स्वतःचा जन्म स्वतःच देणाऱ्या 'सुपर एआय'साठी अब्जावधींचा निधी; काय आहे 'रिकर्सिव्ह सुपरइंटेलिजन्स'?

सॅन फ्रान्सिस्को: कृत्रिम बुद्धिमत्ता (Artificial Intelligence - AI) क्षेत्रात सध्या एका अशा क्रांतिकारी आणि तितक्याच भीतीदायक तंत्रज्ञानावर वेगाने काम सुरू आहे, ज्यामुळे भविष्यात मानवी श्रमाची गरज पूर्णपणे संपुष्टात येऊ शकते. या तंत्रज्ञानाला 'रिकर्सिव्ह सुपरइंटेलिजन्स' (Recursive Superintelligence) असे म्हटले जात आहे. विशेष म्हणजे, या तंत्रज्ञानाचा विकास करण्यासाठी जगभरातील बड्या टेक कंपन्या आणि गुंतवणूकदारांकडून अब्जावधी डॉलर्सचा निधी (Huge Funding) पुरवला जात आहे. यामुळे तंत्रज्ञान क्षेत्रात एका नव्या युगाची सुरुवात होत असतानाच, मानवाच्या अस्तित्वावर आणि नोकऱ्यांवर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.

काय आहे 'रिकर्सिव्ह सुपरइंटेलिजन्स'?
आतापर्यंत माणसाने एआय (AI) तयार केले आणि माणूसच त्यात सुधारणा करतो. परंतु, 'रिकर्सिव्ह सुपरइंटेलिजन्स' हे असे एआय असेल जे स्वतःचा कोड स्वतःच लिहू शकेल, स्वतःमधील त्रुटी शोधू शकेल आणि मानवी हस्तक्षेपाशिवाय स्वतःला अपडेट (स्वतःची प्रगती) करू शकेल. सोप्या भाषेत सांगायचे तर, हे एआय स्वतःचा जन्म स्वतःच देईल. एकदा का या प्रक्रियेची सायकल (Loop) सुरू झाली, की हे एआय अवघ्या काही तासांत मानवी बुद्धिमत्तेच्या हजारो पटीने पुढे निघून जाईल, ज्याला वैज्ञानिक भाषेत 'इंटेलिजन्स एक्स्प्लोजन' (Intelligence Explosion) म्हटले जाते.

अब्जावधी डॉलर्सची गुंतवणूक आणि मानवाची सुट्टी?
या तंत्रज्ञानामध्ये गुगल, मायक्रोसॉफ्ट, मेटा आणि ओपनएआय यांसारख्या बड्या कंपन्या थेट किंवा अप्रत्यक्षपणे कोट्यवधी रुपयांची गुंतवणूक करत आहेत. नुकतेच या क्षेत्रातील काही आघाडीच्या स्टार्टअप्सना अब्जावधी डॉलर्सचे फंडिंग मिळाले आहे. तज्ज्ञांच्या मते, जर हे तंत्रज्ञान पूर्णपणे विकसित झाले, तर जगातील बहुतांश बौद्धिक आणि तांत्रिक कामे हे एआय स्वतःच करेल. कोडिंग, संशोधन, वैद्यकीय शोध यांसारख्या क्षेत्रांत माणसाची गरज उरणार नाही. यामुळे माणसाला कामावरून कायमची 'सुट्टी' मिळू शकते, म्हणजेच मोठ्या प्रमाणावर बेरोजगारी पसरण्याची भीती आहे.

भविष्यातील धोके आणि चिंता
या तंत्रज्ञानाचे जितके फायदे आहेत, तितकेच त्याचे धोकेही भयानक आहेत. एआय जर स्वतःच स्वतःला अपग्रेड करू लागले, तर मानवाचे त्यावर कोणतेही नियंत्रण राहणार नाही. जर या सुपरइंटेलिजन्स एआयच्या विचारसरणीत मानवी मूल्यांचा अभाव असेल, तर ते मानवजातीसाठी घातक ठरू शकते. त्यामुळेच एआय गॉडफादर आणि अनेक शास्त्रज्ञांनी या 'रिकर्सिव्ह सुपरइंटेलिजन्स'वर नियंत्रण ठेवण्यासाठी जागतिक नियम बनवण्याची मागणी केली आहे. मात्र, मिळणारा प्रचंड निधी पाहता हा वेग रोखणे आता अशक्य असल्याचे दिसत आहे.