पुणे: ज्येष्ठ विचारवंत, राजकीय विश्लेषक व काँग्रेसचे निष्ठावान नेते डॉ. रत्नाकर महाजन यांचे पुण्यात निधन; पुरोगामी चळवळीचा अभ्यासू चेहरा हरपला

पुणे: महाराष्ट्राच्या राजकीय, सामाजिक आणि पुरोगामी चळवळीतील एक अत्यंत महत्त्वाचे, अभ्यासू आणि व्यासंगी व्यक्तिमत्त्व असलेले राज्य नियोजन मंडळाचे माजी कार्यकारी अध्यक्ष, ज्येष्ठ समाजवादी विचारवंत, राजकीय विश्लेषक आणि महाराष्ट्र प्रदेश काँग्रेसचे माजी प्रवक्ते डॉ. रत्नाकर महाजन यांचे पुण्यात निधन झाले आहे. ते ८० वर्षांचे होते. गेल्या काही दिवसांपासून प्रकृती अस्वास्थ्यामुळे ते आजारने ग्रस्त होते आणि अखेर शनिवारी (१२ सप्टेंबर २०२६) सकाळी त्यांच्या निधनाची दुःखद बातमी समोर आली. त्यांच्या निधनाने काँग्रेस पक्षाचा एक अभ्यासू, संयमी आणि अत्यंत निष्ठावान नेता काळाच्या पडद्याआड गेला असून राजकीय वर्तुळात मोठी पोकळी निर्माण झाली आहे.

समाजवादी विचारांची पार्श्वभूमी आणि सामाजिक कार्य

डॉ. रत्नाकर महाजन यांनी आपल्या तरुणपणापासूनच समाजवादी विचारसरणीने भारावून जाऊन सामाजिक व राजकीय क्षेत्रात पाऊल ठेवले होते. ते पुरोगामी विचारांचे कट्टर पुरस्कर्ते होते आणि आपल्या राजकीय वाटचालीत कधीही त्यांनी आपल्या तत्त्वांशी तडजोड केली नाही. देशातील अत्यंत संवेदनशील समजल्या जाणाऱ्या आणि लोकशाहीसाठी काळा कालावधी ठरलेल्या 'आणीबाणी'च्या काळात त्यांनी अत्यंत सक्रियपणे आणि धाडसाने काम केले होते. अनेक नामवंत पुरोगामी विचारवंतांचा त्यांच्या जडणघडणीवर मोठा पगडा होता. त्यांनी केवळ राजकीय पक्षच नव्हे, तर 'लोकप्रबोधिनी' संस्थेचे अध्यक्षपद भूषवत सामाजिक प्रबोधनाचे काम आयुष्यभर अविरतपणे चालू ठेवले.

काँग्रेसचे अभ्यासू प्रवक्ते आणि प्रभावी मांडणी

महाराष्ट्राच्या राजकारणात आणि विशेषतः काँग्रेस पक्षात जेव्हा कठीण प्रसंग ओढवले किंवा पक्षाची पिछेहाट होत होती, त्या काळात डॉ. रत्नाकर महाजन यांनी पक्षाची बाजू अत्यंत खंबीरपणे आणि तार्किक पुराव्यांसह मांडली. ते महाराष्ट्र प्रदेश काँग्रेसचे मुख्य प्रवक्ते असताना त्यांची शैली अतिशय वैशिष्ट्यपूर्ण होती. कोणत्याही प्रकारची अनावश्यक आगपाखड, टोकाची भाषा किंवा आरडाओरडा न करता, केवळ मोजक्या, संयत, अभ्यासपूर्ण आणि धारदार शब्दांत ते राजकीय विरोधकांच्या युक्तिवादाची चिरफाड करत असत. मनमोहन सिंग यांच्या नेतृत्वाखालील केंद्र सरकारच्या काळात आणि विशेषतः कठीण राजकीय परिस्थितीमध्ये त्यांनी काँग्रेस पक्षाची बाजू अत्यंत प्रभावीपणे मीडिया आणि जनतेसमोर पोहोचवली होती. राजकीय विश्लेषक म्हणूनही त्यांची मते अत्यंत आदरपूर्वक आणि गांभीर्याने ऐकली जात असत.

राज्य नियोजन मंडळाची धुरा आणि प्रशासकीय योगदान

आपल्या प्रदीर्घ राजकीय व सामाजिक प्रवासात त्यांनी शासनाच्या अनेक महत्त्वाच्या जबाबदाऱ्या लिलया पार पाडल्या. महाराष्ट्र शासनाचे 'राज्य नियोजन मंडळाचे कार्यकारी अध्यक्ष' म्हणून त्यांनी केलेले कार्य अत्यंत उल्लेखनीय मानले जाते. धोरणात्मक बाबींवर सखोल अभ्यास आणि विकासात्मक मुद्द्यांवर अचूक भाष्य करण्याची त्यांची हातोटी होती. यामुळेच राजकीय आणि शासकीय वर्तुळात त्यांचा एक उच्चशिक्षित, बुद्धिजीवी आणि मार्गदर्शक नेता म्हणून मोठा मान होता.

शोककळा आणि अंत्यसंस्कार

डॉ. रत्नाकर महाजन यांच्या निधनाचे वृत्त समजताच राजकीय आणि सामाजिक क्षेत्रातून शोककळा पसरली आहे. राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाचे (शरदचंद्र पवार पक्ष) नेते खासदार सुप्रिया सुळे, काँग्रेस प्रदेशाध्यक्ष हर्षवर्धन सपकाळ, नेते रोहित पवार यांच्यासह विविधपक्षीय ज्येष्ठ नेत्यांनी आपल्या शोकसंदर्भातून त्यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली अर्पण केली आहे. "त्यांनी आयुष्यभर पुरोगामी विचारांचा पुरस्कार केला आणि आपल्या तत्त्वांशी ते सदैव एकनिष्ठ राहिले," अशा शब्दांत नेत्यांनी त्यांच्या स्मृतींना उजाळा दिला आहे.

त्यांच्या पार्थिवावर आज शनिवार, १२ सप्टेंबर २०२६ रोजी दुपारी १:०० वाजता पुण्यातील नवी पेठ येथील वैकुंठ स्मशानभूमीत शासकीय व सामाजिक क्षेत्रातील मान्यवरांच्या उपस्थितीत अंत्यसंस्कार करण्यात येणार आहेत. त्यांच्या जाण्याने महाराष्ट्राने एक निष्ठावान विचारवंत, परखड राजकीय विश्लेषक आणि मार्गदर्शक गमावला आहे.