रश्मी बन्सल यांचा कॉलम ‎‎‎:‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎माणसांप्रमाणे भाज्यांची देखील‎ वेगवेगळी स्वभाववैशिष्ट्ये!‎

बऱ्याच दिवसांनी मी भाजी मंडईत गेले आणि मन अगदी‎प्रसन्न झाले. लालबुंद टोमॅटो, टवटवीत फुलकोबी,‎हिरवागार ताजा पालक... प्रत्येक भाजी जणू माझ्याशी‎बोलत होती. एखाद्या कार्टुन फिल्ममध्ये अशा वस्तू जणू‎जीवंत होता. तसाच अनुभव होता. माणसांप्रमाणे प्रत्येक‎भाजीचीही वेगळी ओळख, वेगळा स्वभाव असतो.‎ भेंडी थोडी मिरवतेच – ‘मला घ्या, मला घ्या. घरात‎सगळ्यांनाच मी आवडते.’ टोमॅटोमध्ये तर रुबाबच आहे‎– ‘माझ्याशिवाय स्वयंपाकच होणार नाही.’ बटाटाही‎त्याच गटातला, पण तो अहंकारी नाही. तो एकटाही‎आनंदी व इतरांमध्येही सहज मिसळून जाणारा. म्हणूनच‎तो सर्वांचा लाडका. वांगे मात्र हळूच हाक मारते –‎‘मलाही घ्या ना. माझे भरीत होईल, त्या दिवशी माझे‎आयुष्य सार्थकी लागेल.’ तिकडे कारले मात्र देवदास‎होऊन बसलेले असते. लोक त्याला कडू म्हणून‎नाकारतात. पण योग्य मसाला आणि चिमूटभर आमचूर ‎‎घालून बनवा, मग त्याची खरी चव कळेल. फ्रेंच बीन्सचा ‎‎थाटच वेगळा. शेंगांच्या विश्वातील जणू ‘विश्वसुंदरी’च. ‎‎पण बिचारी गवार शेंग बघा, अगदी साधीसुधी. सेम‎आणि इतर शेंगांची चर्चा हळद-जिऱ्यापलीकडे जात‎नाही. मात्र फ्रेंच बीन्सचे सामाजिक वर्तुळ मोठे.‎जगातील नामवंत शेफ तिचे चाहते आहेत. खट्याळ‎गाजर आणि आत्मविश्वासपूर्ण काकडी यांना आपले‎स्थान पक्के असल्याची जाणीव आहे. जेवणापूर्वी त्यांची‎आठवण हमखास येते. त्यांचे मनही मोठे आहे.‎आरोग्याबाबत जागरूक लोक आजकाल काय-काय‎खातात! नाजूक, रंगीबेरंगी परदेशी भाज्यांनी आता‎बाजारपेठेत चांगलेच स्थान मिळवले आहे. ब्रोकोली,‎आइसबर्ग लेट्यूस, झुकीनी आता सहज मिळतात.‎एवोकॅडो तर देशाचा लाडका झाला आहे. मात्र या‎लोकप्रियतेच्या शर्यतीत आपल्या देशी भाज्यांचे काय?‎दोडका, ढेमसे, पडवळ, दूधी भोपळा – यांचे देशप्रेम‎इतके की त्यांनी कधी पासपोर्टच काढला नाही. परदेशी‎बाजारपेठांत त्यांचा मागमूसही नाही. त्यांचे चाहते शोधणे‎सोपे नाही. या भाज्या बनतात तिथे घरात एखादे ज्येष्ठ‎व्यक्तिमत्त्व असतेच. मुलांनी नाक मुरडून खाल्लेल्या या‎भाज्यांनाही काही हक्क आहेत की नाही? किती दिवस‎त्या तुमच्या पिशवीत, फ्रीजमध्ये गप्प बसून राहणार?‎त्यांनाही एखाद्या चांगल्या उपाहारगृहाच्या मेनूमध्ये‎आपले नाव पाहावेसे वाटत नसेल का?‎ भाज्यांमधील वाद तर सुरूच असतात. पण त्यांचा खरा‎प्रतिस्पर्धी कोण? पनीर. प्रत्येक लग्न, समारंभात,‎मेजवानीत त्या गोऱ्या, तगड्या पनीरने मेनूवर कब्जा‎केलेला असतो. लोक त्याच्याभोवती घुटमळत असतात.‎रस्स्यातून वेचून-वेचून त्यालाच खातात. त्याची नावेही‎किती भारी – शाही पनीर, पनीर लबाबदार, पनीर पसंदा!‎आणि आम्ही? फक्त ‘मिक्स व्हेजिटेबल’. मग‎आम्हाला कोण विचारणार? आता आमच्यासाठीही‎एखादी चळवळ सुरू व्हायला हवी. आमची किंमत‎करा. बाजारात येऊन आम्हाला स्वतः निवडा. ॲपवरून‎मागवण्याची सवय लागली आहे. ती आता थोडी‎बदलायला हवी. प्लास्टिकमध्ये बंदिस्त करून ठेवतात‎आम्हाला. आतून आम्ही हळूहळू मरत जातो. कोणी‎प्रेमाने हात फिरवत नाही, निवडून पिशवीत भरत नाही.‎गोदामांच्या अंधारात आम्ही पडून असतो. शक्य असेल‎तेव्हा मंडईत या. मुलांनाही सोबत आणा. त्यांना भेंडी‎कशी निवडतात ते शिकवा. कोथिंबीर आणि पुदिना‎यांतील फरक दाखवा. पूर्वी भाजी बाजाराची फेरी‎हीसुद्धा एक कौटुंबिक सहल असायची. परतताना पीठ‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎आणि साखरही घेतली जायची. हे असे काम होते. ते‎पुरुषही करत. कार्यालयातून घरी येताना ते भरलेली‎पिशवी घेऊन यायचे. आता मोठ्या शहरांत लोकांकडे‎वेळच नाही. ऑनलाइन मागवणे सोयीचे वाटते. पण मी‎ठरवले आहे की दर आठवड्याला स्वतः बाजारात‎जाणार. माझ्या आवडीच्या ताज्या भाज्या आणणार.‎त्यांना चिरून, किसून, कमी तेलात शिजवणार. आणि‎त्यांचा आस्वाद घेत आनंद मिळवणार. तसे पनीरही‎त्याच्या जागी चांगलेच आहे. त्यातील प्रथिने खरोखर‎उपयुक्त आहेत. पण भाज्यांनाही त्यांचा योग्य मान द्या.‎आपल्या शरीराला अधिक तंदुरुस्त ठेवा.‎ (हे लेखिकेचे वैयक्तिक मत आहे.)‎ शक्य असल्यास भाजी मंडईत या,‎मुलांनाही सोबत घेऊन या. भेंडी कशी‎निवडायची हे त्यांना शिकवा, कोथिंबीर‎आणि पुदिना यांतील फरक दाखवा.‎जुन्या काळात भाजी मंडईची फेरी ही एक‎सहल होती. परतताना पीठ, साखरही‎आणली जायची. हे काम पुरुषही करत‎असत. कार्यालयातून परतताना ते‎भाजीची पिशवी घेऊन घरी येत.‎