जगन्नाथ रथयात्रा २०२६: १६ जुलैला भक्तांचा महासागर लोटणार; जाणून घ्या रथयात्रेचे महत्त्व, विधी आणि संपूर्ण माहिती!

पुरी (ओडिशा): जगभरातील भाविकांचे श्रद्धास्थान असलेली पुरीची जगन्नाथ रथयात्रा यंदा १६ जुलै २०२६ रोजी मोठ्या उत्साहात साजरी होणार आहे. आषाढ महिन्यातील शुक्ल पक्षातील द्वितीयेला ही यात्रा सुरू होते, ज्यात भगवान जगन्नाथ, त्यांचे बंधू बलभद्र आणि भगिनी सुभद्रा मोठ्या लाकडी रथातून आपल्या मावशीच्या घरी (गुंडिचा मंदिर) जाण्यासाठी बाहेर पडतात.

रथयात्रेचे महत्त्वाचे टप्पे आणि विधी:

१. रथांची निर्मिती: अक्षय्य तृतीयेपासून रथांच्या निर्मितीला सुरुवात होते. भगवान जगन्नाथांच्या रथाचे नाव 'नंदीघोष' आहे, तर बलरामांचा 'तालध्वज' आणि देवी सुभद्रेचा रथ 'दर्पदलन' या नावाने ओळखला जातो. हे रथ दरवर्षी नव्याने लाकडापासून बनवले जातात.

२. पाहंडी विधी (Pahandi): रथयात्रेच्या दिवशी देवांना मंदिराच्या गाभाऱ्यातून रथापर्यंत आणण्याची एक लयबद्ध आणि अत्यंत भावूक मिरवणूक काढली जाते, जिला 'पाहंडी' म्हणतात.

३. छेरा पहाँरा (Chhera Pahara): रथ ओढण्यास सुरुवात करण्यापूर्वी पुरीचे गजपती महाराज सोन्याच्या झाडूने रथाचे प्लॅटफॉर्म साफ करतात. हा विधी देवाच्या दरबारात राजा असो वा रंक, सर्व समान असल्याचे प्रतीक मानले जाते.

४. रथ ओढणे: भक्तांच्या गर्दीत 'जय जगन्नाथ'च्या जयघोषात हजारो भक्त रथाचे दोर ओढून देवांना गुंडिचा मंदिरापर्यंत पोहोचवतात. हा क्षण अत्यंत मंगलमय मानला जातो.

५. गुंडिचा मंदिर वास्तव्य: देव सात ते नऊ दिवस गुंडिचा मंदिरात राहतात आणि त्यानंतर 'बहुडा यात्रे'द्वारे (परतीची यात्रा) पुन्हा मुख्य मंदिरात परततात.

आध्यात्मिक महत्त्व:

रथयात्रेला केवळ धार्मिक उत्सव नसून 'मुक्तीचा मार्ग' मानले जाते. अशी श्रद्धा आहे की, या दिवशी देवाचे दर्शन घेतल्याने किंवा रथाचे दोर ओढल्याने जन्म-मरणाच्या फेऱ्यातून मुक्ती मिळते. तसेच, हा उत्सव सामाजिक समतेचा संदेश देतो, कारण येथे जातीपातीचा भेदभाव न ठेवता सर्वजण एकत्र येऊन रथ ओढतात.

यंदाच्या वर्षी १६ जुलैला गुरुवारी ही ऐतिहासिक रथयात्रा आयोजित करण्यात आली असून, पुरीमध्ये लाखो भाविकांची उपस्थिती राहण्याची शक्यता आहे. या काळात पुरी प्रशासनाकडून कडेकोट सुरक्षा आणि प्रवासाचे विशेष नियोजन करण्यात आले आहे.