मध्य रेल्वेचा दणका! विनातिकीट प्रवास करणाऱ्या फुकट्या प्रवाशांकडून ४ महिन्यांत १२१ कोटींचा दंड वसूल; कारवाईत तब्बल ४० टक्क्यांची वाढ

मुंबईकरांची अत्यंत महत्त्वाची आणि जिव्हाळ्याची ‘लाईफलाइन’ मानल्या जाणाऱ्या मध्य रेल्वेवर विनातिकीट आणि अनधिकृत प्रवास करणाऱ्या प्रवाशांविरोधात रेल्वे प्रशासनाने तिकीट तपासणीची मोहीम अधिक तीव्र केली आहे. एप्रिल ते जुलै २०२६ या केवळ चार महिन्यांच्या कालावधीत मध्य रेल्वेच्या विशेष तिकीट तपासणी पथकांनी केलेल्या धडक कारवाईत तब्बल १५ लाख ४६ हजार (१५.४६ लाख) विनातिकीट व अनियमित प्रवाशांना रंगेहाथ पकडले आहे. या फुकट्या प्रवाशांकडून रेल्वे प्रवासाचे भाडे आणि दंड मिळून एकूण १२१ कोटी ३१ लाख रुपयांचा विक्रमी दंड वसूल करण्यात आला आहे. विशेष म्हणजे, गेल्या वर्षीच्या तुलनेत यंदा दंडाच्या रकमेत तब्बल ४० टक्क्यांची मोठी वाढ नोंदवली गेली आहे.

मध्य रेल्वेने दिलेल्या अधिकृत माहितीनुसार, या वर्षीच्या एप्रिल ते जुलै या चार महिन्यांत राबवलेल्या व्यापक तपास मोहिमांमुळे महसुलात मोठी वाढ झाली आहे. गेल्या वर्षी म्हणजेच २०२५ च्या याच समान कालावधीत मध्य रेल्वेने १४ लाख ४२ हजार प्रकरणांतून ८६ कोटी ७३ लाख रुपयांचा दंड वसूल केला होता. मात्र, यंदा प्रवाशांच्या वाढत्या बेशिस्तीला आळा घालण्यासाठी आणि तिकीट काढूनच प्रवास करण्याची सवय लावण्यासाठी रेल्वे प्रशासनाने पथकांची संख्या आणि तपासणीच्या फेऱ्या वाढवल्या, ज्यामुळे कारवायांच्या संख्येत आणि दंडात्मक वसुलीत विक्रमी वाढ झाली आहे.

या सर्व व्यापक कारवायांमध्ये मुंबई मुख्यालयाच्या विशेष पथकांनी देखील महत्त्वाची भूमिका बजावली असून, केवळ मुख्यालयाच्या पथकांनी ७७ हजार प्रकरणांतून तब्बल ७ कोटी ४४ लाख रुपयांचा दंड वसूल केला आहे. मध्य रेल्वेच्या विविध विभागांमध्ये सर्वाधिक कारवाई आणि दंडाची वसुली ही ‘मुंबई विभागात’ झाली असून, मुंबई विभागाने सर्वाधिक ७ लाख ४० हजार प्रकरणांतून तब्बल ४९ कोटी ५० लाख रुपयांचा दंड वसूल करून आघाडी घेतली आहे.

रेल्वे स्थानकांवर प्रवाशांना रांगेत उभे न राहता झटपट तिकीट काढता यावे यासाठी अनारक्षित तिकिटांसाठी खिडक्या, स्वयंचलित तिकीट वेंडिंग मशीन (ATVM), आणि ‘युटीएस ऑन मोबाईल’ (UTS on Mobile) ॲपची सुविधा सर्वत्र उपलब्ध करून देण्यात आली आहे. असे असतानाही अनेक प्रवासी विनातिकीट किंवा अवैध तिकीट घेऊन प्रवास करण्याचे धाडस करत असल्याचे तपासणीत निदर्शनास आले आहे. नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्या अशा प्रवाशांमुळे नियमित व कायदेशीर तिकीट काढून प्रवास करणाऱ्या प्रामाणिक प्रवाशांना नाहक गैरसोयीचा सामना करावा लागतो. प्रवाशांची ही बेशीम आणि अनियमितता रोखण्यासाठी मध्य रेल्वेने आगामी काळातही अशाच प्रकारच्या कठोर आणि अचानक तिकीट तपासणी मोहीम अधिक तीव्र करण्याचा इशारा दिला आहे. प्रशासनाच्या या कठोर भूमिकेमुळे विनातिकीट प्रवास करणाऱ्यांचे धाबे दणाणले आहेत.