एन. रघुरामन यांचा कॉलम:एआयच्या जगात भेटीगाठींचे महत्त्व कायम

‘गुगल… विमानतळावर रडणाऱ्या बाळाला कसे सांभाळावे?’ हा प्रश्न ज्या क्रिकेटप्रेमींनी नुकतेच आयपीएल सामने पाहिले आहेत त्यांना ओळखीचा वाटेल. यामुळे कदाचित तुम्हाला ओपनएआयच्या चॅटजीपीटीच्या त्या जाहिरातीची आठवण येईल, ज्यात विमान उशिरा असल्याने दोन व्यक्ती विमानतळावर अडकल्या आहेत. वेळ घालवण्यासाठी ते आवाजाद्वारे दिलेल्या कमांड्सच्या मदतीने खेळांवर मजेशीर चर्चा करतात. क्रिकेटबद्दल त्यांची वादावादी सुरू असतानाच मागे एक बाळ जोरात रडू लागते. खेळाच्या चर्चेतून लक्ष काढून ती मुलगी बॉयफ्रेंडकडे पाहते आणि तोच प्रश्न विचारते. मुलगा गोंधळतो की हा कसला प्रश्न आहे आणि तिथेच जाहिरात संपते. अशा जगात, जिथे प्रत्येक जण मोबाइलवर आधारित एआय असिस्टंटचा वापर करत आहे, डॉक्टरांनीही मागे राहू नये. शेवटी, त्यांच्यासाठी कोणतेही दोन दिवस सारखे नसतात. प्रत्येक नवा दिवस, नवीन रुग्ण आणि नवीन समस्या घेऊन येतो. पाश्चात्त्य देशांतील बातम्या सांगतात की, डॉक्टरांमध्ये ओपनएव्हिडन्स एआय अ‍ॅप वेगाने लोकप्रिय झाले आहे, जे वैद्यकीय क्षेत्रातील चॅटबॉट आहे. विकसित देशांमध्ये बहुतांश डॉक्टर विशिष्ट वैद्यकीय प्रश्न विचारण्यासाठी किंवा निदानाबाबत कल्पना मांडण्यासाठी याचा वापर करतात. केवळ मे महिन्यातच त्यांनी 3 कोटी प्रश्न आणि सल्ल्यांसाठी याचा वापर केला. ओपनएव्हिडन्स या क्षेत्रात आघाडीवर आहे. कारण ते आपल्या एआय मॉडेल्सना प्रशिक्षित करण्यासाठी केवळ वैद्यकीय जर्नल्स आणि उच्च-गुणवत्तेच्या संशोधन डेटाचा वापर करते. हे सर्वात संभाव्य निदानाची सारांश माहिती देते आणि त्या इतर महत्त्वाच्या निदानांबद्दलही सांगते, ज्यांकडे दुर्लक्ष करता कामा नये. प्रत्येक सारांशासोबत मूळ संशोधन लेखांच्या लिंकही ते पुरवते. एआय निश्चितच वैद्यकीय क्षेत्रातील दीर्घकाळापासून असलेल्या समस्या सोडवत आहे. तरीही वैद्यकीय तज्ज्ञांचे असे मत आहे की, सुरुवातीच्या उत्साहासोबतच अत्यंत काळजी घेणेही आवश्यक आहे. वैद्यकीय क्षेत्रासारख्या अत्यंत संवेदनशील क्षेत्रात एखाद्या अ‍ॅपचा इतक्या वेगाने स्वीकार केल्यामुळे वैद्यकीय व्यावसायिकांमध्ये ही चिंता वाढली आहे की तंत्रज्ञानाचा वापर कधी आणि कसा करावा. हे त्या दिवसांची आठवण करून देते की कसे तरुण डॉक्टरांना मोठ्या रुग्णालयांमध्ये काम सुरू करायला लावले जात असे. वर्षांपूर्वी नवीन डॉक्टरांना पॅथॉलॉजी आणि रेडिओलॉजीसारख्या छोट्या विभागांमध्ये एक आठवडा किंवा अधिक काळ घालवण्यास सांगितले जात असे. हे यासाठी नाही की त्यांना या विभागांच्या कामकाजाची माहिती नसे, तर त्यांना अनुभव मिळावा की एखाद्या विशिष्ट रुग्णालयात हे विभाग कसे काम करतात. पॅथॉलॉजिस्ट निदानाची पुष्टी करण्यासाठी अनेकदा वेगवेगळ्या चाचणी पद्धती वापरतात. उदाहरणार्थ, ते सुरुवातीच्या सकारात्मक किंवा नकारात्मक चाचणीसाठी आधी रॅपिड स्क्रीनिंग चाचणी करतात, त्यानंतर निर्णायक आणि मोजण्यायोग्य परिणामांसाठी प्रगत तंत्रज्ञानाचा वापर करतात. म्हणूनच डॉक्टरांना हे समजणे आवश्यक असते की त्यांच्याद्वारे लिहून दिलेल्या चाचण्या कोणत्या प्रक्रियेतून जातात. एकाच नमुन्याची 20 वेळा चाचणी केल्यास मानक विचलन, उपकरणांचे कॅलिब्रेशन आणि वापरलेल्या रसायनांमुळे आकडेवारीत किरकोळ फरक येऊ शकतो. जेव्हा डॉक्टर हे समजून घेतात की पॅथॉलॉजी विभाग कसे काम करतो तेव्हा ते रुग्णाच्या हितासाठी अधिक चांगले निर्णय घेऊ शकतात. जुन्या काळात डॉक्टर थेट इंटरकॉम उचलून पॅथॉलॉजिस्टला विचारून घेत असत की चाचणी कशी केली आणि निकालांमध्ये फरक का आला. दुर्दैवाने आज मोठ्या रुग्णालयांमध्ये पहिल्या दिवसापासून कामाचा ताण इतका असतो की तरुण डॉक्टरांना कदाचित या विभागांमध्ये नेलेच जात नाही. भारतातही मी अनेक डॉक्टरांना सुरुवातीची माहिती मिळवण्यासाठी एआय वापरताना पाहिले आहे. काही डॉक्टरांकडे रुग्णांचा त्वरित वैद्यकीय सारांश तयार करणारी सशुल्क आवृत्ती (पेड व्हर्जन) देखील आहे, परंतु तरीही अचूक निदानासाठी ते मोठ्या प्रमाणावर मानवी सहकार्यावरच विश्वास ठेवतात. फंडा हा आहे की, निःसंशयपणे एआय माहितीचा महासागर समोर उभा करतो, परंतु लोकांना भेटणे आणि प्रत्यक्ष जीवनातील परिस्थितींतून शिकणे आपल्याला आजही अधिक माहिती असलेला माणूस बनवते. त्वरित माहिती मिळवण्यासाठी एआय हे भविष्यातील एक उत्तम साधन असेल, परंतु ते अतिरिक्त सहायक म्हणूनच असावे, मानवी बुद्धिमत्ता आणि परस्पर सहकार्याचा पर्याय म्हणून नाही.