दिल्ली: धर्म म्हणजे कोणताही रिलीजन किंवा पूजापद्धती नव्हे; राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे सरसंघचालक मोहन भागवतांचे महत्त्वपूर्ण विधान आणि धर्माची नेमकी व्याख्या

दिल्ली: राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे (RSS) सरसंघचालक मोहन भागवत यांनी एका जाहीर कार्यक्रमात बोलताना 'धर्म' आणि 'रिलीजन' (Religion) या दोन्ही शब्दांमधील मूळ फरक अत्यंत स्पष्ट शब्दांत मांडला आहे. बऱ्याचदा इंग्रजीमधील 'रिलीजन' या शब्दाचा मराठी अनुवाद 'धर्म' असा केला जातो, जो पूर्णपणे चुकीचा आणि संभ्रम निर्माण करणारा आहे, असे प्रतिपादन त्यांनी केले. धर्म ही कोणतीही उपासना पद्धती, पूजाअर्चा करण्याचा मार्ग किंवा पंथ नसून ती मानवी जीवनाला एकत्र बांधून ठेवणारी आणि उच्च मूल्यांची जोपासना करणारी एक शाश्वत जीवनपद्धती आहे, असे मोलाचे मार्गदर्शन त्यांनी यावेळी केले.

आजच्या आधुनिक समाजात धर्म आणि संप्रदाय किंवा पूजापद्धती या दोन्ही गोष्टींना एकच समजले जाते, ज्यामुळे समाजात अनेकदा गैरसमज आणि वाद निर्माण होतात. याविषयी सविस्तर भूमिका मांडताना मोहन भागवत म्हणाले की, जगात विविध प्रकारच्या पूजापद्धती, पंथ आणि उपासना मार्ग असू शकतात आणि प्रत्येक व्यक्तीला आपल्या आवडीनुसार उपासना करण्याचे स्वातंत्र्य असते. परंतु, 'धर्म' हा या सर्व गोष्टींच्या पलीकडचा आहे. धर्म म्हणजे माणसाला माणसाशी जोडणारे कर्तव्य, सद्गुण, मानवकल्याण, सत्य, अहिंसा आणि संपूर्ण सृष्टीविषयी असणारी आदरयुक्त भावना होय. जो विचार संपूर्ण समाजाला सोबत घेऊन चालतो आणि विनाशाऐवजी विकासाची व जोडणीची भावना निर्माण करतो, तोच खरा सनातन धर्म आहे.

पुढे बोलताना त्यांनी स्पष्ट केले की, इंग्रजी भाषेतील 'रिलीजन' (Religion) हा शब्द एका विशिष्ट संप्रदायाशी किंवा पंथाशी जोडलेला असतो, ज्याची स्थापना सहसा एखाद्या विशिष्ट व्यक्तीने किंवा ग्रंथाच्या आधारे झालेली असते. परंतु भारतीय संस्कृतीतील 'धर्म' हा कोणत्याही एका व्यक्तीवर किंवा विशिष्ट कल्पनेवर आधारित नसून तो निसर्गाच्या नियमांवर आणि वैश्विक सत्यावर आधारित आहे. समाजात एकोपा टिकवून ठेवण्यासाठी, प्रत्येकाने आपापले कर्तव्य योग्य पद्धतीने पार पाडणे म्हणजेच धर्म आचरणे होय, असे विचार त्यांनी व्यक्त केले. सरसंघचालकांच्या या विधानामुळे धार्मिक आणि सामाजिक वर्तुळात एकच चर्चा सुरू झाली असून, यावर विविध स्तरातून प्रतिक्रिया उमटत आहेत.