आपल्याकडील शिक्षणाचा स्तर रोजगाराच्या वाढत्या मागणीची पूर्तता करण्याइतका आहे का? या प्रश्नाचे मूल्यमापन करणे अत्यंत आवश्यक आहे, कारण युवकांच्या आंदोलनांमागे मुख्यतः बेरोजगारीचा असंतोषच आहे. आपल्या शैक्षणिक रचनेला प्रतिभावान विद्यार्थी आणि वंचित नागरिक—दोघांच्याही गरजा पूर्ण करण्यात अपयश का येते, हा प्रश्न विचारला पाहिजे. यामागील एक कारण म्हणजे शिक्षणासाठी दिले जाणारे अर्थसंकल्पीय वाटप. जवळपास सहा दशकांपासून, म्हणजे १९६६च्या कोठारी आयोगापासून ते २०२०च्या राष्ट्रीय शिक्षण धोरणापर्यंत, आपण शिक्षणावर आपल्या जीडीपीच्या ६% खर्च करण्याचा संकल्प पुन्हा पुन्हा व्यक्त करत आलो आहोत. असे असूनही शिक्षणावरील खर्च २.७%वरच स्थिर आहे, तर केंद्र आणि राज्यांचा एकत्रित खर्च सुमारे ४.१% आहे. याच्या तुलनेत ब्राझील आपल्या जीडीपीच्या ४.९% आणि दक्षिण आफ्रिका १०% शिक्षणावर खर्च करतात. चीनची गुंतवणूक तर आपल्या तुलनेत जवळपास आठपट अधिक आहे! अशा परिस्थितीत क्यूएस वर्ल्ड युनिव्हर्सिटी रँकिंग्ज २०२७ मध्ये जगातील अव्वल १०० विद्यापीठांमध्ये आपले एकही विद्यापीठ नसणे आश्चर्यकारक नाही. आयआयटी कानपूर २२१व्या, तर भारतीय विज्ञान संस्था २५४व्या क्रमांकावर आहे. दुसरीकडे, केवळ चीनमधील सहा, हाँगकाँगमधील पाच आणि अगदी सिंगापूरमधीलही दोन विद्यापीठे या यादीत आहेत. अमेरिका आणि ब्रिटनमधील ४० विद्यापीठांचा या यादीत समावेश असणे अपेक्षितच होते. गेल्या दोन दशकांत भारतात खासगी आणि सरकारी उच्च शिक्षण संस्थांचा अनियंत्रित पूर आला आहे, तरीही ही स्थिती आहे. आज अशा सुमारे ६५,००० संस्था नोंदणीकृत आहेत. असे असूनही उच्च शिक्षणातील आपला सकल नामांकन अनुपात (जीईआर) केवळ ३०% आहे. म्हणजेच, १८ ते २३ वर्षे वयोगटातील पात्र भारतीयांपैकी दर दहापैकी सात जण महाविद्यालयाचे दारही पाहू शकत नाहीत. ज्यांच्याकडे साधने आहेत, ते आपल्या मुलांना परदेशात पाठवतात; परंतु त्यामुळे केवळ अब्जावधी डॉलर परकीय चलनाच्या रूपाने देशाबाहेर जात नाहीत, तर देश आपल्या युवा प्रतिभांपासूनही वंचित राहतो. मागे पडलेल्या लाखो तरुणांसाठी त्यांची पदवी अनेकदा निराशेचा एक लॅमिनेटेड पासपोर्ट बनून राहते. आपण सरासरी दर्जाच्या विद्यापीठांतून अशा पदवीधरांची फौज तयार करत आहोत, ज्यांच्याकडे रोजगार मिळवण्याची पात्रता नाही. त्यांच्याकडे केवळ कालबाह्य अभ्यासक्रमांचे ज्ञान आहे. चिकित्सक पद्धतीने विचार करण्याची क्षमता तर सर्वत्र क्षीण झाली आहे. ही शोकांतिका अशा वेळी घडत आहे, जेव्हा एआय पांढरपेशा नोकऱ्यांमध्ये वेगाने घुसखोरी करत आहे आणि मोठ्या कंपन्या भरती करण्याऐवजी कर्मचारी कपात करत आहेत. प्राथमिक