प्रत्येक शेतकऱ्याला आपले पीक चांगल्या प्रकारे वाढावे असे वाटते. म्हणून जेव्हा तो खत, विशेषतः युरिया टाकतो, तेव्हा तो पिकाला पोषण देत आहे असे त्याला वाटते. परंतु अनेकदा तो एका महत्त्वाच्या प्रश्नाकडे लक्ष देत नाही—तो केवळ पिकालाच पोषण देत आहे की त्यासोबत उगवलेल्या तणांनाही? शेतीत ही मोठी चूक ठरू शकते. जेव्हा शेतकरी गरजेपेक्षा जास्त खत टाकतो, तेव्हा तो केवळ पिकालाच नव्हे, तर तणांनाही पोषण देत असतो. ही तणे सूर्यप्रकाश, पाणी, पोषकद्रव्ये आणि जागेसाठी पिकाशी स्पर्धा करतात. दुसऱ्या शब्दांत, आपल्या पिकाचे नुकसान करणाऱ्या वनस्पतींच्या वाढीसाठी तो पैसे खर्च करत असतो. सरकार युरिया अनुदानावर दरवर्षी २ लाख कोटी रुपये खर्च करत असताना हा मुद्दा आणखी महत्त्वाचा ठरतो. १६९ जिल्ह्यांमध्ये युरियाचा असामान्यपणे जास्त वापर झाल्यामुळे नियंत्रक आणि महालेखापरीक्षक (कॅग) यांनी खत अनुदान प्रणाली आणि त्यातील संभाव्य गैरव्यवहाराची चौकशी सुरू केली आहे. मात्र या समस्येची आणखी एक बाजूही आहे, जिच्याकडे लक्ष देणे आवश्यक आहे. शेतकरी वापरत असलेल्या प्रत्येक किलोग्रॅम खताचा पूर्ण फायदा त्यांना मिळत आहे का? युरिया हा पिकांच्या वाढीसाठी आवश्यक असलेल्या पोषकद्रव्य नायट्रोजनचा स्रोत आहे. मात्र याच नायट्रोजनमुळे तणांचीही वाढ होते. त्यामुळे अतिरेकी युरियामुळे पिकांसोबत तणांचीही वाढ होऊ शकते. क्रिस्टल क्रॉप प्रोटेक्शन लिमिटेडचे ईडी आणि एमडी अंकुर अग्रवाल यांच्या मते, काही भागांमध्ये शेतांचा मोठा हिस्सा तणांनी व्यापलेला असतो. असा विचार करा की, शेतकरी अशा शेतात खत टाकतो तेव्हा ज्या पोषकद्रव्यांवर तो खर्च करीत आहे, त्यातील काही भाग अशा वनस्पतींना मिळू शकतो, ज्या अखेरीस बाजारात विकल्या जाणाऱ्या उत्पादनाचा भाग होणारच नाहीत. म्हणूनच भारतीय शेतीमध्ये तण व्यवस्थापन हे खत व्यवस्थापनाइतकेच महत्त्वाचे असले पाहिजे. दशकानुदशके आमचे लक्ष जल-कार्यक्षमतेवर राहिले आहे. ठिबक सिंचन आणि अचूक सिंचनामुळे शेतकऱ्यांना पिकाच्या गरजेनुसार सिंचन करण्यास मदत झाली, त्यामुळे पाण्याचा अपव्यय कमी झाला. पोषकद्रव्यांचे व्यवस्थापन आणि तण नियंत्रणासाठीही आपण अशीच पद्धत स्वीकारली पाहिजे. पिकाला आवश्यक गोष्टी योग्य वेळी आणि योग्य ठिकाणी मिळतील, हे उद्दिष्ट असले पाहिजे. तणांना पोषण मिळू नये. यासाठी समन्वित प्रयत्नांची गरज आहे. जशा खासगी कंपन्या हँडवॉशिंग डे साजरा करून आणि