कोल्हापूर: अण्णा भाऊ साठे जयंती विशेष: डॉ. आंबेडकरांची चळवळ आणि मार्क्सवाद ठरला अण्णा भाऊंच्या साहित्याची प्रेरणा; 'युगांतर'मधील साहित्यातून नवी दृष्टी

कोल्हापूर: भारतातील साम्राज्यवादविरोधी राष्ट्रीय चळवळ आणि भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांची चळवळ हे ज्येष्ठ लेखक आणि लोकशाहीर अण्णा भाऊ साठे यांच्या साहित्याच्या प्रमुख प्रेरणा असल्याचे समोर आले आहे. शिवाजी विद्यापीठाच्या मराठी विभागाचे अधिव्याख्याता आणि अण्णा भाऊ साठे अध्यासनाचे समन्वयक प्रा. रणधीर शिंदे आणि ज्येष्ठ राजकीय विश्लेषक डॉ. अशोक चौसाळकर यांनी हा महत्त्वपूर्ण संदर्भ शोधला असून, त्यांचे हे अमूल्य साहित्य 'श्रमिक प्रतिष्ठान'तर्फे 'युगांतरमधील अण्णा भाऊ साठे यांचे साहित्य' या पुस्तकाद्वारे प्रकाशित करण्यात आले आहे.

अण्णा भाऊ साठे हे कम्युनिस्ट पक्षाच्या 'युगांतर' या साप्ताहिकात १९५० ते १९६१ या कालावधीत सातत्याने लिखाण करीत होते. त्यांनी त्या साप्ताहिकात लिहिलेल्या निवडक साहित्याचा संग्रह या पुस्तकरूपाने प्रकाशित झाला आहे. 'हवे ते लिहितो' या लेखमालेत अण्णा भाऊंनी आपल्या साहित्याच्या प्रेरणा व त्याचे प्रयोजन याचे सखोल विवेचन केले आहे, अशी माहिती प्रा. रणधीर शिंदे यांनी दिली. या पुस्तकात अण्णा भाऊ स्पष्टपणे म्हणतात की, मार्क्सवाद-लेनिनवाद, भारतातील साम्राज्यवादविरोधी राष्ट्रीय चळवळ व डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांची चळवळ या त्यांच्या साहित्यनिर्मितीच्या मुख्य प्रेरणा होत्या.

या संग्रहातील त्यांच्या साहित्यातून महाराष्ट्रातील वारणा खोरे आपले सर्व रस, रंग व गंध यासह अत्यंत जिवंतपणे प्रकट होते. त्यामध्ये मुंबईतील गरीब लोकांचा जगण्यासाठीचा संघर्ष आणि कामगारांचा लढाऊपणा प्रभावीपणे दिसून येतो. त्यांच्या कविता वीररसाने ओथंबलेल्या आहेत, तर त्यांच्या दलित कथांचे वेगळेपण वाचकांचे लक्ष वेधणारे आहे. अण्णा भाऊंचे 'युगांतर'मधील हे साहित्य त्यांच्या प्रतिभेचे अगदी नवदर्शन घडवणारे आहे.

या महत्त्वपूर्ण पुस्तकाचे संपादन डॉ. अशोक चौसाळकर व डॉ. रणधीर शिंदे यांनी संयुक्तपणे केले आहे. डॉ. चौसाळकर हे शिवाजी विद्यापीठाच्या राज्यशास्त्र विभागातील निवृत्त प्राध्यापक आहेत, तर प्रा. रणधीर शिंदे याच विद्यापीठाच्या मराठी विभागात अधिव्याख्याता आणि अण्णा भाऊ साठे अध्यासनाचे समन्वयक म्हणून कार्यरत आहेत.

प्रादेशिक भाषाशैलीत प्रभावी लेखन:
मुंबईतील लालबाग, परळ, गिरणगाव, चिरागनगर आणि कोल्हापूर, सांगली परिसरातील वारणा खोऱ्यातील गावरान मराठी या दोन्ही प्रदेशांतील विशिष्ट आणि अस्सल भाषाशैली हे अण्णा भाऊंच्या साहित्याचे आणखी एक मोठे वैशिष्ट्य आहे. 'युगांतर' या साप्ताहिकामध्ये प्रसिद्ध झालेले हे लिखाण अण्णा भाऊंच्या साहित्याबद्दल नवी दृष्टी देणारे असून, यातील बहुतांश लेखन प्रथमत:च ग्रंथरूपाने प्रकाशित होत आहे. यामुळे वाचक आणि अभ्यासकांना अण्णा भाऊंच्या लेखनाकडे पाहण्याचा एक नवीन दृष्टीकोन प्राप्त होणार आहे, असा विश्वास अभ्यासकांनी व्यक्त केला आहे.