एन. रघुरामन यांचा कॉलम:मुलांना अशा जगापासून वाचवा, जे कामापेक्षा जास्त दिखाव्याला महत्त्व देते

आपली मुले आणि किशोरवयीन आज ज्या मोठ्या संख्येने भावनिक तणावांना सामोरे जात आहेत, त्यातून बाहेर पडणे कठीण वाटू शकते. यात झोपेची कमतरता, शैक्षणिक दबाव आणि एकटेपणा यांसारख्या गोष्टींचा समावेश आहे. परंतु जगात ज्या समस्येवर उपचार घेणाऱ्या तरुणांची संख्या वाढत आहे, ती म्हणजे चिंता (Anxiety). आणि हीच पालकांची सर्वात मोठी चिंता आहे. चिंतेने ग्रासलेली मुले अनेकदा गोष्टी टाळतात, वेगळे होण्याची जास्त भीती दाखवतात किंवा चिकटून राहतात. वारंवार पोटदुखीसारख्या समस्यांची तक्रार करतात, ज्याचे कोणतेही स्पष्ट कारण नसते. अचानक रागावतात. सामान्यतः अशी मुले वारंवार विश्वास मागतात. याबद्दल अनेक तज्ञांच्या सल्ल्यांचा संग्रह येथे सादर केला आहे. इंटेंसिव्ह पेरेंटिंग थांबवा: आपण ‘हेलिकॉप्टर पेरेंटिंग’च्या युगात जगत आहोत, जिथे पालक नेहमी मुलांवर लक्ष ठेवतात. संस्कृती आपल्यावर दबाव टाकत आहे की चांगले पालक मुलांच्या आयुष्यात संघर्ष येऊ देत नाहीत. अशा पालकत्वाचे एक कारण सुरक्षेच्या चिंता देखील असू शकतात. अलीकडेच एका लहान मुलाच्या शारीरिक छळाचा व्हिडिओ व्हायरल झाल्यानंतर बेंगळुरू येथील ब्रूकफिल्डमधील कॅपजेमिनीच्या एचएएल कॅम्पसमधील पाळणाघरातील दोन केअरगिव्हर्सना अटक करण्यात आली. पण दुर्दैवाने पालक जितके ‘ओव्हर पेरेंटिंग’ करतात, मूल तितकेच कमी सक्षम होते. 3 वर्षांचे मूल देखील कठीण काम करू शकते: मी पाहिले आहे की मुलांसाठी संगीत किंवा नृत्याची पहिली क्लास भीतीदायक असते. ती रडतात आणि आईला सोडून दुसऱ्या कोणत्याही गटात जाण्यास नकार देतात. पण त्या आयांना विश्वास असतो की मूल हे करू शकते. त्यापैकी बहुतेक म्हणतात की ‘आता हे कठीण वाटत आहे, कारण तू यापूर्वी कधीच केले नाहीस. पण मम्माला माहीत आहे की तू करू शकतोस.’ हे ऐकताच मुले लगेच नृत्य करू लागत नाहीत. उलट, अनेक आठवडे वर्गखोलीच्या दारावर उभे राहतात. नंतर हळूहळू शांत होऊन क्लासमध्ये सामील होतात. हाच नियम तेव्हाही लागू होतो, जेव्हा ती शाळेत जाण्यास नकार देतात. भावना वस्तुस्थिती नसतात: जेव्हा मूल अस्वस्थ असते, तेव्हा पालक म्हणून तुम्हीही अस्वस्थ होऊ नये. जेव्हा तुम्ही प्रेमाने म्हणता, ‘अरे, तुला हे काम करताना वाईट वाटत आहे का?’ तेव्हा मुलाची चिंता आणखी वाढते. त्यांना ‘अस्वस्थ आणि असुरक्षित’ वाटते, ज्यामुळे त्यांच्या मनात ‘मी हे करू शकत नाही’ किंवा ‘हे माझ्यासाठी नाही’ अशी भावना येते. म्हणून नेहमी भावना आणि वस्तुस्थिती यात फरक करण्याचा प्रयत्न करा. शैक्षणिक दबाव शत्रू आहे: अनेक लोक मानतात की कोणत्याही शाळेत गुण हेच सर्वात महत्त्वाचे असतात. मुलांपेक्षा पालक त्यांच्या गुणांमध्ये जास्त रस घेतात आणि म्हणूनच ते त्यांच्या गृहपाठाचेही बारकाईने व्यवस्थापन करू लागतात. जर तुम्ही गृहपाठात हस्तक्षेप करणे थांबवले, तर मुलांना अधिक प्रेरणा मिळेल आणि ते अधिक गुंतलेले वाटतील. मुलांच्या अभ्यासात पालकांनी स्वतःच मुख्य कर्ता-धर्ता बनण्याऐवजी सहाय्यक भूमिका बजावली पाहिजे. एकटेपणा ही एक मोठी समस्या आहे: खराब मानसिक आरोग्याचे मुख्य कारण हेच आहे. मुलांच्या मित्रांना घरी बोलावून यावर मात करण्यास त्यांना मदत करा. स्क्रीनशी जोडण्याऐवजी त्यांना मित्रांशी जोडले जाऊ द्या. मुलांना ऊर्जा खर्च करण्याची गरज असते, त्यामुळे त्यांना खेळ, गिर्यारोहण, फिरणे, मार्शल आर्ट्स, नृत्य, सायकलिंग आणि व्यायामासाठी प्रोत्साहित करा. स्क्रीन असे अनुभव कधीच देऊ शकत नाही. हे ताण कमी करण्याचे, धैर्य विकसित करण्याचे आणि अस्वस्थता सहन करण्याचे शारीरिक मार्ग आहेत. तुम्ही पाहाल की त्यांची क्षमता वाढत आहे. त्यांच्याशी सतत बोलत राहा. उदाहरणार्थ, कॉलनीच्या आसपास फिरताना त्यांना सांगा की तुमच्या बालपणी या परिसरात किती झाडे होती. तुम्ही त्यांच्यावर कसे चढत होता आणि त्यांची नावे काय होती. त्यांना तुमच्या बालपणीच्या कथाही सांगा. यामागचा विचार असा आहे की, आपल्या मुलांना अशा जगापासून वाचवा, जे कामापेक्षा जास्त दिखाव्याला महत्त्व देते. त्यांना उपभोग घेण्याऐवजी, स्क्रोल करण्याऐवजी किंवा फक्त यशाबद्दल बोलण्याऐवजी काहीतरी करण्याचे, बनवण्याचे आणि समस्या सोडवण्याचे महत्त्व सांगा. भविष्यात फक्त पाहणाऱ्या किंवा बोलणाऱ्या लोकांपेक्षा, जे काहीतरी करतात ते लोक नेहमीच पुढे राहतील.