राफेल जेट फायटर खरेदीत भारताला तोटा आणि इंडोनेशियाला फायदा ? काय आहे नेमके गणित

फ्रान्सचे राष्ट्राध्यक्ष इमॅन्युअल मॅक्रो मंगळवारी (१७ फरवरी, २०२६) तीन दिवसांच्या दौऱ्यावर भारत भेटीवर आले आहेत. १६ फेब्रुवारी रोजी सुरु होणाऱ्या एआय इम्पॅक्ट समिटमध्ये ते भाग घेणार आहेत. या भेटीत अनेक मेगा डीलवर मोहर लागणार आहे. ज्या अंतर्गत ११४ राफेल खरेदी करण्याची भारताची योजना आहे. हे राफेल टप्प्या टप्प्याने साल २०३० पर्यंत भारतील सैन्यात सामील होणार आहेत.

भारत या ११४ राफेल खरेदीसाठी ३.२५ लाख कोटी रुपये मोजणार आहे. किंमतीकडे पाहता भारताची ही आतापर्यंतचा सर्वात मोठा सैन्य करार मानला जात आहे.अलिकडेच इंडोनेशियाने देखील फ्रान्सकडून ४२ राफेल जेट खरेदी केले आहेत. साल २०२२ मध्ये तत्कालिन प्रोबावो सुबियांतो यांच्या सरकारने फ्रान्स एअरोस्पेस कंपनी डसॉल्ट एव्हीएशन सोबत करार केला होता.

इंडोनेशियाने ८.१ अब्ज डॉलर म्हणजे सुमारे ६८ हजार कोटी रुपयांत ४२ राफेल खरेदी केले होते. या हिशेबाने एका राफेलची किंमत १,७४७ कोटी रुपयांना पडली आहे. भारत करारावर ३.२५ लाख कोटी रुपये खर्च करु शकतो. आणि त्या हिशेबाने भारताला एक राफेल विमान २,८५० कोटी रुपयांना पडणार आहे.त्यामुळे लोकांना फ्रान्स भारताला का महागड्या दरात राफेलची विक्री करत आहे असा प्रश्न निर्माण होणे सहाजिकच आहेत.

काय आहे सत्य ?

भारत एका राफेल विमानासाठी २,८५० रुपये यासाठी देत आहे, कारण तो एअरक्राफ्टसोबत मेटियोर आणि स्कॅल्प सारखी मिसाईल, हॅमर सारखे प्रिसीजन गाईडेड बॉम्ब, ट्रेनिंगसाठी फूल मिशन सिम्युलेटर, दीर्घकाळासाठी मेटेनन्स आणि राफेलचे स्पेअर पार्ट्स आणि टेक्नॉलॉजी ट्रान्सफरला देखील खरेदी करीत आहे.ही राफेल विमानांची संपूर्ण लाईफ सायकल कॉस्ट आहे आणि त्यामुळे या हिशेबाने ही विमाने रास्त दरात खरेदी केल्याचे समजले जाते.

भारतात बनणार राफेल

साल २०१६ मध्ये भारताने ३६ राफेल जेट फायटर खरेदी केले होते आणि गेल्या वर्षी राफेलची नौदल आवृत्ती खरेदी केली होती. या हिशेबाने वायूसेनेजवळ ३६ आणि नौदलाकडे विमानवाहू नौका आयएनएस विक्रांतसाठी २६ राफेल खरेदी केले आहेत.

ही डील यासाठी देखील खास आहे की यावेळी ९६ राफेलची निर्मिती भारताच्या नागपूरात डसॉल्ट रियालन्स एअरोस्पेस लिमिटेड (DRAL)मध्ये केला जाऊ शकतो. तर १८ राफेलची निर्मिती फ्रान्समध्ये होणार आहे. सध्या भारतीय सैन्याकडे असलेल्या राफेलची निर्मिती फ्रान्समध्ये झालेली आहे. साल २०३०पासून २०३५ पर्यंत भारताजवळ राफेल विमानांची संख्या १७६ इतकी होणार आहे. भारत वायूसेनेला फायटर जेटची सर्वाधिक गरज आहे. आता भारताकडे २९ स्क्वॉड्रन आहेत. मात्र ४२ स्क्वॉड्रनची प्रत्यक्षात गरज आहे. एका स्क्वॉड्रनमध्ये १६ ते १८ फायटर जेट असतात.