शाळांमधील पायाभूत सुविधांकडे दुर्लक्ष करण्याच्या समस्येचाही आपल्याला सामना करावा लागेल. शिक्षणाच्या अधिकाराद्वारे सर्वांना दर्जेदार शिक्षण देण्याचे आश्वासन दिल्यानंतर १५ वर्षांनीही ग्रामीण भारतातील वास्तव—विशेषतः बिहारसारख्या राज्यांमध्ये—चिंताजनकच आहे. २०१४ मध्ये सरकारने ‘स्किल इंडिया’ अभियानाची सुरुवात केली होती. गेल्या दशकात आयटीआयंची संख्या ९,७७६ वरून वाढून सुमारे १३,९०० झाली आहे. त्याचबरोबर नवीन कौशल्य केंद्रे आणि संस्थाही स्थापन करण्यात आली आहेत. असे असूनही, ही केंद्रे जुन्या उपकरणांची, अपुरे प्रशिक्षण असलेल्या प्रशिक्षकांची आणि उद्योगाच्या वास्तविक गरजांपासून तुटलेली असल्याची समस्या भेडसावत आहेत. भारताला जगातील मॅन्युफॅक्चरिंग हबमध्ये रूपांतरित करण्याचेही आश्वासन देण्यात आले होते. त्याअंतर्गत या क्षेत्राचा जीडीपीमधील वाटा २५% पर्यंत पोहोचवायचा होता, जेणेकरून कमी उत्पादकता असलेल्या शेतीत अडकलेल्या बेरोजगार आणि अल्परोजगार असलेल्या लाखो युवकांना काम मिळू शकेल. मात्र, हा बदल अद्याप वास्तवात उतरलेला नाही. मॅन्युफॅक्चरिंग क्षेत्राचा जीडीपीमधील वाटा सुमारे १६-१७% वरच स्थिर आहे आणि हे क्षेत्र आपल्या कार्यबलातील केवळ १२% लोकांना रोजगार देते. देशाच्या ४१% लोकसंख्येचे वय २५ वर्षांपेक्षा कमी आहे. या दृष्टीने, देशासमोर लोकसंख्याशास्त्रीय लाभांशाचा फायदा घेण्याची ऐतिहासिक संधी आहे. मात्र, तरुण लोकसंख्या स्वतःमध्ये कोणतीही संपत्ती नसते. त्यांना शिक्षित आणि कुशल बनवून रोजगार दिला, तरच ते भारताला विकसित भारत बनवण्याच्या दिशेने पुढे नेऊ शकतील. देशाची 41% लोकसंख्या 25 वर्षांपेक्षा कमी वयाची आहे. आपल्याकडे लोकसंख्याशास्त्रीय लाभांशाचा फायदा घेण्याची ऐतिहासिक संधी आहे. परंतु तरुण लोकसंख्या स्वतःमध्ये कोणतीही संपत्ती नसते. त्यांना शिक्षित आणि कुशल बनवून रोजगार दिला जाईल, तेव्हाच ते भारताला विकसित बनवू शकतील।
(हे लेखकाचे स्वतःचे विचार आहेत)
This post was originally published on this site.
हे पण वाचा-
शहर
- पुणे: जे. एम. रोड खाऊ गल्लीत 'एफडीए'चा धडक कारवाईचा दणका; १७ पैकी ८ आस्थापने बंद, ६ परवाने निलंबित
- नागपूर: अंबाझरीजवळ स्वामी विवेकानंद स्मारकाजवळ भरधाव कार नाल्यात कोसळून एकाचा दुर्दैवी मृत्यू
- मुंबई: शायना एनसींच्या कथित निषेध आंदोलनावरून शिवसेनाप्रमुख बाळासाहेब ठाकरेंचा फोटो फाडल्याच्या वादावर उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांची प्रतिक्रिया!
- पुणे: आयुक्त स्वतः उतरले रस्त्यावर! एफसी रोडवर महापालिकेची धडक कारवाई; तब्बल २४ हजार ५०० चौरस फुटांचे अनधिकृत बांधकाम जमीनदोस्त!
