रश्मी बन्सल यांचा कॉलम ‎‎‎:मनाला वाटेल ते वाचा, पण शब्दांची पहिली पायरी तर चढा!‎

‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎लहानपणी टीव्ही नव्हता आणि मोबाईलही नव्हता. मग‎सुट्ट्यांमध्ये मुले काय करायची? मुले कॉमिक्स वाचायची.‎कॉमिक्स विकत घेण्याचा तर प्रश्नच नव्हता. आम्ही ती‎भाड्याने आणून वाचायचो. त्याला वाचनालय म्हटले‎जायचे. पण ते एक लहानसे दुकान असायचे. तिथे‎कॉमिक्स अंकांचा मोठा ढीग असायचा. तो ढीग‎आमच्यासाठी एखाद्या खजिन्यापेक्षा कमी नव्हता. त्या‎ढिगातून आपल्या आवडीचे कॉमिक्स शोधण्यात एक‎वेगळीच मजा असायची. वाचण्याचा वेग जास्त‎असायचा, त्यांच्या हाती तेच तेच वाचलेले अंक यायचे.‎मग ते म्हणायचे- "भाऊ, काहीतरी नवीन द्या ना!’ पुस्तके‎देणाऱ्या भाऊशी तुमची गट्टी असेल, तर ते नवीन आलेले‎अंक तुमच्यासाठी बाजून काढून ठेवायचे. पण //"उद्या‎नक्की परत करा,’ अशी अटही असायची.‎ एका मोठ्या वहीत तुमच्या नावाचे खाते असायचे. त्यात‎सगळा हिशोब लिहिला जायचा. कदाचित 25 पैसे दराने‎एक कॉमिक्स मिळायचे. काही वर्षांनी महागाई वाढली‎आणि दर 50 पैसे झाला. कित्येकदा तर निम्मे कॉमिक्स‎आम्ही तिथे उभे राहूनच वाचून टाकायचो. असो, तेच‎पुस्तक पुन्हा वाचायलाही आमची काही हरकत‎नसायची. महिन्याच्या शेवटी या वाचनालयात हिशेब‎द्यावा लागे. यासाठी कित्येकदा आईकडून थोडे जास्त पैसे‎मागावे लागायचे. कारण याचे काही ठरलेले बजेट‎नसायचे. आई-वडिलांची फक्त एकच तक्रार असायची-‎"भरपूर वाचा, पण अभ्यासाची पुस्तके वाचा.‎कॉमिक्समध्ये काय ठेवले आहे?’ चाचा चौधरी,‎बेला-बहादुर, फँटम आणि आर्चीज या कॉमिक्सना सर्वात‎जास्त मागणी असायची. ‘मँड्रेक द मॅजिशियन'' हे माझे‎आवडते पात्र होते. पण खरे सांगायचे तर ज्या पुस्तकांनी‎माझे मन जिंकले, ते नाव होते ‘अमर चित्र कथा''. माझ्या‎वडिलांचे मित्र लिंकन अंकल ‘इंडिया बुक हाऊस''मध्ये‎नोकरीला होते. ते घरी यायचे, तेव्हा सोबत 1-2 ‘अमर‎चित्र कथा'' नक्की आणायचे. भारताच्या इतिहासाची‎माहिती शाळेत मिळाली नाही, त्यापेक्षा दुप्पट माहिती मला‎अमर चित्र कथेतून मिळाली. सम्राट अशोक असोत वा‎महाराणा प्रताप, त्या पुस्तकांत छापलेली त्यांची चित्रे आज‎-इतक्या वर्षांनंतरही- माझ्या मनात तशीच ताजी आहेत.‎पंचतंत्र, पौराणिक कथा,कालिदासांच्या ‘मृच्छकटिकम्''‎या नाटकाची ओळखही अमर चित्र कथांनीच करून‎दिली. अकबर बादशहाचा उल्लेख तर अभ्यासक्रमात‎होताच. पण बीरबलाची हुशारी कशी समजणार?‎झाशीची राणी ते नेताजी सुभाषचंद्र बोस यांच्यापर्यंत‎प्रकाशित झालेल्या सर्व चित्रकथा खरोखरच ‘अमर''‎होत्या. मला वाटते, या शैलीत मुलांना शिकवले तर त्यांना‎इतिहासाची आवड निर्माण होऊ शकते. अभ्यासाची‎पुस्तके एवढी कंटाळवाणी असणे गरजेचे आहे का?‎आजच्या तरुण पिढी‎साठी वाचणे म्हणजे फक्त पाठांतर व‎उजळणी एवढेच उरले आहे. परीक्षेसाठी वाचा.‎स्पर्धेसाठी वाचा. वाचणे म्हणजे डोक्याला ताप! खांद्यावर‎पाठीच्या दप्तराचे जड ओझे. फक्त करिअर घडवण्याचे‎एक साधन! केवळ आनंदासाठीही कोणी वाचते का?‎आजच्या अनेक मुलांसाठी ही गोष्ट आश्चर्यापेक्षा कमी‎नाही. होय. सध्या मोबाईलवर भरपूर मनोरंजन उपलब्ध‎आहे. पण वाचनाची आवड कमी होण्याचे तेवढेच एक‎कारण नाही. आजच्या शैलीत व भाषेत आपल्या देशातील‎नव्या-जुन्या कथांना पुन्हा कॉमिक्सचे रूप मिळाले‎पाहिजे. यासाठी ‘एआय''ची मदतही घेता येऊ शकते.‎मोबाईल आणि टीव्हीच्या आक्रमणात ती लहान दुकाने‎केव्हा बंद झाली, ते समजलेच नाही. ती दुकाने पुन्हा सुरू‎करावी लागतील. प्रत्येक गल्लीत एक वाचनालय असावे.‎लहान मुले आणि मोठे नागरिक कॉमिक्सच्या ढिगातून‎आपले आवडते अंक निवडू शकतील. काही वेळ का‎होईना, आपले लक्ष मोबाईलवरून बाजूला होईल.‎आपल्याला पुस्तकांची पाने उलटण्याचा खरा आनंद घेता‎येईल! (हे लेखिकेचे वैयक्तिक मत आहे.)‎