प्रवास संपला पण बेडशीट घरी! पुणे रेल्वे स्थानकातून ५ वर्षांत तब्बल ३ कोटींचे अंथरुण-पांघरुण आणि टॉवेल गायब, प्रवाशांच्या 'हातसफाई'मुळे कंत्राटदार अडचणीत

भारतीय रेल्वेच्या वातानुकूलित (एसी) डब्यांमध्ये प्रवास करणाऱ्या प्रवाशांच्या आरामासाठी रेल्वे प्रशासनाकडून बेडशीट, पांघरुण, उशी आणि टॉवेल यांसारखे बेडरोल साहित्य उपलब्ध करून दिले जाते. मात्र, प्रवास संपल्यानंतर अनेक प्रवासी हे साहित्य रेल्वेगाडीतच न सोडता परस्पर आपल्या घरी घेऊन जात असल्याचे धक्कादायक समोर आले आहे. पुणे रेल्वे विभागात गेल्या पाच आर्थिक वर्षांत तब्बल २ लाखांहून अधिक बेडरोल संच आणि लिनन साहित्य गायब झाल्याची नोंद झाली असून, या चोरीमुळे सुमारे ३ कोटी रुपयांचा आर्थिक फटका बसला आहे.

५ वर्षांतील चोरीची आकडेवारी व नेमका प्रकार:

• २ लाखाहून अधिक संच गायब: पुणे रेल्वे विभागाच्या आकडेवारीनुसार, मागील पाच वित्तीय वर्षांमध्ये सुमारे ३० हून अधिक रेल्वेगाड्यांच्या एसी डब्यांमधून मोठ्या प्रमाणावर बेडरोल साहित्य नाहीसे झाले आहे. यामध्ये सर्वाधिक प्रमाणात बेडशीट (चादरी), उशांचे अभ्रे (पिलो कव्हर्स), फेस टॉवेल, ब्लँकेट्स आणि उशांचा समावेश आहे.

• कंत्राटदारांवर आर्थिक भुर्दंड: रेल्वे प्रवाशांना हे साहित्य पुरवण्याचे, धुण्याचे आणि व्यवस्थापन करण्याचे काम खाजगी कंत्राटदारांकडे असते. कराराच्या नियमांनुसार, प्रवाशांनी परस्पर लांबवलेल्या किंवा गहाळ झालेल्या साहित्याची भरपाई संबंधित खासगी कंत्राटदारांकडून वसूल केली जाते. या ५ वर्षांच्या काळात गायब झालेल्या सुमारे २ कोटी ८१ लाख रुपयांच्या साहित्याची रक्कम कंत्राटदारांच्या वेतनातून किंवा बिलातून कापण्यात आली आहे.

• कर्मचाऱ्यांची मर्यादा आणि प्रवाशांची जबाबदारी: लांब पल्ल्याच्या गाड्यांमध्ये प्रवास करणाऱ्या प्रवाशांची संख्या प्रचंड असल्यामुळे प्रत्येक प्रवाशावर वैयक्तिक लक्ष ठेवणे ट्रेन अटेंडंटसाठी अशक्य होते. प्रवास संपण्यापूर्वी डब्यातून उतरताना प्रवाशांनी स्वतःहून हे साहित्य रेल्वे कर्मचाऱ्यांकडे जमा करणे अपेक्षित असते. मात्र, काही जण अनवधानाने तर काही जण जाणीवपूर्वक हे साहित्य स्वतःसोबत घेऊन जात असल्यामुळे रेल्वे यंत्रणेसमोर मोठी समस्या निर्माण झाली आहे.

रेल्वे कायद्यानुसार (Railway Property Act), रेल्वेची मालमत्ता चोरीला नेणे हा कायदेशीर गुन्हा असून, यामुळे केवळ आर्थिक नुकसानच होत नाही तर पुढील प्रवाशांना ऐनवेळी बेडरोल मिळण्यात अडचणी येतात. प्रवाशांनी नैतिक जबाबदारी ओळखून रेल्वेची ही मालमत्ता सुरक्षित ठेवण्यास सहकार्य करावे, असे आवाहन प्रशासनाकडून केले जात आहे.