नागपुरात गेल्या २० वर्षांत काँक्रीटचे जंगल झाले दुप्पट; मोकळ्या जमिनींचे मोठ्या प्रमाणावर निवासी व व्यावसायिक क्षेत्रात रूपांतर!

महाराष्ट्राची उपराजधानी आणि 'ऑरेंज सिटी' म्हणून जगभर ओळखल्या जाणाऱ्या नागपूर शहराच्या भौगोलिक आणि नागरी स्वरूपात गेल्या दोन दशकांत (२० वर्षांत) अत्यंत वेगाने आणि मोठे बदल घडल्याचे समोर आले आहे. नागपूर शहराचा विस्तार दिवसेंदिवस झपाट्याने होत असून, गेल्या २० वर्षांच्या कालावधीत येथील काँक्रीटचे जंगल (Concrete Jungle) तब्बल दुप्पट झाले आहे. एकेकाळी मोकळ्या जागा, शेतजमिनी, झाडे-झुडुपे आणि हिरवेगार परिसर असलेल्या भागांचे रूपांतर आता मोठ्या प्रमाणावर सिमेंट-कॉंक्रिटच्या इमारती, निवासी वसाहती (Residential Areas) आणि व्यावसायिक संकुलांमध्ये (Commercial Areas) झाले आहे.

नागरीकरण आणि विकासाचा वेग

गेल्या काही वर्षांत नागपूरमध्ये विविध राष्ट्रीय प्रकल्प, समृद्धी महामार्ग, मिहान (MIHAN), नागपूर मेट्रो, आंतरराष्ट्रीय विमानतळ आणि कनेक्टिव्हिटीमुळे देशभरातील उद्योगपती, गुंतवणूकदार आणि नोकरदारांचे लक्ष या शहराकडे वेधले गेले आहे. यामुळे शहरात लोकसंख्येचा ताण वाढून मोठ्या प्रमाणावर नवीन गृहनिर्माण प्रकल्प, बहुमजली इमारती, मॉल्स, हॉटेल्स आणि व्यावसायिक हब उभे राहत आहेत. शहराभोवतालचे ग्रामीण भाग आणि उपनगर जसे की वर्धा रोड, हिंगणा परिसर, बेसा आणि इतर पट्ट्यांमध्ये रिअल इस्टेटचा बूम पाहायला मिळाला आहे.

पर्यावरणासमोरील मोठे आव्हान

शहराचा हा अनिर्बंध आणि वेगवान विकास जरी आर्थिक प्रगतीसाठी आणि रोजगाराच्या दृष्टीने उत्तम मानला जात असला, तरी दुसरीकडे या वेगाने वाढणाऱ्या काँक्रीटच्या जंगलामुळे नागपूरच्या मूळ नैसर्गिक सौंदर्याला आणि पर्यावरणाला मोठा फटका बसत आहे. शहरात हरित क्षेत्र (Green Cover) आणि मोकळ्या खुली मैदाने वेगाने संकुचित होत असून झाडांची कपात चिंताजनक ठरत आहे. भविष्यात पाण्याचा निचरा होण्याच्या समस्या, भूजल पातळी घटणे आणि उष्णतेच्या प्रमाणात होणारी वाढ यांसारख्या गंभीर पर्यावरणीय समस्यांचा सामना नागपूरकरांना करावा लागू शकतो, अशी भीती पर्यावरणतज्ज्ञांकडून व्यक्त केली जात आहे. एकीकडे शहराचा चौफेर आर्थिक विकास होत असतानाच दुसरीकडे शाश्वत विकासाचा (Sustainable Development) समतोल कसा राखायचा, हा एक मोठा प्रश्न प्रशासनासमोर उभा ठाकला आहे.