देशाच्या ऊर्जा क्षेत्रात ऐतिहासिक क्रांती! बॅटरी एनर्जी स्टोरेज सिस्टिमद्वारे तब्बल १ हजार मेगावॅट आवर वीजपुरवठा करणारी महावितरण देशातील पहिली कंपनी!

महाराष्ट्रातील वीज क्षेत्राच्या इतिहासात आणि देशाच्या ऊर्जावान वाटचालीत एक अत्यंत अभिमानास्पद आणि क्रांतिकारी टप्पा गाठला गेला आहे. राज्य शासनाच्या महाराष्ट्र राज्य वीज वितरण कंपनीने (महावितरण - MSEDCL) एक अभूतपूर्व कामगिरी करत देशभरात प्रथमच बॅटरी ऊर्जा साठवण प्रणालीच्या (Battery Energy Storage System - BESS) माध्यमातून तब्बल १,००० मेगावॅट आवर (MWh) क्षमतेचा वीजपुरवठा यशस्वीरित्या सुरू केला आहे. या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पामुळे वीज निर्मिती, साठवणूक आणि वितरणाच्या क्षेत्रात महाराष्ट्राने संपूर्ण देशात अव्वल स्थान पटकावले आहे.

काय आहे हा अभिनव प्रकल्प आणि त्याची गरज?:

सध्याच्या काळात सौर ऊर्जा (Solar Energy) आणि इतर अपारंपरिक ऊर्जा स्रोतांचा वापर वेगाने वाढला आहे. मात्र, दिवसभरात उत्पादित होणारी सौर ऊर्जा ही सूर्य मावळल्यानंतर संध्याकाळच्या वेळी (Peak Hours) जेव्हा विजेची सर्वाधिक मागणी असते, तेव्हा उपलब्ध होत नाही. अशा वेळी महागड्या दराने वीज खरेदी करावी लागते किंवा पुरवठ्यात तूट निर्माण होते. या समस्येवर मात करण्यासाठी महावितरणने 'मुख्यमंत्री सौर कृषि वाहिनी योजना २.०' (Mukhyamantri Saur Krishi Vahini Yojana 2.0) अंतर्गत विकेंद्रित बॅटरी स्टोरेज प्रकल्प उभारले आहेत.

दिवसा उपलब्ध होणारी अतिरिक्त आणि स्वस्त सौर ऊर्जा या अद्ययावत बॅटरींमध्ये सुरक्षितपणे साठवली जाते. त्यानंतर संध्याकाळच्या वेळी जेव्हा विजेचा वापर शिगेला पोहोचतो, तेव्हा ही साठवलेली वीज सुरळीतपणे प्रवाहित केली जाते. यामुळे महावितरणला बाजारातून महागड्या दराने वीज खरेदी करण्यापासून मोठा आर्थिक दिलासा मिळाला असून, वीज ग्राहकांना विशेषतः कृषी क्षेत्राला हवी的時候 खात्रीशीर वीज मिळण्याचा मार्ग मोकळा झाला आहे.

राज्यातील ५० ठिकाणी प्रकल्पांची उभारणी आणि भविष्यातील विस्तार:

महावितरणचे अध्यक्ष व व्यवस्थापकीय संचालक लोकेश चंद्र यांच्या मार्गदर्शनाखाली हाती घेण्यात आलेल्या या योजनेअंतर्गत महाराष्ट्रातील सुमारे ५० वेगवेगळ्या ठिकाणी हे बॅटरी स्टोरेज प्रकल्प कार्यान्वित करण्यात आले आहेत. प्रत्येक प्रकल्पाची क्षमता १० मेगावॅट असून सध्या ५०० मेगावॅट क्षमता प्रत्यक्षात कार्यरत आहे, जी दोन तासांत १,००० मेगावॅट आवर वीज पुरवते.

महावितरणचे नियोजन आगामी काळात आणखी विस्तार करण्याचे असून, डिसेंबर २०२६ पर्यंत बॅटरी स्टोरेजची क्षमता ७५0 मेगावॅट (म्हणजेच १,५00 MWh) पर्यंत नेण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे. तसेच याशिवाय अतिरिक्त ४,००० MWh क्षमतेचे प्रकल्प सध्या विकासाच्या वेगवेगळ्या टप्प्यात आहेत. पर्यावरणपूरक ऊर्जा संवर्धनासाठी आणि विजेचा खात्रीशीर पुरवठा करण्यासाठी उचललेले हे पाऊल देशातील इतर राज्यांसाठी एक आदर्श ठरत आहे.