खत दरवाढीचा 'डोस' शेतकऱ्यांच्या मुळावर; दीड वर्षात ५० किलोच्या पिशवीमागे ७०० रुपयांची वाढ, शेतीचा उत्पादन खर्च वाढला!

निरगुडसर (पुणे): गेल्या दीड वर्षांपासून रासायनिक खतांच्या दरात सातत्याने होणारी वाढ शेतकऱ्यांसाठी कंबरडे मोडणारी ठरत आहे. ५० किलोच्या खताच्या एका पिशवीमागे ५०० ते ७०० रुपयांपर्यंत वाढ झाल्याने बळीराजा आर्थिक संकटात सापडला आहे. विशेषतः ऊस लागवडीसारख्या नगदी पिकांसाठी लागणाऱ्या खतांच्या वाढलेल्या किमतींमुळे शेतीचा उत्पादन खर्च प्रचंड वाढला असून, शेतकऱ्यांचे नियोजन कोलमडले आहे.

संकटाची कारणे आणि परिणाम:

१. खर्च वाढला, नफा घटला: खतांच्या किमतीत झालेली ही भरमसाठ वाढ थेट शेतीच्या भांडवली खर्चात भर घालत आहे. मशागत, मजुरी आणि बी-बियाण्यांनंतर खतांचा वाढलेला दर शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नातील मोठा वाटा गिळून टाकत आहे.

२. जागतिक स्थितीचा परिणाम: रशिया-युक्रेन आणि पश्चिम आशियातील युद्धजन्य परिस्थितीमुळे जागतिक स्तरावर खतांच्या पुरवठा साखळीवर विपरीत परिणाम झाला आहे. कच्च्या मालाच्या किमती वाढल्याचा थेट फटका भारतीय शेतकऱ्यांना बसत आहे.

३. शेतकऱ्यांची कोंडी: उत्पादनाचे भाव स्थिर असताना किंवा पडलेले असताना, दुसरीकडे शेतीचे मुख्य घटक (खते) महाग झाल्याने शेतकऱ्यांचा 'इनपुट कॉस्ट' (Input Cost) वाढला आहे. यामुळे अल्पभूधारक आणि मध्यमवर्गीय शेतकरी अधिकच कर्जबाजारी होण्याची भीती व्यक्त होत आहे.

४. सरकारी धोरणांवर प्रश्न: केंद्र आणि राज्य सरकारकडून अनुदानाच्या बाता मारल्या जात असल्या तरी, प्रत्यक्षात कंपन्यांकडून होणारी मनमानी दरवाढ रोखण्यात यंत्रणा अपयशी ठरत आहे. डीलर्स असोसिएशननेही या वाढत्या किमतींना लगाम घालण्याची मागणी केली आहे, मात्र अद्याप शेतकऱ्यांना दिलासा मिळालेला नाही.

सध्याच्या खरीप हंगामाच्या तोंडावर खतांच्या दरवाढीमुळे शेतकरी हवालदिल झाला असून, कृषी उत्पन्न आणि शेतीचा खर्च यांचा ताळमेळ बसवणे अशक्य झाले आहे. या परिस्थितीवर तातडीने उपाययोजना न केल्यास आगामी काळात शेती व्यवसाय करणे अधिकच जिकिरीचे होईल, अशी प्रतिक्रिया शेतकरी वर्गातून उमटत आहे.