स्ट्रीट फूड फक्त लखनऊचीच नाही, तर इंदूरसारख्या शहरांचीही शान आहे. किंवा असे म्हणा की प्रत्येक शहराचे काही खास भाग त्याची शान असतात, जसे मुंबईतील घाटकोपरची ‘खाऊ गल्ली’, वांद्रे येथील एल्को मार्केट, दिल्लीतील चांदनी चौक, चावडी बाजार आणि करोल बाग, जयपूरमधील चौडा रास्ता, जौहरी बाजार आणि एमआय रोड. गुजरातच्या अनेक शहरांना तर विसरूच नये. अलीकडेच मला कळले की अहमदाबादच्या क्यूआर कोड आधारित अन्न सुरक्षा आणि फीडबॅक व्यवस्थेने प्रेरित होऊन लखनऊच्या लोकांनीही आपल्या महानगरपालिका आणि अन्न सुरक्षा व औषध प्रशासन विभागाकडे शहरातील फूड हबमध्ये स्वच्छता आणि पारदर्शकता सुधारण्यासाठी अशीच व्यवस्था स्वीकारण्याची मागणी केली आहे. यामुळे ग्राहक दुकानांवर लावलेले क्यूआर कोड स्कॅन करून विक्रेत्याची नोंदणी पाहू शकतील, स्वच्छतेच्या नियमांचे पालन तपासू शकतील आणि तक्रार किंवा फीडबॅक देऊ शकतील. सुरुवातीला हजरतगंज, अमीनाबाद, चौक आणि गोमती नगर या भागांमध्ये पायलट प्रोजेक्ट सुरू करण्याचा विचार आहे. यामुळे विचार करायला लावते की, जेव्हा वेळोवेळी तपासणी होते, तेव्हा हे क्यूआर-लिंक्ड तक्रार निवारण व्यासपीठ जबाबदारी वाढवू शकते आणि तक्रारींवर त्वरित कारवाई करण्यासाठी अधिकाऱ्यांना मदत करू शकते, पण स्वच्छतेसारख्या दैनंदिन समस्येत ते कसे प्रभावी ठरेल? स्ट्रीट वेंडर्स जास्त शिकलेले नसल्यामुळे, फक्त एक क्यूआर कोड स्वच्छतेची हमी देत नाही. तो फक्त एवढीच हमी देतो की, एखादी व्यक्ती माहिती मिळवू शकते. ही विश्वासार्हता देखील यावर अवलंबून असते की माहिती कोण गोळा करतो, तिची पडताळणी कोण करतो आणि ती किती वेळा अद्ययावत केली जाते. जेव्हा कोट्यवधी भारतीय दर आठवड्याला स्ट्रीट फूड खातात, तेव्हा प्रत्येक आउटलेटवर क्यूआर कोड लावणे स्वच्छता सुधारण्यासाठी पुरेसे आहे का? असूही शकते आणि नसूही शकते. मुंबई, दिल्ली, कोलकाता, चेन्नई, लखनऊ, हैदराबाद, अहमदाबाद आणि बेंगळुरू यांसारख्या कोणत्याही मोठ्या शहरात बघा, स्ट्रीट फूड हे ऑफिस-कर्मचारी, विद्यार्थी, पर्यटक आणि स्थलांतरित कामगारांसाठी रोजचे जेवण आहे. हा असंघटित बाजार असल्याने, अंदाजे त्याची उलाढाल काही लाख कोटी रुपयांची आहे. हा बाजार भाजीपाला, मसाले, डेअरी, मांस, इंधन, भांडी, पॅकेजिंग आणि लॉजिस्टिक्स पुरवणाऱ्या अशा लाखो लोकांना प्रत्यक्ष आणि अप्रत्यक्ष रोजगार देतो, जे स्वच्छतेबद्दल फारसे शिक्षित नसतात. मग सर्वात मोठा प्रश्न हा आहे की, आपल्या विक्रेत्यांचे