हात धुण्याच्या उत्पादनांचा प्रचार करून ग्रामीण भारतात हात धुण्याची सवय लावत आहेत, त्याचप्रमाणे सरकार आणि कृषिरसायन कंपन्यांनीही प्रात्यक्षिके, प्रशिक्षण आणि विस्तार कार्यक्रमांद्वारे शेतकऱ्यांपर्यंत कृषीविषयक ज्ञान पोहोचवले पाहिजे. खासगी कृषी कंपन्यांनीही विविध पिके, मातीचे प्रकार आणि शेतांच्या आकारमानानुसार व्यावहारिक उपाय विकसित केले पाहिजेत. कृषी विद्यापीठांनीही तणांची ओळख आणि व्यवस्थापनाला अभ्यासक्रमात महत्त्व दिले पाहिजे. विद्यार्थ्यांना शेतांमध्ये आणि बाजारपेठांमध्ये पाठवले पाहिजे, जेणेकरून त्यांना शेतकऱ्यांच्या समस्या समजून घेता येतील. आपल्या देशातील ६०% पेक्षा जास्त असलेल्या अल्पभूधारक शेतकऱ्यांसाठी ही माहिती विशेषतः उपयुक्त ठरू शकते. तणांच्या पोषणावर पैसे खर्च करणे किंवा त्यांच्यामुळे आपल्या मर्यादित पिकाचा काही भाग गमावण्याचा धोका ते पत्करू शकत नाहीत. तणांची वेळीच ओळख करणे, योग्य यांत्रिक आणि सांस्कृतिक पद्धतींचा अवलंब करणे, पीक फेरपालट करणे आणि तणनाशकांचा विवेकपूर्ण वापर करणे यामुळे मोठा फरक पडू शकतो. खत मातीची तपासणी आणि पिकाच्या गरजेनुसारच द्यावे, अधिक खत देणे नेहमीच चांगले असते या समजुतीने नव्हे. यातून मिळणारा मोठा धडा साधा आहे. शेतकऱ्याचे काम केवळ पिकाला पोषण देणे नाही, तर तणांना पोषण मिळणार नाही याची खात्री करणेही आहे. शेवटी, निरोगी शेत ते नसते जिथे प्रत्येक रोपाची चांगली वाढ होते; तर ते असते जिथे योग्य रोपाला अधिक चांगली वाढ होण्याची संधी मिळते. मुद्दा असा आहे की, पिकाला पोषण देताना तणांना पोषण देऊ नका. शेतीमध्ये कोणाला पोषण द्यायचे याची माहिती असण्याइतकेच, कोणाला पोषण द्यायचे नाही हे जाणून घेणेही तितकेच आवश्यक आहे.
This post was originally published on this site.
हे पण वाचा-
शहर
- पुणे: जे. एम. रोड खाऊ गल्लीत 'एफडीए'चा धडक कारवाईचा दणका; १७ पैकी ८ आस्थापने बंद, ६ परवाने निलंबित
- नागपूर: अंबाझरीजवळ स्वामी विवेकानंद स्मारकाजवळ भरधाव कार नाल्यात कोसळून एकाचा दुर्दैवी मृत्यू
- मुंबई: शायना एनसींच्या कथित निषेध आंदोलनावरून शिवसेनाप्रमुख बाळासाहेब ठाकरेंचा फोटो फाडल्याच्या वादावर उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांची प्रतिक्रिया!
- पुणे: आयुक्त स्वतः उतरले रस्त्यावर! एफसी रोडवर महापालिकेची धडक कारवाई; तब्बल २४ हजार ५०० चौरस फुटांचे अनधिकृत बांधकाम जमीनदोस्त!
