सायबर भामट्यांनी पैसे लुटलेत? घाबरू नका! 'गोल्डन अवर'मध्ये करा 'हे' काम आणि मिळवा संपूर्ण पैसे परत!

मुंबई / नागपूर:देशात 4G आणि 5G इंटरनेट सेवा आल्यापासून सर्व व्यवहार डिजिटल झाले आहेत. मात्र, या वाढत्या डिजिटलायझेशनसोबतच सायबर फसवणुकीचे प्रकारही वेगाने वाढले आहेत. सायबर भामट्यांकडून लोकांची फसवणूक करून बँक खात्यातून पैसे उडवले जातात. अशा परिस्थितीत सायबर फसवणुकीला बळी पडलेल्या नागरिकांना जलद, सुलभ आणि पारदर्शक पद्धतीने न्याय मिळवून देण्यासाठी केंद्र सरकारच्या गृह मंत्रालयाच्या 'भारतीय सायबर गुन्हे समन्वय केंद्राने' (I4C) दोन अत्याधुनिक डिजिटल पोर्टल्स सुरू केले आहेत. यामुळे आता फसवणूक झालेली रक्कम थेट तक्रारदाराच्या बँक खात्यात परत मिळणे सुलभ होणार आहे.

काय आहेत ही नवीन पोर्टल्स?

पूर्वी सायबर फसवणुकीची रक्कम पोलिसांनी भामट्यांच्या खात्यात गोठवून (फ्रीज करून) देखील ती परत मिळवण्यासाठी नागरिकांना न्यायालय आणि बँकांच्या फेऱ्या माराव्या लागायच्या. अनेकदा न्यायालयीन आदेश आणूनही बँकांच्या किचकट प्रक्रियेमुळे वर्षानुवर्षे पैसे परत मिळत नव्हते. हीच अडचण दूर करण्यासाठी शासनाने दोन नवीन पोर्टल्स सुरू केली आहेत:

1. ग्रीव्हन्स रिड्रेसल मेकॅनिझम (GRM): काही वेळा सायबर तपासादरम्यान संशयित व्यवहारांमुळे काही निर्दोष नागरिकांची खातीही गोठवली जातात. अशा तक्रारींचे निवारण करण्यासाठी खातेदार, बँक आणि पोलीस यांच्यात थेट संवाद घडवून आणण्याचे काम हे पोर्टल करेल.

2. मनी रिस्टोरेशन मॉड्यूल (MRM): हे पोर्टल सायबर फसवणुकीतील जप्त किंवा गोठवलेली रक्कम थेट तक्रारदाराच्या बँक खात्यात डिजिटल पद्धतीने परत करण्यासाठी विकसित केले गेले आहे.

'गोल्डन अवर' (Golden Hour) का महत्त्वाचा आहे?

सायबर तज्ज्ञ आणि पोलिसांच्या मते, सायबर फसवणुकीमध्ये सुरुवातीचा १ तास म्हणजेच 'गोल्डन अवर' अत्यंत महत्त्वाचा ठरतो. भामटे पैसे खात्यात जमा होताच ते दुसऱ्या खात्यात वळवतात किंवा वेगवेगळ्या शॉपिंग संकेतस्थळांवरून खरेदी करून डिजिटल पुरावे नष्ट करतात. जर तुम्ही फसवणूक झाल्यापासून पहिल्या १ तासाच्या आत (गोल्डन अवर) तक्रार नोंदवली, तर पोलीस यंत्रणा आणि बँका तात्काळ समन्वय साधून ते पैसे भामट्याच्या खात्यातच लॉक किंवा फ्रीज करू शकतात.

फसवणूक झाल्यास काय करावे?

• तात्काळ कॉल करा: सायबर फसवणूक झाल्याचे लक्षात येताच तात्काळ १९३० (1930) या राष्ट्रीय सायबर हेल्पलाइन क्रमांकावर कॉल करून तक्रार नोंदवा.

• ऑनलाइन तक्रार: केंद्र सरकारच्या www.cybercrime.gov.in या अधिकृत संकेतस्थळावर जाऊन तात्काळ व्यवहाराच्या तपशिलासह ऑनलाइन अर्ज करा.

• बँकेला कळवा: ज्या बँक खात्यातून पैसे वळवले गेले आहेत, त्या बँकेशी संपर्क साधून तुमचे कार्ड, UPI आयडी किंवा नेट बँकिंग ब्लॉक करा. आरबीआय (RBI) च्या नियमांनुसार, जर अनधिकृत व्यवहाराची माहिती तुम्ही ३ दिवसांच्या आत बँकेला दिली, तर तुमचे आर्थिक नुकसान टाळण्याची जबाबदारी बँकेची असते.

सायबर गुन्हे विभागाकडून या दोन्ही नवीन पोर्टल्सच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठी स्थानिक पोलीस आणि सायबर पोलिसांना विशेष प्रशिक्षण देण्यात आले आहे. त्यामुळे ऑनलाइन फसवणूक झाल्यास नागरिकांनी घाबरून न जाता 'गोल्डन अवर'चा फायदा घेत तात्काळ तक्रार नोंदवावी, असे आवाहन करण्यात आले आहे.