रेटिंग कोणी करावे? आपण सर्वजण विचार करतो की आपले ग्राहक सर्वोत्तम रेटिंग करू शकतात. पण आपल्यापैकी बहुतेकजण हे मूल्यांकन करू शकत नाहीत की स्वयंपाकाचे तेल वारंवार वापरले गेले आहे का, पाणी पिण्यायोग्य आहे का किंवा सामग्री दूषित तर नाही ना. पण आणखी एक समस्या देखील आहे. आपल्यापैकी जे लोक मूल्यांकनात चांगले होते, ते अचानक इन्फ्लुएन्सर्ससारखे वागू लागतात आणि पक्षपाती होतात. इकडे, स्वच्छता आणि नियमांचे पालन तपासण्यासाठी प्रशिक्षित अन्न सुरक्षा निरीक्षकांची संख्या नेहमीच कमी असते. अनियमित तपासणी आणि निरीक्षकांच्या स्वेच्छाधिकारांमुळे लाचखोरीला देखील वाव निर्माण होऊ शकतो. त्रयस्थ पक्षाद्वारे गुणवत्ता लेखापरीक्षण करणारे स्वतंत्र लेखापरीक्षक किंवा मान्यताप्राप्त संस्था महाग असतात आणि त्यांना हजारो पथविक्रेत्यांसाठी लागू करणे देखील कठीण आहे. खरा मुद्दा ही गैरसमजूत आहे की तंत्रज्ञान प्रशासनाची जागा घेऊ शकते. असे होऊ शकत नाही. क्यूआर कोड विक्रेता कोण आहे हे सांगू शकतो. पण तो हे सांगू शकत नाही की तेल दहा वेळा वापरले गेले नाही ना, पाणी दूषित नाही ना किंवा कच्चे मांस सुरक्षितपणे ठेवले होते की नाही. यासाठी प्रशिक्षित निरीक्षक, वेळोवेळी प्रयोगशाळा चाचण्या आणि असे विक्रेते हवे आहेत ज्यांना स्वच्छतेचे महत्त्व समजते. बहुतेक पथविक्रेते जाणूनबुजून अस्वच्छ नसतात. त्यापैकी बरेच जण अप्रशिक्षित असतात. त्यामुळे गरज आहे की आपण त्यांना प्रशिक्षण द्यावे, केवळ नियमांमध्ये बांधू नये. फंडा हा आहे की सर्वात मजबूत उपाय एकाच यंत्रणेवर अवलंबून राहणे नाही, तर अशी स्तरित प्रणाली तयार करणे आहे, ज्यामध्ये तांत्रिक, तपासणी, विक्रेता आणि ग्राहक- या सर्वांची स्वतःची वेगळी भूमिका असेल.
This post was originally published on this site.
हे पण वाचा-
शहर
- नागपूर: अंबाझरीजवळ स्वामी विवेकानंद स्मारकाजवळ भरधाव कार नाल्यात कोसळून एकाचा दुर्दैवी मृत्यू
- मुंबई: शायना एनसींच्या कथित निषेध आंदोलनावरून शिवसेनाप्रमुख बाळासाहेब ठाकरेंचा फोटो फाडल्याच्या वादावर उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांची प्रतिक्रिया!
- पुणे: आयुक्त स्वतः उतरले रस्त्यावर! एफसी रोडवर महापालिकेची धडक कारवाई; तब्बल २४ हजार ५०० चौरस फुटांचे अनधिकृत बांधकाम जमीनदोस्त!
- मुंबई: शायना एनसींकडून चुकून शिवसेनाप्रमुख बाळासाहेब ठाकरेंचा फोटो फाडला गेल्याने राजकीय वादंग; किशोरी पेडणेकर यांचा तीव्र संताप!