महाराष्ट्र
- रत्नागिरी: वारीला गेले अन् विठुरायाच्या चरणी विसावले! येरडवचे माजी ग्रामपंचायत सदस्य जगन्नाथ सावंत यांचे पंढरपूरमध्ये निधन
- पुणे: जे. एम. रोड खाऊ गल्लीत 'एफडीए'चा धडक कारवाईचा दणका; १७ पैकी ८ आस्थापने बंद, ६ परवाने निलंबित
- सांगली: जिल्हा बँकेच्या अध्यक्ष निवडीवेळी जयंत पाटील चीनमध्ये तोंड लपवून बसले; भाजप आमदार गोपीचंद पडळकरांचा घणाघात
- जळगाव: गावी परतल्यानंतर अवघ्या दोन दिवसांत लग्नातील वादातून २१ वर्षीय तरुणाचा निर्घृण खून; १५ संशयित पोलिसांच्या ताब्यात
गुन्हा
- रत्नागिरी: चिपळूणमध्ये खळबळ! रात्री घरातून बाहेर पडलेल्या सांगलीच्या तरुणाची दगडाने ठेचून हत्या, वालोपे परिसरात आढळला मृतदेह"
- गोंदिया: उदमांजर शिकारप्रकरणी सहा जण जेरबंद; गोंदिया वनविभागाची धडक कारवाई, कामठा परिसरातील घटना
- कोल्हापूर: पुणे रेल्वे प्रवासादरम्यान धक्कादायक घटना हातकणंगलेत रेल्वेखाली सापडून विवाहितेचा संशयास्पद मृत्यू; आत्महत्या की घातपात? चर्चांना उधाण
- पुणे: आळंदीत दिवसाढवळ्या थरारक रक्तपात! जुन्या वादातून पीसीएमटी चौकात रिक्षाचालकावर खंजीराने जीवघेणा हल्ला; परिसरात एकच दहशत
राजकीय
- नवी दिल्ली: धावत्या कारमध्ये सीएनजीचा भीषण स्फोट; २ आमदारांसह ६ जण जखमी!
- पुणे: लग्नाचं आमिष दाखवून फसवणूक केल्याचा आरोप करत महिलेचा सर्वसाधारण सभेत आत्मदहनाचा प्रयत्न
- मुंबई: 'आंबा चोरला म्हणून फाशी नसते, नीट पेपरफुटीवर चंद्रकांत पाटलांचं वादग्रस्त वक्तव्य; मूल गमावलेल्या आईला लेकरू कुठल्या बाजारातून आणाल? काँग्रेस-मनसेचा संताप'
- नवी दिल्ली: पंतप्रधान मोदींचं सीजेपी आंदोलनावर मोठं भाष्य, 'युवकांच्या भविष्याशी खेळणाऱ्यांना सोडणार नाही, कठोर कारवाईचा इशारा!'
इतर
- आजचे राशिभविष्य १७ नोव्हेंबर २०२६: सूर्य आणि मंगळ करणार राजयोग निर्माण, या राशींचे नशीब फळफळणार!
- आजचे राशिभविष्य १४ नोव्हेंबर २०२६: बुधादित्य योग आणि शनिकृपेमुळे या राशींचे नशीब उजळणार, जाणून घ्या काय सांगते तुमचे भविष्य!
- आजचे राशिभविष्य १३ नोव्हेंबर २०२६: जाणून घ्या तुमचे आजचे ग्रहमान आणि भविष्य!
- आजचे राशिभविष्य १२ नोव्हेंबर २०२६: गुरु बनवणार पॉवरफुल योगाचा संयोग, या राशींच्या हातात खेळणार पैसा!
मनोरंजन
- 'ईथा' चित्रपटावरून नवा वाद; विठाबाई नारायणगावकर यांच्या कुटुंबीयांचा तीव्र आक्षेप
- ओटीटीवर दाखल झाला 'खालिद के शिवाजी'; छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या विचारांचा अनोखा प्रवास आता घरबसल्या अनुभवता येणार!
- मनोरंजन: दिलजीत चा चित्रपट वादाच्या भोवऱ्यात,काय आहे कारण ?
- मराठी हॉरर -कॉमेडी चित्रपट 'भूतम भयम्'!! अभिनेत्री छाया कदम यांचा भीतिदायक लूक समोर
देश विदेश
- नवी दिल्ली: युधिष्ठिर सेतूवर भरधाव एसयूव्हीची ऑटोला धडक; पळण्याच्या नादात सहा जणांना चिरडले, दोघांचा मृत्यू
- नवी दिल्ली: ५० वर्षांहून जुनी इमारत कोसळल्याने चिमुकल्यासह दोघांचा मृत्यू; मी १० वर्षांपूर्वीच घर सोडण्याचा सल्ला दिला होता, म्हणत मामाला अनावर झाले अश्रू!
- गोवा: लोकशाहीच्या रक्षणासाठी भाजपने पणजीत काढली 'लोकशाही बचाव' पदयात्रा!
- उत्तर प्रदेश: लग्नापूर्वीच तिरंग्यात परतला अलीगढ़चा शिपाई; नायक करन चौधरी यांच्या अंगावर काटा आणणारी बलिदान गाथा



























Subscribe to my channel




