पुण्यातील संशोधकांची मोठी कामगिरी! सूक्ष्म शैवालांच्या साहाय्याने तेलप्रदूषित पाणी अवघ्या २४ तासांत ९० टक्क्यांपर्यंत स्वच्छ; डीआयएटीच्या संशोधनाला आंतरराष्ट्रीय मान्यता.

पुणे: औद्योगिक अपघात, तेलवाहू जहाजांमधील दुर्घटना आणि वाढते जागतिक संघर्ष यामुळे नद्या, तलाव आणि महासागरांमध्ये होणारी 'तेलगळती' (Oil Spill) ही एक गंभीर पर्यावरणीय समस्या बनली आहे. या समस्येवर उपाय शोधण्यासाठी पुण्यातील संरक्षण प्रगत तंत्रज्ञान संस्थेच्या (DIAT) संशोधकांनी एक नाविन्यपूर्ण तंत्रज्ञान विकसित केले आहे. प्रा. बालसुब्रमण्यन के. यांच्या नेतृत्वाखालील टीमने 'सूक्ष्म शैवालांचा' (Microalgae) वापर करून तेलप्रदूषित पाणी शुद्ध करण्याची पद्धत शोधून काढली आहे.

संशोधनाची ठळक वैशिष्ट्ये:

• कार्यक्षमता: प्रयोगशाळेतील चाचण्यांमध्ये या तंत्रज्ञानाने केवळ २४ तासांच्या आत पाण्यातील तब्बल ९० टक्के जड हायड्रोलिक तेल शोषून घेतल्याचे सिद्ध झाले आहे.

• पर्यावरणपूरक: पारंपारिक पद्धतींमध्ये रसायनांचा वापर केला जातो, जो पर्यावरणासाठी घातक ठरू शकतो. याउलट, डीआयएटीचे हे तंत्रज्ञान पूर्णपणे नैसर्गिक आणि पर्यावरणपूरक आहे.

• कार्यपद्धती: यामध्ये वापरलेली 'स्पायरुलिना' (Spirulina) सारखी निळी-हिरवी सूक्ष्म शैवाले तेलाचे घटक शोषून घेतात आणि ते हळूहळू नष्ट करतात. यामुळे जलचर प्राण्यांना आणि परिसंस्थेला कोणताही धोका निर्माण होत नाही.

• पेटंट आणि मान्यता: या संशोधनाला आंतरराष्ट्रीय स्तरावर मान्यता मिळाली असून, हे तंत्रज्ञान पेटंटच्या प्रक्रियेत आहे. संशोधक आता हे तंत्रज्ञान डिझेल आणि पेट्रोल प्रदूषणावरही लागू करण्याच्या दृष्टीने काम करत आहेत.

भविष्यातील वाटचाल:

संशोधक आता 'थ्री-डी प्रिंटिंग' (3D Printing) तंत्रज्ञानाचा वापर करून तरंगते प्लॅटफॉर्म आणि सच्छिद्र फिल्टर विकसित करत आहेत. याचा उपयोग नद्या, तलाव आणि सागरी किनारपट्टीवरील तेलगळती रोखण्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर केला जाणार आहे. ही कामगिरी केवळ पर्यावरणाच्या दृष्टीनेच नव्हे, तर राष्ट्रीय सुरक्षेच्या दृष्टीनेही अत्यंत महत्त्वाची मानली जात आहे.