महाराष्ट्र
- पुणे: जे. एम. रोड खाऊ गल्लीत 'एफडीए'चा धडक कारवाईचा दणका; १७ पैकी ८ आस्थापने बंद, ६ परवाने निलंबित
- सांगली: जिल्हा बँकेच्या अध्यक्ष निवडीवेळी जयंत पाटील चीनमध्ये तोंड लपवून बसले; भाजप आमदार गोपीचंद पडळकरांचा घणाघात
- जळगाव: गावी परतल्यानंतर अवघ्या दोन दिवसांत लग्नातील वादातून २१ वर्षीय तरुणाचा निर्घृण खून; १५ संशयित पोलिसांच्या ताब्यात
- नागपूर: अंबाझरीजवळ स्वामी विवेकानंद स्मारकाजवळ भरधाव कार नाल्यात कोसळून एकाचा दुर्दैवी मृत्यू
गुन्हा
- रत्नागिरी: चिपळूणमध्ये खळबळ! रात्री घरातून बाहेर पडलेल्या सांगलीच्या तरुणाची दगडाने ठेचून हत्या, वालोपे परिसरात आढळला मृतदेह"
- गोंदिया: उदमांजर शिकारप्रकरणी सहा जण जेरबंद; गोंदिया वनविभागाची धडक कारवाई, कामठा परिसरातील घटना
- कोल्हापूर: पुणे रेल्वे प्रवासादरम्यान धक्कादायक घटना हातकणंगलेत रेल्वेखाली सापडून विवाहितेचा संशयास्पद मृत्यू; आत्महत्या की घातपात? चर्चांना उधाण
- पुणे: आळंदीत दिवसाढवळ्या थरारक रक्तपात! जुन्या वादातून पीसीएमटी चौकात रिक्षाचालकावर खंजीराने जीवघेणा हल्ला; परिसरात एकच दहशत
राजकीय
- नवी दिल्ली: धावत्या कारमध्ये सीएनजीचा भीषण स्फोट; २ आमदारांसह ६ जण जखमी!
- पुणे: लग्नाचं आमिष दाखवून फसवणूक केल्याचा आरोप करत महिलेचा सर्वसाधारण सभेत आत्मदहनाचा प्रयत्न
- मुंबई: 'आंबा चोरला म्हणून फाशी नसते, नीट पेपरफुटीवर चंद्रकांत पाटलांचं वादग्रस्त वक्तव्य; मूल गमावलेल्या आईला लेकरू कुठल्या बाजारातून आणाल? काँग्रेस-मनसेचा संताप'
- नवी दिल्ली: पंतप्रधान मोदींचं सीजेपी आंदोलनावर मोठं भाष्य, 'युवकांच्या भविष्याशी खेळणाऱ्यांना सोडणार नाही, कठोर कारवाईचा इशारा!'
इतर
- आजचे राशिभविष्य १७ नोव्हेंबर २०२६: सूर्य आणि मंगळ करणार राजयोग निर्माण, या राशींचे नशीब फळफळणार!
- आजचे राशिभविष्य १४ नोव्हेंबर २०२६: बुधादित्य योग आणि शनिकृपेमुळे या राशींचे नशीब उजळणार, जाणून घ्या काय सांगते तुमचे भविष्य!
- आजचे राशिभविष्य १३ नोव्हेंबर २०२६: जाणून घ्या तुमचे आजचे ग्रहमान आणि भविष्य!
- आजचे राशिभविष्य १२ नोव्हेंबर २०२६: गुरु बनवणार पॉवरफुल योगाचा संयोग, या राशींच्या हातात खेळणार पैसा!
मनोरंजन
- 'ईथा' चित्रपटावरून नवा वाद; विठाबाई नारायणगावकर यांच्या कुटुंबीयांचा तीव्र आक्षेप
- ओटीटीवर दाखल झाला 'खालिद के शिवाजी'; छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या विचारांचा अनोखा प्रवास आता घरबसल्या अनुभवता येणार!
- मनोरंजन: दिलजीत चा चित्रपट वादाच्या भोवऱ्यात,काय आहे कारण ?
- मराठी हॉरर -कॉमेडी चित्रपट 'भूतम भयम्'!! अभिनेत्री छाया कदम यांचा भीतिदायक लूक समोर
देश विदेश
- नवी दिल्ली: युधिष्ठिर सेतूवर भरधाव एसयूव्हीची ऑटोला धडक; पळण्याच्या नादात सहा जणांना चिरडले, दोघांचा मृत्यू
- नवी दिल्ली: ५० वर्षांहून जुनी इमारत कोसळल्याने चिमुकल्यासह दोघांचा मृत्यू; मी १० वर्षांपूर्वीच घर सोडण्याचा सल्ला दिला होता, म्हणत मामाला अनावर झाले अश्रू!
- गोवा: लोकशाहीच्या रक्षणासाठी भाजपने पणजीत काढली 'लोकशाही बचाव' पदयात्रा!
- उत्तर प्रदेश: लग्नापूर्वीच तिरंग्यात परतला अलीगढ़चा शिपाई; नायक करन चौधरी यांच्या अंगावर काटा आणणारी बलिदान गाथा



























Subscribe to my channel




