकील बदायुनी यांच्या या गाण्यात केवळ दुःख-वेदना नाहीत, तर नातेसंबंधांचे एक संपूर्ण जाळेही आहे आणि एखादी व्यक्ती ‘आपली’ किंवा ‘बाहेरची’ (परकी) कशी बनते, हेही दिसून येते. येथे ‘परका’ या शब्दाकडे लक्ष देणे आवश्यक आहे. इंग्रजीतील ‘स्ट्रेंजर’ आणि ‘आउटसाइडर’ यांसारख्या शब्दांचा अर्थ ‘परका’ यापेक्षा वेगळा असतो. ‘स्ट्रेंजर’ (अनोळखी) म्हणजे अशी व्यक्ती, जिला आपण ओळखत नाही आणि अनेक गाण्यांमध्ये ‘अनोळखी’चा उल्लेख आढळतो. त्याचप्रमाणे, ‘आउटसाइडर’ (बाहेरील व्यक्ती) याचा अर्थ सामान्यतः दुसऱ्या देशातील किंवा गावातील व्यक्ती असा होतो. त्यामुळे ‘परदेसी’ या शब्दाचा अर्थ दुसऱ्या ठिकाणची किंवा दुसऱ्या संस्कृतीतील व्यक्ती असा होतो. मात्र, ‘परका’ म्हणजे ‘आपला नसलेला’. ‘परक्या’विषयी आपण अशा व्यक्तीच्या रूपात विचार करू शकतो, जिला आपण खरोखर ओळखत नाही किंवा जी आता ‘आपली’ राहिलेली नाही. एखाद्याशी निर्माण झालेली जवळीक आपण अचानक संपवू शकत नाही; म्हणजेच, ज्या व्यक्तीला आपण खूप चांगल्या प्रकारे ओळखत आलो आहोत, तिला अचानक ‘अनोळखी’ मानू शकत नाही. पण आपण असा विचार नक्की करू शकतो की आपण तिला खरोखर ओळखत होतो का. जेव्हा एखादी ‘आपली’ व्यक्तीच ‘परकी’ बनते, तेव्हा एक विश्वासू माणूस अखेर दुसराच कोणी कसा बनला, याचे कोडे निर्माण होते. कधी कधी दुःख आणि संभ्रम यांच्यात फारसा फरक नसतो आणि परकाही उंबरठ्यावर उभा असतो—जो ना अनोळखी असतो, ना पूर्णपणे आपला. असो, त्या परक्याचे आम्ही कृतज्ञ आहोत—‘तुम्हीच दुःखाची दौलत दिलीत, फार मोठे उपकार केलेत; जगासमोर हात पसरण्यासाठी आम्ही कुठे गेलो असतो?’ पूर्वी दुःखाकडे अशा अवस्थेच्या रूपात पाहिले जात असे, जी आपल्याला जीवनाविषयीच्या गहन गोष्टी शिकवत असे. आज आपण कोणत्याही परिस्थितीत आनंदी राहण्याचा प्रयत्न करतो, त्यामुळे एखाद्याला दुःखातही मुक्ती दिसू शकते, ही गोष्ट विचित्र वाटते. आपण याला आत्मकरुणाही समजू शकतो. (हे लेखिकेचे स्वतःचे विचार आहेत)
This post was originally published on this site.
