पुण्यातील विसर्जन मिरवणुकीत ध्वनिप्रदूषणाचा भडका: गंभीर आकडेवारी समोर, आवाजाची सरासरी पातळी ९० ते ११० डेसिबलच्या पार

पुणे: गणेशोत्सवाच्या पार्श्वभूमीवर आणि विशेषतः मानाच्या व प्रमुख गणेशोत्सव विसर्जन मिरवणुकीदरम्यान लक्ष्मी रस्त्यावरून व शहरातील इतर भागांत होणाऱ्या प्रचंड ध्वनिप्रदूषणाची अत्यंत गंभीर आकडेवारी समोर आली आहे. गेल्या अडीच दशकांतील नोंदींवर नजर टाकल्यास, विसर्जन मिरवणुकीतील सरासरी ध्वनी पातळी ही सातत्याने ९० ते ११० डेसिबल या अत्यंत धोकादायक टप्प्यात राहिली असल्याचे स्पष्ट झाले आहे. दरवर्षी विसर्जन मिरवणुकीतील आवाजाच्या मर्यादेबाबत मोठी चर्चा आणि बैठका होतात; मात्र मिरवणूक संपेपर्यंत नियमांची पायमल्ली सुरूच राहते, अशी तीव्र खंत पर्यावरणप्रेमी व नागरिकांकडून व्यक्त होत असून यावर कठोर उपाययोजना करण्याची मागणी आता सर्वस्तरांवरून जोर धरत आहे.

केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण मंडळाने (CPCB) निवासी भागासाठी दिवसा ५५ डेसिबल आणि व्यावसायिक भागासाठी ६५ डेसिबलची मर्यादा आखून दिली आहे. मात्र, विसर्जन मिरवणुकीत या नियमांचे सर्रास उल्लंघन होत असल्याचे आकडेवारीवरून समोर आले आहे. विसर्जन मिरवणुकीदरम्यान बेलबाग चौक, कुंटे चौक, उंबऱ्या गणपती चौक आणि खंडूजीबाबा चौक यांसारख्या प्रमुख चौकांमध्ये ध्वनी पातळी सर्वाधिक नोंदवली जाते. मध्यरात्रीच्या सुमारास अनेक चौकांमध्ये ध्वनी पातळी तब्बल १२० ते १२९ डेसिबलपर्यंत उसळी घेत असल्याचे दिसून येते. पारंपारिक वाद्यांच्या जोडीला लावला जाणारा कर्णकर्कश डीजे, प्रचंड क्षमतेच्या साऊंड सिस्टीमच्या भिंती (स्पीकर वॉल) आणि बेसमुळे संपूर्ण परिसर अक्षरशः हादरून निघतो.

ध्वनीप्रदूषणाचे मानवी शरीरावर होणारे घातक दुष्परिणाम:

• हृदयविकार आणि उच्च रक्तदाब: कर्णकर्कश आवाजामुळे शरीरातील 'स्ट्रेस हार्मोन्स' वेगाने वाढतात. यामुळे रक्तदाब अचानक वाढून हृदयविकाराचा झटका येण्याचा धोका विशेषतः ज्येष्ठ नागरिकांमध्ये मोठ्या प्रमाणात वाढतो.

   

• मानसिक ताण व चिडचिड: तीव्र आवाजाच्या सततच्या संपर्कामुळे निद्रानाश, तीव्र डोकेदुखी, चक्कर येणे आणि मानसिक अस्वस्थता निर्माण होते.

• ऐकण्याच्या क्षमतेवर आघात: ८५ डेसिबलपेक्षा जास्त आवाजाच्या संपर्कात सतत राहिल्यामुळे कानाच्या पडद्याला इजा पोहोचून तात्पुरता किंवा कायमस्वरूपी बहिरेपणा येण्याचा धोका असतो. तसेच कानात सतत शिट्टीसारखा किंवा भुणभुणल्यासारखा आवाज येण्याचा त्रास (Tinnitus) जाणवतो.

• लहान मुले व गर्भवतींवर परिणाम: अतिउच्च वारंवारतेच्या लहरींमुळे लहान मुलांच्या मेंदूच्या विकासावर तसेच गर्भवती महिलांच्या गर्भातील बाळाच्या आरोग्यावर प्रतिकूल परिणाम होऊ शकतो.

दरम्यान, एकीकडे नागरिक व पुणेकर या कानठळ्या बसविणाऱ्या आवाजाला तीव्र विरोध करत असताना, दुसरीकडे काही राजकीय नेत्यांकडून नागरिकांच्या आरोग्यापेक्षा कर्णकर्कश आवाजाचे व डीजे संस्कृतीचे लाड केले जात असल्याचे चित्र दिसून येत आहे. यावर नियंत्रण मिळवण्यासाठी प्रशासनाने यंदा अधिक कडक भूमिका घ्यावी आणि नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्यांवर कठोर कायदेशीर कारवाई करावी, अशी मागणी सुजाण नागरिकांकडून केली जात आहे.