एन. रघुरामन यांचा कॉलम:पैसा दुःख कमी करू शकत नसेल, तर त्याला काहीच अर्थ नाही

मी पुण्यात नवीन होतो. 2008 पर्यंत मी येथे केवळ एक पाहुणा होतो. त्या वर्षी एका प्रोजेक्टवर काम करत असताना मी माझ्या एका वार्ताहरासोबत पुण्यातील एका प्रसिद्ध व्यक्तीच्या बैठकीला पोहोचलो. ते कोणती तरी सार्वजनिक घोषणा करणार होते. बैठकीला संबोधित करणारी ती व्यक्ती पायऱ्यांवर बसली होती, जी त्यांची एक स्टाइल होती, तर सर्व वार्ताहर त्यांच्याभोवती उभे होते. असे यासाठी, कारण त्यांनी पत्रकारांना भेटण्यासाठी सर्वात स्वस्त ठिकाण बुक केले होते. माझ्यासारख्या उशिरा पोहोचणाऱ्या व्यक्तीला त्यांना पाहणेही शक्य नव्हते. मी गर्दीच्या मागे शांतपणे उभा राहिलो, कारण त्यांचा आवाज मला स्पष्ट ऐकू येत होता. त्यांचा अनोखा, आकर्षक आणि कमालीचा अधिकारयुक्त आवाज केवळ गर्दीलाच शांत ठेवत नव्हता, तर माझ्यासह सर्वांचे लक्ष वेधून घेत होता. अचानक माझा फोन वाजला आणि मी तो लगेच सायलेंट केला, पण काही सेकंद वाजलेली ती कॉलर ट्यून त्या अधिकारयुक्त आवाजातील व्यक्तीचे लक्ष वेधून घेण्यासाठी पुरेशी होती. चालू विषयावरून थोडे बाजूला जात त्यांनी आदेश दिला, ‘रघू, पुढे येऊन माझ्या बाजूला बस.’ कदाचित एम. एस. सुब्बुलक्ष्मी यांच्या ‘भगवान व्यंकटेश्वर सुप्रभातम’ या माझ्या कॉलर ट्यूनवरून त्यांनी मला ओळखले असावे - लहानात लहान गोष्टींवर त्यांची बारीक नजर असायची. मला त्यांची एक गोष्ट खूप आवडायची, ती म्हणजे लहानात लहान गोष्टीतही त्यांचा जीवन जगण्याचा अत्यंत साधा आणि जमिनीवर पाय ठेवून वागण्याचा दृष्टिकोन. एकदा ते 2003 मध्ये इंदूरला या वर्तमानपत्राच्या कार्यालयात आले आणि म्हणाले, ‘मला एका दिवसासाठी तुमची कार आणि ड्रायव्हर हवा आहे, कारण मी रायफल शूटिंगच्या प्रॅक्टिससाठी महूला जात आहे.’ त्यांनी असे कधीच विचारले नाही की, ‘तुम्ही देऊ शकता का?’ त्यांनी फक्त आदेश दिला. मी संकोचून म्हणालो, ‘दादा, माझ्याकडे तर फक्त मारुती झेन आहे, तुमच्या उंचीनुसार मोठी कार नाही.’ ते हसले आणि म्हणाले, ‘म्हणूनच तर तुमच्याकडे मागतोय.’ मी फक्त मान हलवली आणि त्यांना गाडीपर्यंत घेऊन गेलो. ऑफिसचा ड्रायव्हर खूप खूश होता, कारण तो दुसऱ्या कोणाला नाही, तर बॉलीवूड आणि मराठी रंगभूमीचे अभिनेते नाना पाटेकर यांना घेऊन जाणार होता, ज्यांचे गुरुवारी सकाळी गोव्यात निधन झाले. आपल्या मूळ तत्त्वांमुळे आणि सामान्य लोकांविषयीच्या सखोल संवेदनांमुळे त्यांनी ऐषारामी जीवन नाकारले होते. जेव्हा जेव्हा आमची भेट व्हायची, तेव्हा ते नेहमी याबद्दल बोलायचे की ते किती भाग्यवान आहेत; गल्लीतील भिंतींवर कलाकारांचे चेहरे रेखाटणारा पेंटर म्हणून त्यांनी प्रवास सुरू केला आणि शेवटी त्याच बिलबोर्ड््सवर ते स्वतःचा चेहरा पाहू शकले. बऱ्याच लोकांना कदाचित माहीत नसेल की त्यांनी मुंबईच्या प्रतिष्ठित जे. जे. स्कूल ऑफ आर्ट््समधून स्केच आर्टिस्ट आणि कॅलिग्राफरचे प्रशिक्षण घेतले होते. नंतर करिअरमध्ये चांगली कमाई असूनही, त्यांनी त्याच 750 चौरस फुटांच्या घरात राहणे पसंत केले- ज्यात साध्या पांढऱ्या भिंती आणि साधे लाकडी फर्निचर होते - कारण त्यांनी आलिशान सेलिब्रिटी लाइफस्टाइल स्वीकारण्यास नकार दिला होता. त्यांना वाचन आणि लेखन आवडायचे आणि ते गावाकडच्या शांत जीवनाला प्राधान्य द्यायचे. शेतकऱ्यांच्या दुर्दशेने व्यथित झालेल्या आणि आपल्या उत्पन्नाचा मोठा वाटा त्यांच्या कल्याणासाठी खर्च करणाऱ्या या माणसाने एकदा मला सांगितले होते, ‘मी अभिनय यासाठी करतो कारण त्यातून माझी बिले भरली जातात. जेव्हा पैसे संपतात, तेव्हा मी एखाद्या निर्मात्याला फोन करून एखाद्या भूमिकेसाठी विचारतो. नाहीतर तुमच्यासारखे माझे शेकडो मित्र आहेत, जे मला किमान एका दिवसाचे जेवण तरी देतील आणि तुमचा पुढचा नंबर थेट एका वर्षानंतरच येईल.’ त्यांना नेहमी लाखो लोकांशी, विशेषतः शेतकरी वर्गाशी जोडले जायचे होते. कारण त्यांना वाटायचे की यामुळे ‘त्यांच्या अंत्ययात्रेत त्यांना खांदा देण्यासाठी खूप लोक उपस्थित राहतील.’ फंडा असा की, आयुष्याची खरी संपत्ती यात नाही की पैशाने तुम्ही काय विकत घेऊ शकता, तर यात आहे की तो दुसऱ्याचे दुःख कमी करण्यात कशी मदत करू शकतो. तुमची कमाई तुमची बिले भरू शकते, पण तुमच्याकडे जे काही आहे, ते वाटल्याने दुसऱ्याचे ओझे नक्कीच हलके होऊ शकते.