एन. रघुरामन यांचा कॉलम:प्रेमाची अनेक रूपे अन् ते कोणत्याही प्रकारे व्यक्त करणे शक्य

गेल्या तीन दशकांपासून प्रत्येक शनिवारची सुरुवात अशीच झाली आहे. डिजिटल अलार्म वाजण्यापूर्वी मी जागा होतो. घर पहाटेच्या आगळ्या मखमली शांततेने वेढलेले असते. मी एक कप फिल्टर कॉफी बनवतो आणि एका शांत कोपऱ्यात बसतो. मंद प्रकाशात फोनद्वारे माझ्या 88 वर्षीय मामांशी संपर्क साधण्याचा प्रयत्न करतो. त्यांची श्रवणशक्ती कमी झाल्यामुळे आमचे गप्पा मारणारे फोन कॉल्स व्हॉट्सॲपच्या शांत, तेजस्वी जगात बदलले आहेत. स्क्रीनचा हलका निळा प्रकाश कुणालाही त्रास देत नाही. अगदी माझ्या पाळीव प्राण्याला नाही. कारण ते अगदी थोड्याशा हालचालीबद्दल संवेदनशील असतात. ते तसेच झोपून राहतात. त्यांच्या नजरेत आम्ही त्या क्षणी जणू ‘काहीही उपयुक्त’ करत नसतो. परंतु आम्ही आमच्या जीवनाला धरून आहोत. आम्हा दोघांनाही केवळ आमचे कुटुंब शारीरिक व भावनिकदृष्ट्या चांगले आहे ना, एवढीच ख्यालीखुशाली जाणून घ्यायची आहे. अनेकदा आम्ही काहीही बोलत नाही तरीही आम्ही सर्व गोष्टींबद्दल बोलतो. त्यांची मुले म्हणजे माझे चुलत भाऊ परदेशात राहतात. ते अनेकदा विनोदाने म्हणतात, त्यांचे वडील माझ्याशी त्यांच्यापेक्षा जास्त बोलतात. ते चिडवतात की मीच त्यांच्या कुटुंबात राहतो. मामा मला 1940 व 50 च्या दशकात घेऊन जातात. माझ्या आईच्या तरुणपणाच्या आठवणी सांगतात. ते तिच्या शाळेत जाण्याचे, स्वयंपाक व शिवणकाम शिकण्याचे, तिच्या करुणेचे वर्णन करतात. त्यांचे शब्द माझ्या आठवणीत कायमचे कोरले जातात. आपली बहीण भावांची कशा प्रकारे दिव्यतेने काळजी घेई हेही त्यांच्याकडून मी ऐकले. त्यांना चांगले जेवण आणि विश्रांती मिळतेय याची खात्री करत असे. भाऊ थकण्यापूर्वीच तिला ते जाणवत होते. मामा 1940 आणि 50 च्या दशकातील आठवणी सांगतात. अगदी मी माझ्या बालपणीच्या आठवणींपर्यंत पोहोचत नाही तोवर. जणू काही आठवणी ऑलिम्पिक टॉर्च रिलेसारख्या एकामागून दुसऱ्याकडे जात असाव्यात. मी अनेकदा शब्दांतून प्रतिसाद देत नाही. मला गरज भासत नाही. स्क्रीनवर ‘ब्ल्यू टिक’ पाहून त्यांना माहीत कळते की मी तिथे आहे. प्रत्येक शब्द आत उतरत आहे. अचानक स्क्रीनवर एक प्रश्न येतो : “तू रडत आहेस का?’ उत्तर देण्यासाठी मला काही सेकंद लागतात. त्यांनी मला रंगेहाथ पकडले आहे. त्यांच्या भावनिक नाळेमुळे ते अशा जाणिवांना स्पर्श करतात. कदाचित मी हे लपवत होतो. ते त्यांच्या आईच्या भावंडांबद्दलची करुणा आणि त्यागाच्या कथा सांगतात. त्याग आणि वृद्धत्वाच्या वेदना ते कबूल करतात. या भावना कदाचित फोनवर हाताळता येत नाहीत. कधीकधी ते सहा महिन्यांपूर्वी ऐकलेल्या त्याच कथेची पुनरावृत्ती करतात - पण मी त्यांना कधीच थांबवत नाही. ती गोष्ट पुन्हा सांगण्याचा आनंद मी कधीच हिरावून घेऊ इच्छित नाही. आता एक अज्ञात भीती मला घेरते. मी त्यांच्या आजारपणाबद्दल ऐकतो तेव्हा मी सर्वकाही सोडून चेन्नईला प्रवास करतो. माझे चुलत भाऊ बरोबर होते. मी त्यांच्या घराचा एक भाग झालो आहे. पण आल्यावर त्यांना मिठी मारण्याचा आनंद अल्पकाळ टिकतो. कारण आता लवकरच निरोप घ्यावा लागेल, याचे ओझे त्या क्षणी भार टाकणारे ठरते. प्रेमाचा अर्थ नेहमीच जवळ असणे असा नाही; कधीकधी त्याचा अर्थ असा होतो की ते पुन्हा पुन्हा करावे. आम्हाला हे माहीत आहे की एके दिवशी हे सर्व संपेल. मी तयार आहे की नाही हे विचालेही नाही. सध्या तरी हे साधे संभाषण पुरेसे आहे. कधीकधी आमच्या गप्पा नात्यातील भावनेवर व कधी माझ्या आईच्या आठवणींवर आधारित असतात. त्या शांततेच्या विश्वात घेऊन जातात. व्हॅलेंटाइन डे हाच आहे का? मला माहीत नाही. फंडा असा की- प्रेमाची अनेक रूपे असतात. ते व्यक्त करण्यासाठी क्वचितच एखाद्या भव्य व्यासपीठाची गरज असते. ते विशिष्ट दिवशी किंवा विशिष्ट पद्धतीने व्यक्त करण्याची गरज नाही. ते कधीही दाखवता येते.