ढोल-ताशाच्या जल्लोषात सांध्यांकडे दुर्लक्ष नको! सलग वादनामुळे खांदा, मनगट, पाठ आणि मानेवर गंभीर ताण; पुण्यात रुग्णांची संख्या वाढली

महाराष्ट्रात आणि प्रामुख्याने पुणे शहरात गणेशोत्सवादरम्यान ढोल-ताशा वादनाचा उत्साह प्रचंड मोठा असतो. मात्र, याच उत्सवाच्या जल्लोषात तरुणांनी आपल्या आरोग्याकडे आणि विशेषतः सांध्यांकडे दुर्लक्ष न करण्याचे आवाहन वैद्यकीय तज्ज्ञांनी केले आहे. ढोल-ताशा पथकांची वाढती संख्या आणि तरुणांचा मोठा सहभाग पाहता, सरावापासून ते प्रत्यक्ष मिरवणुकीपर्यंत सलग अनेक तास वादन केल्यामुळे खांदा, हात, मनगट, पाठ, पायांचे सांधे आणि मानेतील मणक्यांवर अतिरिक्त ताण येत असल्याचे समोर आले आहे.

उत्साहाच्या भरात सुरुवातीला जाणवणाऱ्या किरकोळ वेदनांकडे दुर्लक्ष करून तरुण तसेच वादक सातत्याने वादन सुरूच ठेवतात. यामुळे स्नायूंच्या आणि सांध्यांच्या गंभीर दुखापती ओढवत असून, काही रुग्णांवर चक्क शस्त्रक्रिया करण्याची वेळ आल्याची माहिती नामवंत अस्थीविकार तज्ज्ञांनी दिली आहे.

दुखापतींची प्रमुख कारणे आणि स्वरूप

ढोल किंवा ताशा वाजवताना खांदा, हात आणि मनगटाच्या हालचाली वारंवार आणि खूप मोठ्या ताकदीने कराव्या लागतात. शरीराची कोणतीही पूर्वतयारी किंवा वॉर्म-अप न करता सलग अनेक तास वादन केल्यामुळे खांद्याच्या स्नायू आणि टेंडन्सवर मोठा भार येतो. यामुळे लिगामेंटची दुखापत, रोटेटर कफची इजा (Rotator Cuff Injury), स्नायूंना तीव्र ताण आणि खांदा अस्थिर होण्याच्या समस्या उद्भवू शकतात. याशिवाय अचानक होणारी जोराची हालचाल, चुकीची शरीरस्थिती (Bad Posture) किंवा वादन करताना तोल जाऊन पडल्यास खांदा निखळण्याची (Dislocation) शक्यता देखील बळावते.

या लक्षणांकडे अजिबात दुर्लक्ष करू नका

• खांद्यामध्ये किंवा मनगटामध्ये सतत वेदना होणे.

• हात वर करताना किंवा ताशा-ढोल उचलताना तीव्र त्रास जाणवणे.

• संबंधित भागात सूज येणे किंवा अशक्तपणा जाणवणे.

• खांदा सटकत असल्याची किंवा जागेवरून हलत असल्याची भावना निर्माण होणे.

अशी कोणतीही लक्षणे जाणवल्यास त्याकडे दुर्लक्ष न करता तातडीने ऑर्थोपेडिक (अस्थीविकार) तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे अत्यंत गरजेचे आहे. दुखापतीच्या तीव्रतेनुसार डॉक्टर औषधोपचार, योग्य विश्रांती, बर्फाचा शेक, फिजिओथेरपी आणि स्ट्रेंथनिंग एक्सरसाइजेसचा सल्ला देतात. मात्र, काही गंभीर केसेसमध्ये किंवा वारंवार खांदा निखळणाऱ्या रुग्णांवर शस्त्रक्रियेचा पर्याय निवडावा लागतो, अशी माहिती अस्थीविकार सर्जन डॉ. सचिन करकमकर यांनी दिली आहे.

दुखापत टाळण्यासाठी घ्यावयाची काळजी:

१. वादनाला सुरुवात करण्यापूर्वी १० ते १५ मिनिटे शरीराचे वॉर्म-अप आणि स्ट्रेचिंग करणे आवश्यक आहे. २. ढोल किंवा ताशा शरीराला आरामदायक वाटेल अशा योग्य पद्धतीने बांधावा, जेणेकरून एकाच अवयवावर अतिरिक्त भार पडणार नाही. ३. सलग अनेक तास विनाविश्रांती वादन करणे टाळावे; मध्येच थोडा ब्रेक घ्यावा. ४. शरीराला पुरўसा रिकव्हरी टाईम (विश्रांतीचा काळ) देणे फायदेशीर ठरते.