महाराष्ट्र
- रत्नागिरी: वारीला गेले अन् विठुरायाच्या चरणी विसावले! येरडवचे माजी ग्रामपंचायत सदस्य जगन्नाथ सावंत यांचे पंढरपूरमध्ये निधन
- पुणे: जे. एम. रोड खाऊ गल्लीत 'एफडीए'चा धडक कारवाईचा दणका; १७ पैकी ८ आस्थापने बंद, ६ परवाने निलंबित
- सांगली: जिल्हा बँकेच्या अध्यक्ष निवडीवेळी जयंत पाटील चीनमध्ये तोंड लपवून बसले; भाजप आमदार गोपीचंद पडळकरांचा घणाघात
- जळगाव: गावी परतल्यानंतर अवघ्या दोन दिवसांत लग्नातील वादातून २१ वर्षीय तरुणाचा निर्घृण खून; १५ संशयित पोलिसांच्या ताब्यात
गुन्हा
- रत्नागिरी: चिपळूणमध्ये खळबळ! रात्री घरातून बाहेर पडलेल्या सांगलीच्या तरुणाची दगडाने ठेचून हत्या, वालोपे परिसरात आढळला मृतदेह"
- गोंदिया: उदमांजर शिकारप्रकरणी सहा जण जेरबंद; गोंदिया वनविभागाची धडक कारवाई, कामठा परिसरातील घटना
- कोल्हापूर: पुणे रेल्वे प्रवासादरम्यान धक्कादायक घटना हातकणंगलेत रेल्वेखाली सापडून विवाहितेचा संशयास्पद मृत्यू; आत्महत्या की घातपात? चर्चांना उधाण
- पुणे: आळंदीत दिवसाढवळ्या थरारक रक्तपात! जुन्या वादातून पीसीएमटी चौकात रिक्षाचालकावर खंजीराने जीवघेणा हल्ला; परिसरात एकच दहशत
राजकीय
- नवी दिल्ली: धावत्या कारमध्ये सीएनजीचा भीषण स्फोट; २ आमदारांसह ६ जण जखमी!
- पुणे: लग्नाचं आमिष दाखवून फसवणूक केल्याचा आरोप करत महिलेचा सर्वसाधारण सभेत आत्मदहनाचा प्रयत्न
- मुंबई: 'आंबा चोरला म्हणून फाशी नसते, नीट पेपरफुटीवर चंद्रकांत पाटलांचं वादग्रस्त वक्तव्य; मूल गमावलेल्या आईला लेकरू कुठल्या बाजारातून आणाल? काँग्रेस-मनसेचा संताप'
- नवी दिल्ली: पंतप्रधान मोदींचं सीजेपी आंदोलनावर मोठं भाष्य, 'युवकांच्या भविष्याशी खेळणाऱ्यांना सोडणार नाही, कठोर कारवाईचा इशारा!'
इतर
- आजचे राशिभविष्य १७ नोव्हेंबर २०२६: सूर्य आणि मंगळ करणार राजयोग निर्माण, या राशींचे नशीब फळफळणार!
- आजचे राशिभविष्य १४ नोव्हेंबर २०२६: बुधादित्य योग आणि शनिकृपेमुळे या राशींचे नशीब उजळणार, जाणून घ्या काय सांगते तुमचे भविष्य!
- आजचे राशिभविष्य १३ नोव्हेंबर २०२६: जाणून घ्या तुमचे आजचे ग्रहमान आणि भविष्य!
- आजचे राशिभविष्य १२ नोव्हेंबर २०२६: गुरु बनवणार पॉवरफुल योगाचा संयोग, या राशींच्या हातात खेळणार पैसा!
मनोरंजन
- 'ईथा' चित्रपटावरून नवा वाद; विठाबाई नारायणगावकर यांच्या कुटुंबीयांचा तीव्र आक्षेप
- ओटीटीवर दाखल झाला 'खालिद के शिवाजी'; छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या विचारांचा अनोखा प्रवास आता घरबसल्या अनुभवता येणार!
- मनोरंजन: दिलजीत चा चित्रपट वादाच्या भोवऱ्यात,काय आहे कारण ?
- मराठी हॉरर -कॉमेडी चित्रपट 'भूतम भयम्'!! अभिनेत्री छाया कदम यांचा भीतिदायक लूक समोर
देश विदेश
- नवी दिल्ली: युधिष्ठिर सेतूवर भरधाव एसयूव्हीची ऑटोला धडक; पळण्याच्या नादात सहा जणांना चिरडले, दोघांचा मृत्यू
- नवी दिल्ली: ५० वर्षांहून जुनी इमारत कोसळल्याने चिमुकल्यासह दोघांचा मृत्यू; मी १० वर्षांपूर्वीच घर सोडण्याचा सल्ला दिला होता, म्हणत मामाला अनावर झाले अश्रू!
- गोवा: लोकशाहीच्या रक्षणासाठी भाजपने पणजीत काढली 'लोकशाही बचाव' पदयात्रा!
- उत्तर प्रदेश: लग्नापूर्वीच तिरंग्यात परतला अलीगढ़चा शिपाई; नायक करन चौधरी यांच्या अंगावर काटा आणणारी बलिदान गाथा



























Subscribe to my channel




