डॉ. विकास अग्रवाल यांचा कॉलम:‎‎‎‎‎‎‎‎निद्रानाश एक समस्या, वारंवार झोपमोड ही त्याहून मोठी समस्या‎

आजकाल एक समस्या झपाट्याने वाढत आहे : झोपेत‎व्यत्यय येणे किंवा झोपेची कमतरता. अनेक लोक याकडे‎दुर्लक्ष करतात. त्यांना वाटते की हे केवळ तणाव किंवा‎थकव्यामुळे होत आहे. मात्र झोपेशी संबंधित समस्या एक‎मोठे आरोग्य आव्हान बनत आहेत. याची कारणे‎ओळखली नाहीत व त्यावर त्वरित उपचार केले नाही तर‎ती गंभीर आजारांचे कारण ठरू शकते.‎ निद्रानाश ही एक समस्या आहे. परंतु झोपेत वारंवार‎व्यत्यय येणे हे त्याहूनही गंभीर असू शकते. अनेक‎लोकांना वाटते की त्यांच्या झोपेतील व्यत्यय तणाव किंवा‎चिंतेमुळे आहे. परंतु अनेकदा त्यामागे शारीरिक कारणे‎असतात. बऱ्याच लोकांना त्यांच्या नाकात कोणत्या ना‎कोणत्या प्रकारचा अडथळा जाणवतो. हा अडथळा‎ॲलर्जी, सायनसच्या समस्या किंवा नाकाचे हाड वाकडे‎असण्यामुळे होऊ शकतो. नाक पूर्णपणे उघडे नसते,‎तेव्हा श्वासोच्छ्वास सामान्य होत नाही. यातून झोपेवर‎परिणाम होतो. यामुळे झोपेत वारंवार व्यत्यय येतो.‎लोकांना अनेकदा ही समस्या समजत नाही आणि ते‎वारंवार नाकाचे थेंब किंवा स्प्रे वापरतात. यामुळे तात्पुरता‎आराम मिळू शकतो. परंतु मूळ कारणावर उपाय होत‎नाही. म्हणून जर नाक बराच काळ बंद राहत असेल किंवा‎तुम्हाला वारंवार सर्दी होत असेल तर योग्य निदान करून‎घेणे महत्त्वाचे आहे.‎ स्लीप ॲप्निया हे देखील झोपेत व्यत्यय येण्याचे एक‎कारण आहे. एका अभ्यासानुसार अंदाजे 32.5% लोकांना‎मध्यम ते तीव्र स्वरूपाचा स्लीप ॲप्निया असतो. या‎स्थितीत व्यक्तीचा श्वास प्रति तास 15 पेक्षा जास्त वेळा‎थांबू शकतो. याचा अर्थ असा की अंदाजे दर चार‎मिनिटांनी एकदा श्वास 10 सेकंदांपेक्षा जास्त वेळ थांबतो.‎यामुळे शरीरातील ऑक्सिजनची पातळी कमी होते. या‎दीर्घकाळ चालणाऱ्या प्रकारामुळे हृदयरोग, उच्च रक्तदाब‎आणि हृदयविकाराच्या झटक्याचा धोका वाढू शकतो.‎स्लीप ॲप्निया आणि झोपेत व्यत्यय येण्याची अनेक‎कारणे असू शकतात.‎ यामध्ये वाढता लठ्ठपणा, खाण्याच्या सवयी, रात्री‎उशिरापर्यंत जागे राहणे, कामाचा ताण आणि लांबचा‎प्रवास यांचा समावेश आहे. काही लोकांसाठी इतर‎आरोग्य समस्यांमुळे देखील झोपेत व्यत्यय येतो. अनेक‎पुरुष प्रोस्टेटच्या समस्या किंवा ॲसिडिटीमुळे रात्री‎वारंवार जागे होतात. यातून त्यांच्या झोपेत व्यत्यय येतो.‎नाक आणि घशाच्या रचनेशी संबंधित समस्यांमुळेही‎स्लीप ॲप्निया होऊ शकतो. नाकाचे हाड वाकडे असेल‎किंवा अंतर्गत रचनेत काही समस्या असेल तर ते केवळ‎औषधोपचाराने बरे होऊ शकत नाही आणि बऱ्याच‎प्रकरणांमध्ये शस्त्रक्रियेची आवश्यकता भासू शकते.‎स्लीप ॲप्निया अत्यंत धोकादायक आहे – दिवसा जास्त‎झोप येण्यामुळे होणाऱ्या रस्ते अपघातांपासून ते घटस्फोट‎आणि गर्भधारणेतील गुंतागुंतीपर्यंत यामुळे अनेक समस्या‎निर्माण होतात. त्यामुळे विम्यामध्ये स्लीप ॲप्नियाच्या‎सर्व प्रकारच्या शस्त्रक्रियांचा समावेश असणे आवश्यक‎आहे. सुदैवाने आजकाल बहुतेक नाकाच्या आणि‎सायनसच्या शस्त्रक्रिया एंडोस्कोपिक, कमीत कमी‎त्रासदायक तंत्रज्ञानाचा वापर करून केल्या जातात,‎ज्यामुळे रुग्णाला कमीत कमी त्रास होतो.‎ झोपेच्या समस्या लवकर ओळखणे आणि त्यावर उपचार‎करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. अनेकदा असे दिसून येते की‎लोक या समस्येकडे वर्षानुवर्षे दुर्लक्ष करतात व खूप वय‎झाल्यावरच उपचार घेतात. 60 किंवा 70 वर्षांनंतर‎अनेकदा इतर आजार उद्भवतात, यातून शस्त्रक्रिया किंवा‎उपचार अधिक गुंतागुंतीचे होतात. सर्वात महत्त्वाचे‎म्हणजे आपण अन्न आणि कामाइतकेच झोपेलाही‎प्राधान्य दिले पाहिजे.‎ (हे लेखकाचे वैयक्तिक मत आहे)‎