एन. रघुरामन यांचा कॉलम:विश्वासाची जादुई ताकद, एक ‘फायरफायटर’ आणि हिऱ्याची गोष्ट

विश्वास आणि सातत्य हे असे अदृश्य धागे आहेत, जे मानवी नात्यांना जोडून ठेवतात. जेव्हा तुम्ही स्वतः याचा अनुभव घेता, तेव्हा ते केवळ एक ‘कनेक्शन’ न राहता एक अतूट नाते बनून जाते. माझ्या कारकिर्दीत आणि व्यक्तिगत आयुष्यात मला असे जाणवले आहे की, विश्वास केवळ बोलण्याने निर्माण होत नाही, तर सातत्याच्या आगीत तावून सुलाखून निघाल्यावर तो अधिक मजबूत होतो. अनेक दशकांपूर्वी एका अत्यंत महत्त्वाच्या जॉब इंटरव्ह्यूमध्ये मला सांगण्यात आले की, मी स्वतःचे वर्णन दोन-तीन शब्दांत करावे. अजिबात वेळ न दवडता मी म्हणालो, ‘मी एक फायरफायटर आहे.’ माझी कल्पकता तपासण्यासाठी एचआर हेड अरूप गुप्ता कुत्सितपणे हसले आणि म्हणाले, ‘जर तुला या वाक्यात आणखी एक शब्द जोडायला सांगितला तर तो कोणता असेल?’ साहजिकच, त्यांना ‘डेकोरेटिव्ह’, ‘गुड’ किंवा ‘एफिशिएंट’ सारख्या एखाद्या सामान्य विशेषणाची अपेक्षा होती, परंतु मी त्यांना एक व्यावहारिक सत्य सांगून चकित केले की, ‘मी एक कन्सिस्टंट (सातत्यपूर्ण) फायरफायटर आहे.’ त्यांच्या चेहऱ्यावर आलेली चमक स्पष्ट दिसत होती. जरी त्यांनी मजेशीरपणे असे म्हणत आपले भाव लपवण्याचा प्रयत्न केला की, मी सिटी फायर ब्रिगेडच्या कोणत्याही अनुभवाचा उल्लेख तर केलाच नाही, परंतु खोलीतील वातावरण स्पष्टपणे अनुभवता येत होते. ‘कन्सिस्टंट’— या एका शब्दाने त्यांचा विश्वास जिंकला. तेव्हापासून गेल्या ३५ वर्षांत आमच्यात तसाच विश्वास कायम आहे. एका व्यावसायिक मुलाखतीपासून सुरू झालेले हे नाते जन्मभराच्या मैत्रीत बदलले. हे सिद्ध करते की, सातत्य हाच तो पाया आहे ज्यावर कायमस्वरूपी निष्ठेची इमारत उभी असते. गेल्या शुक्रवारी, मुंबईच्या अंधेरी येथील २२,००० स्क्वेअर फूटमध्ये पसरलेल्या तनिष्क स्टोअरमध्ये उभे असताना मला ही जुनी गोष्ट आठवली. जेव्हा मी ते सजलेले शोरूम पाहत होतो, तेव्हा माझ्या डोक्यात हिंदीतील एक प्रसिद्ध ओळ रुंजी घालत होती— ‘आईना आज फिर रिश्वत लेता पकड़ा गया। दिल में दर्द था और चेहरा हंसता हुआ पकड़ा गया।’ खरे तर मी सुद्धा एका खोटेपणात अडकलो होतो— अगदी तसाच, जसा दशकांपूर्वी अरूप यांनी मजेशीरपणे विषय टाळला होता. खट्याळ नजरेने तनिष्कच्या चीफ मार्केटिंग ऑफिसर पेल्की त्शेरिंग यांनी मला विचारले, ‘तुम्ही टेन्शनमध्ये आहात का?’ मी म्हणालो, ‘नाही.’ पण आतून मी थोड्या गोंधळात होतो. माझी चिंता त्या वस्तूच्या किमतीबद्दल नव्हती, तर माझ्या भूतकाळातील सत्याबद्दल होती. जर निकाल नकारात्मक आला असता, तर याचा अर्थ असा झाला असता की, दशकानुदशके मी ज्या गोष्टीचा आनंद घेत होतो, ती प्रत्यक्षात एका बनावट वस्तूशिवाय काहीच नव्हती. पेल्की यांनी मला ओळखले. त्या हसल्या आणि मी नजर चोरत हसलो. तेव्हाच मी पाहिले की, लांब उभे असलेले तनिष्कचे सीईओ अरुण नारायण या सायकॉलॉजिकल गेमची मजा घेत होते. माझ्या टेन्शनचे कारण लग्नाची अंगठी होती, जी अनेक वर्षांपूर्वी सासरच्या मंडळींनी भेट दिली होती. त्यात एक छोटासा हिरा होता, अगदी राईच्या दाण्याएवढा. तीस वर्षे मी माझ्या फॅमिली ज्वेलरच्या शब्दावर विश्वास ठेवला होता. आज तीच अंगठी अशा अत्याधुनिक मशीनमध्ये होती, जी नैसर्गिक, लॅबमध्ये बनवलेले आणि बनावट हिरे यांमधील फरक सांगण्यासाठी बनवली आहे. मला तीन मिनिटे वाट पाहावी लागली. ही प्रतीक्षा अंतहीन वाटत होती, जसे एखाद्या ‘सीझन फिनाले’ दरम्यान डिजिटल स्क्रीनची बफरिंग पाहणे असते. तिसऱ्या मिनिटाला मशीनचा निकाल आला— ‘नॅचरल’ (नैसर्गिक). मला दिलासा मिळाला. आरशातील माझे प्रतिबिंब बदलले होते. पेल्की माझा विजय ओळखून जवळ आल्या आणि जोरात म्हणाल्या— ‘दे ताली’. आम्ही ‘हाई-फाइव्ह’ केले. मनातल्या मनात माझ्या फॅमिली ज्वेलरचे आभार मानत मी अरुण यांच्याकडे गेलो आणि माझ्या विश्वासाला वैज्ञानिक आधार दिल्याबद्दल त्यांचे आभार मानले. कदाचित याच कारणामुळे या ब्रँडने असा निर्णय घेतला असावा की, ते त्यांच्या आउटलेटवर येणाऱ्या प्रत्येक सामान्य माणसाला हे तंत्रज्ञान उपलब्ध करून देऊन त्यांना एक वास्तव अनुभव देतील. फंडा असा की - जेव्हा वचने अनुभवाद्वारे प्रमाणित केली जातात, तेव्हा नाते अतूट बनते— मग ते मित्रांमधील असो किंवा एखाद्या ब्रँड आणि ग्राहकामधील.