सातारा परिसरात रात्रीत बसले भूकंपाचे सलग पाच सौम्य धक्के; कोयनेची मुख्य भूकंपमापक यंत्रणा मात्र मागील दोन महिन्यांपासून बंद!

महाराष्ट्रातील संवेदनशील आणि भूकंपप्रवण क्षेत्र म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या सातारा जिल्ह्यात रात्रीच्या सुमारास भूकंपाचे धक्के जाणवल्याने नागरिकांमध्ये काहीशी खळबळ उडाली आहे. सातारा भूकंप वेधशाळेमध्ये मंगळवारी रात्री ते बुधवारी पहाटेच्या दरम्यान भूकंपाचे एकूण पाच सौम्य धक्के रेकॉर्ड झाले आहेत. सातारा भूकंप वेधशाळेतील 'एमइक्यू डिजिटल भूकंप मापन यंत्रावर' (MIQ Digital Seismograph) या सर्व धक्क्यांची अचूक नोंद झाली आहे. या भूकंपाच्या मालिकेत कोणत्याही प्रकारची जीवित किंवा मोठी वित्तहानी झाल्याचे वृत्त नाही, ज्यामुळे प्रशासनाने आणि नागरिकांनी मोठा सुटकेचा श्वास सोडला आहे.

सातारा भूकंप वेधशाळेने दिलेल्या अधिकृत नोंदींनुसार, या भूकंपांची मालिका मध्यरात्रीपासून सुरू झाली होती: १. पहिला धक्का: मध्यरात्री १२ वाजून ३६ मिनिटांनी जाणवला, ज्याची तीव्रता रिश्टर स्केलवर २.१ इतकी मोजली गेली. २. दुसरा धक्का: रात्री ०१ वाजून २० मिनिटांनी बसला, ज्याची तीव्रता २.३ रिश्टर स्केल होती. ३. तिसरा धक्का: पहाटे ०३ वाजून १६ मिनिटांनी २.३ तीव्रतेचा धक्का नोंदवला गेला. ४. चौथा धक्का: अगदी अवघ्या काही मिनिटांच्या अंतराने, म्हणजेच पहाटे ०३ वाजून २९ मिनिटांनी २.४ रिश्टर स्केल तीव्रतेचा धक्का बसला. विशेष म्हणजे, अवघ्या १३ मिनिटांच्या आत लागोपाठ दोन धक्के बसल्याने कोयना परिसरातील भूगर्भीय हालचाली पुन्हा एकदा सक्रिय झाल्याचे दिसून आले. ५. पाचवा धक्का: पहाटे ०४ वाजून ०१ मिनिटांनी सर्वात जास्त, म्हणजेच २.७ रिश्टर स्केल तीव्रतेचा धक्का नोंदविला गेला.

या सर्व भूकंपांचा केंद्रबिंदू सातारा भूकंप वेधशाळेपासून सुमारे ४५ ते ५२ किलोमीटर अंतरावर असल्याचे समजते. सातारा भूकंप वेधशाळेतील उपविभागीय अधिकारी आणि उपकरण उपविभाग, कोयनानगर यांच्याकडून ही सविस्तर माहिती उपलब्ध करून देण्यात आली आहे.

कोयनेची महत्त्वाची भूकंपमापक यंत्रणा दोन महिन्यांपासून बंद

दरम्यान, या संपूर्ण घटनेत एक अत्यंत चिंतेची आणि महत्त्वाची तांत्रिक बाब समोर आली आहे. राज्यातील अत्यंत महत्त्वाच्या आणि संवेदनशील भूकंपप्रवण क्षेत्रांपैकी एक असलेल्या कोयना धरण परिसरातील भूकंपमापक यंत्रणा गेल्या दोन महिन्यांपासून तांत्रिक बिघाडामुळे बंद पडली आहे. ही यंत्रणा बंद असल्यामुळे या परिसरात मंगळवारी रात्रीपासून पहाटेपर्यंत झालेल्या सलग पाच भूकंपाच्या तीव्रतेच्या हालचालींची तात्काळ, सखोल आणि अत्यंत अचूक नोंद घेण्यामध्ये यंत्रणेला मोठ्या तांत्रिक अडचणींचा सामना करावा लागला आहे. या महत्त्वाच्या यंत्रणेच्या दुरूस्तीकडे तातडीने लक्ष देण्याची गरज निर्माण झाली आहे.