एन. रघुरामन यांचा कॉलम:अंतिम निर्णय घेणे ही नेहमीच ‘कॅप्टन’ची जबाबदारी असते

15 जानेवारी 2009 च्या दुपारी कॅप्टन चेस्ली ‘सली’ सलेनबर्गर आणि फर्स्ट ऑफिसर जेफ स्काइल्स न्यूयॉर्कच्या ला-गार्डिया एअरपोर्टवरून यूएस एअरवेज फ्लाइट 1549 मध्ये बसले. उड्डाण केल्यानंतर तीन मिनिटांनी साधारण 2,800 फूट (850 मीटर) उंचीवर एअरबस ए-320 पक्षांच्या थव्याला धडकले. यामुळे दोन्ही इंजिनचे नुकसान झाले. त्यांना परत फिरण्याचा किंवा जवळच्या एखाद्या एअरपोर्टवर उतरण्याचा सल्ला दिला गेला होता, पण आपल्या दशकांच्या अनुभवावरून कॅप्टनला वाटले की विमानाकडे न पुरेशा वेग उरला आहे आणि न उंची. त्यांनी तात्काळ निर्णय घेतला आणि स्टँडर्ड प्रोटोकॉलचे पालन न करता मनाचे ऐकले. अधिक विचार न करता त्यांनी बर्फाळ हडसन नदीवर इमर्जन्सी कंट्रोल वॉटर लँडिंग (डिचिंग) करण्याचा निर्णय घेतला. त्या निर्णयात त्यांनी खरोखरच स्वतःचा आणि सर्व प्रवाशांचा जीव पणाला लावला होता. सर्व 155 प्रवासी आणि क्रू सदस्य वाचले. दुसऱ्या दिवशी मी याच वास्तविक घटनेवर बेंगळुरूमध्ये डीएनए वृत्तपत्रात संपादकीयही लिहिले. जिथे प्रवासी आणि त्यांचे कुटुंबीय सली यांना हीरो मानत होते, तिथेच विमान लॉबी त्यांच्या कृत्याला चूक सिद्ध करण्याचा प्रयत्न करत होती. अखेर न्यायालयात सली जिंकले. 2016 मध्ये या वास्तविक घटनेवर आधारित ‘सली’ नावाचा एक चित्रपटही बनला. मला माहीत नव्हते की या मंगळवारी, म्हणजेच 9 जूनला मी हीच वास्तविक कहाणी काही प्रवाशांना ओळ-दर-ओळ ऐकवीन, तेही पाच तासांपर्यंत एका विमानात बसून. मंगळवारी दुपारी 3.50 वाजता फ्लाइट नंबर 6 ई 5131, जे एक एअरबस 321 निओ (रजिस्ट्रेशन नंबर: व्हीटी-एनएचएन) होते, 221 प्रवाशांसह मुंबईच्या छत्रपती शिवाजी महाराज आंतरराष्ट्रीय विमानतळाच्या टर्मिनल-1 वरून आपल्या शेड्युल टाइमवर रवाना झाले. काही प्रवाशांनी आनंद व्यक्त केला की ‘वाह, आपण वेळेवर आहोत.’ हा केवळ नियमित प्रवाशांसाठीच नाही, तर कॅप्टन गौरव आणि त्यांचे सेकंड-इन-कमांड आशिष यांच्यासाठीही सामान्य दिवसच होता. विमान हळूहळू टर्मिनल-1 च्या सर्वात दूरच्या टोकाकडून टर्मिनल-2 च्या दुसऱ्या टोकाकडे सरकले आणि एअर ट्रॅफिक कंट्रोल (एटीसी) कडून रन-वेवर प्रवेश करण्याची अंतिम मंजुरी मिळण्याची वाट पाहू लागले, जेणेकरून भोपाळला पोहोचण्यासाठी टेक-ऑफ करता येईल. प्रवाशांसाठी विमानाच्या उजव्या बाजूच्या खिडक्यांमधून या प्रतीक्षेच्या जागेला पाहणे खूप रोमांचक होते. याच जागेवर अवघ्या एक मिनिटाच्या अंतराने एकापाठोपाठ एक अनेक विमाने उतरताना दिसतात आणि सोबतच विमानाच्या मागच्या बाजूला विमाने एकामागे एक रांगेत उभी असलेली दिसतात, जसे बंपर-टू-बंपर ट्रॅफिकमध्ये कार उभ्या असतात. संध्याकाळी 4.03 वाजता एटीसीने क्लीअरन्स दिला आणि पायलटने राइट टर्न घेऊन विमान पांढऱ्या रंगाने मार्क केलेल्या जागेवर काही सेकंदांसाठी उभे केले, जेणेकरून इंजिनला थ्रॉटल देऊन कमाल वेग मिळवता येईल. विमान मुख्य रनवेवर वेगाने पुढे जाऊ लागले. पुढील 5-7 सेकंदात त्याचे पुढचे चाक हवेत उचलले जाणारच होते की कॅप्टनने इमर्जन्सी ब्रेक लावले. वेग कमी करण्यासाठी थ्रॉटल बंद केला आणि टेक-ऑफ टाळला. प्लेन अचानक थांबल्यामुळे प्रवाशांच्या मानेला झटके बसले, पण कुणीही जखमी झाले नाही. तथापि, केबिनमध्ये भीतीची लाट पसरली. कॅप्टनने तात्काळ विमान पार्किंग-बेपर्यंत पोहोचवले. कदाचित एटीसीने असे निर्देश दिले होते, जेणेकरून व्यग्र हवाई वाहतुकीत अडथळा येऊ नये. एअरक्राफ्ट मेंटेनन्स इंजिनिअर्सच्या टीमने संशयास्पद बिघाडाची तपासणी सुरू केली. दुसऱ्यांदा टेक-ऑफच्या सुमारे दोन तास आधी कॅप्टन पॅसेंजर ॲड्रेसिंग सिस्टीमवर आले आणि म्हणाले की ‘तांत्रिक अडचणींमुळे आम्हाला हा निर्णय घ्यावा लागला, कारण सुरक्षा आमची प्राथमिकता आहे.’ आणि ते अगदी बरोबर होते. फंडा असा की - जर तुम्ही कोणत्याही गोष्टीचे कॅप्टन असाल तर ‘लोक काय म्हणतील’ याचा विचार न करता, तुम्हालाच अंतिम निर्णय घ्यावा लागेल. कारण त्या निर्णयाशी आयुष्ये जोडलेली असतात.