लेफ्टनंट जनरल सय्यद अता हसनैन यांचा कॉलम:इराणवर हल्ला करण्यासाठी‎ अमेरिकेकडे ठोस कारणे नाहीत‎

‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎अमेरिका इराणवर हल्ला करेल का? अनेकांचा असा‎विश्वास आहे की सध्याचा संघर्ष हा युद्ध वाढवण्याऐवजी‎दबावाची रणनीतिचा भाग दिसतो. निर्णायक कारवाईपेक्षा‎संकेत देण्याचा प्रयत्न वाटतो. हा विश्वास निराधार नाही.‎अमेरिका-इराण संघर्षावर अनिश्चितता वर्चस्व गाजवते.‎हे इराणची हट्टी भूमिका आणि अमेरिकेची संकोच दोन्ही‎स्पष्ट करते. निर्बंध, आर्थिक अडचणी आणि निषेध‎असूनही इराण झुकण्यास नकार देतो. कारण इराणी‎सत्ताधारी वर्गाचे उद्दिष्ट त्याचे राज्य टिकवणे आहे.‎ तेहरानमध्ये सत्ताधारी नेतृत्वाचा असा विश्वास आहे की‎बाह्य दबावाला बळी पडणे हे अंतर्गत अडचणी सहन‎करण्यापेक्षा अधिक धोकादायक असेल. तेथील‎राजकीय रचनेत तडजोड ही पतनाची सुरुवात मानली‎जाते. म्हणूनच इराण कितीही घेरलेला असला तरी तो ‎‎टिकला पाहिजे, असे विधान ऐकायला मिळते.‎ परकीय दबाव अनेकदा सरकारांना बाह्य कटांना‎घरातील कथित मतभेद जबाबदार धरण्याची परवानगी‎देतो. हे निमित्त दडपशाहीला समर्थन देते. असा समज ‎‎निर्माण होतो की कितीही प्रयत्न करावे लागले तरी‎आपल्या लोकांवर कडक नियंत्रण ठेवणे हा परकीय ‎‎दबावाला बळी पडण्यापेक्षा सुरक्षित पर्याय आहे.‎ व्यापक निषेधांशिवाय इराणमध्ये सत्ता बदल शक्य आहे‎का असे ट्रम्प यांना वाटते का? इतिहासात किंवा सध्या‎या विश्वासाचे समर्थन करणारा ठोस आधार नाही. बाह्य‎शक्तींकडून कोणताही सत्ता बदल शांततेत झालेला‎नाही. वॉशिंग्टनमधील सध्याचा वाद या वास्तवाला थेट‎तोंड देण्याचे टाळत आहे. राजकीय निर्णयांमधील‎अस्पष्टता ही इराणमधील सर्वात महत्त्वाची उणीव आहे.‎त्याशिवाय लष्करी धमक्या व्यावहारिक रणनीतीपेक्षा‎सौदेबाजीचे साधन बनतात. या व्यवहारातील कूटनीती‎लक्षात घेतली पाहिजे. केवळ वर्तनात अस्पष्टता दिसते.‎ अशी अस्पष्टता आत्मविश्वास नाही तर संकोच‎दर्शवते. अशा वक्तव्यांच्या खोलात एक नैतिक आणि‎धोरणात्मक प्रश्न असतो. राजकीय आणि लष्करी उद्दिष्टे‎साध्य करण्याची किंमत हजारो नागरिकांचे जीव गमावून ‎‎मोजावी लागते. तेव्हा त्यास कायदेशीर मानले जाऊ‎शकते का?‎ आधुनिक युद्धाच्या अनुभवाने या प्रश्नाचे वारंवार "नाही’ ‎‎असे उत्तर दिले आहे. व्यापक मानवी दुर्घटनेतून‎मिळवलेले विजय अनेकदा त्यांची स्वतःची वैधता नष्ट‎करतात. ते समाजांना कट्टरतावादी बनवतात. प्रदेशांना‎अस्थिर करतात.भविष्यातील संघर्षाची बीजे पेरतात.‎इराक हे त्याचे एक प्रमुख उदाहरण आहे.‎ तिथे जलद लष्करी यशानंतर दीर्घकाळ राजकीय‎अपयश, सांप्रदायिक हिंसाचार, प्रादेशिक अस्थिरता‎आली. अशा परिस्थितीत विजयाचा भ्रम केवळ‎धोरणात्मक पराभव पुढे ढकलतो.असाही एक गैरसमज‎आहे की गंभीर धोका निर्माण करण्यासाठी इराणने‎अमेरिकेच्या लष्करी सामर्थ्याशी जुळवून घेतले पाहिजे.‎ मात्र इराणची प्रतिबंधात्मक रणनीती जाणूनबुजून‎राजकीय, आर्थिक आणि मानसिक नुकसान‎करण्यासाठी तयार केली गेली आहे. होर्मुझच्या‎सामुद्रधुनीतील सागरी व्यापारात व्यत्यय आणण्याची,‎क्षेपणास्त्रे , ड्रोनने नौदल तळांना लक्ष्य करण्याची किंवा‎मोठ्या जहाजाला नुकसान पोहोचवण्याची त्यांची क्षमता‎ही अशा कृती तुलनेने लहान वाटली तरी तिचे परिणाम‎असामान्य रुप घेऊ शकतात.‎ ‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎अमेरिकन विमानवाहू जहाजावर किंवा महत्त्वाच्या‎सागरी मार्गावर इराणचा एक हल्ला जागतिक‎बाजारपेठांना हादरवू शकतो. अमेरिकेची प्रतिष्ठा‎गंभीरपणे कमी करू शकतो. सार्वजनिक दबावाखाली‎राजकीय आणि लष्करी चिथावणी देऊ शकतो आणि‎दोन्ही बाजूंच्या नियंत्रणाबाहेरील घटना घडवू शकतो.‎इराणला अमेरिकेला लष्करीदृष्ट्या पराभूत करण्याची‎गरज नाही. त्याला फक्त कोणत्याही हस्तक्षेपाची‎राजकीय किंमत असह्य होत असल्याचा कांगावा‎करायचा आहे. ही गोष्ट अमेरिकेला अगदी चांगल्या‎प्रकारे समजते. म्हणूनच सध्या दोन्ही बाजू म्हणजे‎अमेरिका तसेच इराण देखील संघर्ष वाढवण्यास मुळीच‎तयार दिसून येत नाहीत.‎ (हे लेखकाचे वैयक्तिक मत आहे)‎ युद्धे मोठ्या आवाजांतील धमक्यांनी सुरू‎होत नाहीत. दोन्हीपैकी एका बाजूचे‎उद्दिष्ट स्पष्ट होते तेव्हा ती सुरू होतात.‎सध्या इराणबाबत अमेरिकेचे तसे उद्दिष्ट‎पूर्णपणे अस्पष्ट आहे. यात संभ्रम दिसतो.‎