हे पण वाचा-
शहर
- पुणे: बोर्ड तोडूनच दाखवा! लक्ष्मी रस्त्यावरील कारवाईवरून फत्तेचंद रांका आक्रमक; महापालिका अधिकाऱ्यांशी जोरदार बाचाबाची
- नागपूर: कायदा फक्त विरोधकांसाठीच का? महेश बालगींच्या शिक्षेवरून आणि जंगलतोडीवरून विजय वडेट्टीवारांचा सरकारला खडा सवाल
- नाशिक: लुटणाऱ्यांनाच तुम्ही निवडून देता, तुमचे रक्त का खवळत नाही; खड्डे, दूषित पाणी आणि वृक्षतोडीवरून सुजात आंबेडकरांचा संताप
- ठाणे: शहापुरात संतापजनक घटना: ओळखीच्या तरुणाचे ७ वर्षांच्या मुलीवर अत्याचार; पोटदुखीतून धक्कादायक प्रकार उघड
महाराष्ट्र
- कोल्हापूर: महिन्याला २६ कोटींहून अधिक उलाढालीची झेप! गोकुळच्या दूध दरवाढीच्या निर्णयावेळी चार अशासकीय सदस्य अनुपस्थित
- पुणे: बोर्ड तोडूनच दाखवा! लक्ष्मी रस्त्यावरील कारवाईवरून फत्तेचंद रांका आक्रमक; महापालिका अधिकाऱ्यांशी जोरदार बाचाबाची
- नागपूर: कायदा फक्त विरोधकांसाठीच का? महेश बालगींच्या शिक्षेवरून आणि जंगलतोडीवरून विजय वडेट्टीवारांचा सरकारला खडा सवाल
- महाराष्ट्र: लोकसहभागातून जलसंधारणाला वेग; चार गावांत वनराई बंधाऱ्यांची उभारणी
गुन्हा
- नाशिक: निवृत्त आरटीओ अधिकारी हेमंत हेमाडे यांची राहत्या घरात गोळी झाडून आत्महत्या
- जळगाव: गावी परतल्यानंतर अवघ्या दोन दिवसांत लग्नातील वादातून २१ वर्षीय तरुणाचा निर्घृण खून; १५ संशयित पोलिसांच्या ताब्यात
- रत्नागिरी: चिपळूणमध्ये खळबळ! रात्री घरातून बाहेर पडलेल्या सांगलीच्या तरुणाची दगडाने ठेचून हत्या, वालोपे परिसरात आढळला मृतदेह"
- गोंदिया: उदमांजर शिकारप्रकरणी सहा जण जेरबंद; गोंदिया वनविभागाची धडक कारवाई, कामठा परिसरातील घटना
राजकीय
- नवी दिल्ली: धावत्या कारमध्ये सीएनजीचा भीषण स्फोट; २ आमदारांसह ६ जण जखमी!
- पुणे: लग्नाचं आमिष दाखवून फसवणूक केल्याचा आरोप करत महिलेचा सर्वसाधारण सभेत आत्मदहनाचा प्रयत्न
- मुंबई: 'आंबा चोरला म्हणून फाशी नसते, नीट पेपरफुटीवर चंद्रकांत पाटलांचं वादग्रस्त वक्तव्य; मूल गमावलेल्या आईला लेकरू कुठल्या बाजारातून आणाल? काँग्रेस-मनसेचा संताप'
- नवी दिल्ली: पंतप्रधान मोदींचं सीजेपी आंदोलनावर मोठं भाष्य, 'युवकांच्या भविष्याशी खेळणाऱ्यांना सोडणार नाही, कठोर कारवाईचा इशारा!'
इतर
- आजचे राशिभविष्य १७ नोव्हेंबर २०२६: सूर्य आणि मंगळ करणार राजयोग निर्माण, या राशींचे नशीब फळफळणार!
- आजचे राशिभविष्य १४ नोव्हेंबर २०२६: बुधादित्य योग आणि शनिकृपेमुळे या राशींचे नशीब उजळणार, जाणून घ्या काय सांगते तुमचे भविष्य!
- आजचे राशिभविष्य १३ नोव्हेंबर २०२६: जाणून घ्या तुमचे आजचे ग्रहमान आणि भविष्य!
- आजचे राशिभविष्य १२ नोव्हेंबर २०२६: गुरु बनवणार पॉवरफुल योगाचा संयोग, या राशींच्या हातात खेळणार पैसा!
मनोरंजन
- 'ईथा' चित्रपटावरून नवा वाद; विठाबाई नारायणगावकर यांच्या कुटुंबीयांचा तीव्र आक्षेप
- ओटीटीवर दाखल झाला 'खालिद के शिवाजी'; छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या विचारांचा अनोखा प्रवास आता घरबसल्या अनुभवता येणार!
- मनोरंजन: दिलजीत चा चित्रपट वादाच्या भोवऱ्यात,काय आहे कारण ?
- मराठी हॉरर -कॉमेडी चित्रपट 'भूतम भयम्'!! अभिनेत्री छाया कदम यांचा भीतिदायक लूक समोर
देश विदेश
- नवी दिल्ली: युधिष्ठिर सेतूवर भरधाव एसयूव्हीची ऑटोला धडक; पळण्याच्या नादात सहा जणांना चिरडले, दोघांचा मृत्यू
- नवी दिल्ली: ५० वर्षांहून जुनी इमारत कोसळल्याने चिमुकल्यासह दोघांचा मृत्यू; मी १० वर्षांपूर्वीच घर सोडण्याचा सल्ला दिला होता, म्हणत मामाला अनावर झाले अश्रू!
- गोवा: लोकशाहीच्या रक्षणासाठी भाजपने पणजीत काढली 'लोकशाही बचाव' पदयात्रा!
- उत्तर प्रदेश: लग्नापूर्वीच तिरंग्यात परतला अलीगढ़चा शिपाई; नायक करन चौधरी यांच्या अंगावर काटा आणणारी बलिदान गाथा


























Subscribe to my channel




