गोंदिया: घाटटेमनी येथे सारस संवर्धनासाठी देशातील पहिला नैसर्गिक शेतीचा पथदर्शी प्रकल्प; जैवविविधता जपण्यासाठी प्रशासनाची मोठी पावले

गोंदिया: मुख्यमंत्री यांच्या संकल्पनेनुसार आगामी दोन वर्षांमध्ये राज्यातील सुमारे २५ लाख हेक्टर क्षेत्रावर नैसर्गिक शेतीचा मोठ्या प्रमाणावर विस्तार करण्याच्या महत्त्वाकांक्षी उद्दिष्टाच्या अनुषंगाने गोंदिया जिल्ह्यात एक अत्यंत महत्त्वपूर्ण आणि अभिनव पाऊल उचलण्यात आले आहे. याचाच एक भाग म्हणून, गोंदिया जिल्ह्यातील आमगाव तालुक्यातील घाटटेमनी गावात सारस पक्ष्यांचा मुख्य व समृद्ध अधिवास असलेल्या सुमारे १०० एकर शेती क्षेत्रावर 'सारस पक्षी संवर्धन' आणि 'नैसर्गिक शेती' यांचा एकत्रित संगम असलेला देशातील पहिला पथदर्शी प्रकल्प (पायलट प्रोजेक्ट) राबविण्याचे नियोजन करण्यात आले आहे. या प्रकल्पाच्या माध्यमातून शेतकऱ्यांचे आर्थिक उत्पन्न, जमिनीचे मृदा आरोग्य, परिसरातील जैवविविधता आणि जागतिक पातळीवर दुर्मिळ होत चाललेल्या सारस पक्ष्यांच्या अधिवासाचे संवर्धन यांचा एक समन्वित विचार केला जाणार आहे.

या महत्त्वाकांक्षी पथदर्शी प्रकल्पाची यशस्वी अंमलबजावणी व्हावी, तसेच त्यावर नियमित संनियंत्रण (मॉनीटरिंग) ठेवण्यासाठी आणि आवश्यक ते मार्गदर्शन मिळवण्यासाठी गोंदियाचे जिल्हाधिकारी मंदार पत्की यांच्या अध्यक्षतेखाली एका विशेष जिल्हास्तरीय नैसर्गिक शेती समितीची स्थापना करण्यात आली आहे. या गठित समितीच्या माध्यमातून विविध शासकीय विभागांमध्ये योग्य समन्वय साधून प्रकल्पाची गती, शेतकरी बांधवांचा सक्रिय सहभाग आणि विविध क्षेत्रीय उपक्रमांचा वेळोवेळी सखोल आढावा घेतला जाणार आहे.

या प्रकल्पामुळे स्थानिक पातळीवर सारस पक्ष्यांच्या नैसर्गिक अधिवासाचे रक्षण होण्यासोबतच संपूर्ण परिसरातील जैवविविधतेचे जतन व संवर्धन होण्यास अत्यंत मोठी चालना मिळणार आहे. शेतात रासायनिक खते आणि कीटकनाशकांच्या अतिवापरामुळे पर्यावरणाला आणि पक्ष्यांना हानी पोहोचत होती, मात्र या प्रकल्पामुळे रासायनिक निविष्ठांवरील शेतकऱ्यांचे अवलंबित्व पूर्णपणे कमी होऊन त्यांच्या उत्पादन खर्चातही मोठी बचत होईल, असा विश्वास व्यक्त केला जात आहे. या संपूर्ण उपक्रमामध्ये 'बॉम्बे नॅचरल हिस्ट्री सोसायटी' (BNHS) आणि 'सेवा' संस्था अतिशय सक्रिय सहभाग नोंदवत आहेत. तसेच मुख्यमंत्री कार्यालय, 'मित्रा' (MITRA) संस्था मुंबई, जिल्हा शासन, कृषी विभाग, आत्मा (ATMA) आणि वन विभाग यांच्यात योग्य समन्वय साधून हा उपक्रम राबविला जात आहे.

या पथदर्शी प्रकल्पाला उच्च दर्जाचे तांत्रिक व वैज्ञानिक मार्गदर्शन उपलब्ध व्हावे, यासाठी महाराष्ट्र शासनाच्या 'मित्रा' संस्थेने गुजरातमधील हलोल येथील 'गुजरात नैसर्गिक शेती विज्ञान विद्यापीठाशी' एक महत्त्वपूर्ण सामंजस्य करार केला आहे. या कराराच्या माध्यमातून शेतकऱ्यांना नैसर्गिक शेती पद्धतींचे शास्त्रीय प्रशिक्षण आणि आधुनिक मार्गदर्शन मिळणार असून, हा प्रकल्प संपूर्ण देशासाठी एक दीपस्तंभ ठरेल, असा विश्वास प्रशासनाकडून व्यक्त केला जात आहे.