एन. रघुरामन यांचा कॉलम:आपले जग शिक्षकांविना असलेल्या शाळांच्या युगात प्रवेश करत आहे

पारंपरिक शिक्षकांशिवाय चालणाऱ्या शाळांचा काळ आता आला आहे. मॅसॅच्युसेट्सच्या बोस्टन येथील अल्फा स्कूलमध्ये तुमचे स्वागत आहे, जी याच शैक्षणिक सत्रापासून सुरू होणार आहे. ‘अल्फा’ नाव जाणीवपूर्वक निवडले गेले आहे, जेणेकरून ते शाळेच्या मुख्य विद्यार्थी वर्गाला दर्शवू शकेल, जे 2010 ते 2024 दरम्यान जन्मलेली पिढी म्हणजेच जेन-अल्फाचा भाग आहेत. पहिल्यांदाच शालेय व्यवस्थेत दाखल होत असलेली ही मुले इतिहासातील डिजिटलदृष्ट्या सर्वात सक्षम पिढी मानली जाते. यांच्यानंतर येईल ‘जेन-बीटा’ (2025-2039 दरम्यान जन्मलेली), ज्यांच्याबद्दल असे मानले जाते की ते अशा जगात राहतील, जिथे एआय रोजच्या प्रत्येक कामाचा अविभाज्य भाग असेल. जर तुम्ही विचार करत असाल की अशा शाळेत सामान्य दिवस कसा असतो, तर तुम्ही पेन्सिल टोक करण्याची, खोडरबर हरवण्याची किंवा शिक्षकांचे ऐकण्याची चिंता सोडून देऊ शकता. शाळेत प्रत्येक विद्यार्थ्याकडे एक लॅपटॉप आहे, ज्यामध्ये एक समर्पित एआय ट्यूटर असतो. प्रत्येक विद्यार्थ्याचा अभ्यास त्याच्या गती आणि स्तरानुसार होतो, जिथे पारंपरिक शिक्षकाच्या जागी ‘गाइड्स’ असतात. हे गाइड्स सूचना देण्याऐवजी विद्यार्थ्यांच्या प्रगतीवर लक्ष ठेवतात. बोस्टनमध्ये केंब्रिज स्ट्रीटवर शाळेची पहिली शाखा बालवाडीपासून 8 वीपर्यंतच्या 25 विद्यार्थ्यांच्या छोट्या गटासह सुरू होईल. पुढच्या वर्षी ही क्षमता 50 करण्याची योजना आहे. फी वार्षिक 55 हजार डॉलर्स असेल. बोस्टन स्कूल समितीने अद्याप या प्रस्तावाला औपचारिक मंजुरी दिलेली नाही आणि प्रश्न उपस्थित केले आहेत की हे मॉडेल सामान्य विद्यार्थ्यांच्या गरजा प्रभावीपणे पूर्ण करते का. मात्र, अनेकांचे असे मानणे आहे की अखेरीस समिती मंजुरी देईल, कारण या कार्यक्रमाला ट्रम्प प्रशासनाचा भक्कम पाठिंबा आहे. मुलांना या शिक्षकविरहित शाळेत प्रवेश मिळवून देण्यास इच्छुक असलेल्या पालकांचा युक्तिवाद आहे की अल्फा मॉडेलमध्ये मुले पारंपरिक संस्थांच्या तुलनेत खूप वेगाने अभ्यास पूर्ण करू शकतात. ते या सिस्टीमला सेल्फ-पेस्ड मानतात, जी मुलांना त्यांच्या बौद्धिक स्तरानुसार शिकवते. हे मुलांना त्यांच्या वर्गमित्रांशी नाही, तर स्वतःच्याच मागील उत्कृष्ट कामगिरीशी स्पर्धा करण्यास प्रेरित करते. समर्थकांचा असा दावा आहे की यामुळे ‘सेल्फ-डायरेक्शन’ आणि ‘रेझिलिएन्स’ सारखी वास्तविक जीवन-कौशल्ये विकसित होतात. या नव्या रचनेत ‘शिक्षक’ म्हणजेच एआयला प्रत्येक विद्यार्थ्याच्या गरजेनुसार कस्टमाइज केले गेले आहे. शिकण्यासाठी मानवी शिक्षक हवा, या मूळ धारणेलाच हे आव्हान देते. त्याऐवजी असा विचार आहे की मुले स्वतः त्यांच्या शैक्षणिक प्रवासाचे प्रोॲक्टिव्ह लीडर बनू शकतात. विद्यार्थी गणित, विज्ञान आणि सोशल स्टडीजसाठी विशेष सॉफ्टवेअरचा वापर करतात, तर वर्गात उपस्थित असलेल्या गाइड्ससाठी पारंपरिक शैक्षणिक पात्रतेचीही आवश्यकता नसते. या अपारंपरिक पद्धतीनंतरही शाळा स्टेट अभ्यासक्रम फ्रेमवर्कचे पालन करते आणि गरज पडल्यास कोणत्याही विद्यार्थ्याच्या वैयक्तिक गरजेनुसार रीडिंग स्पेशालिस्टसारख्या विशेष कर्मचाऱ्यांची नियुक्तीही करते. कदाचित या व्यवस्थेचा सर्वात खास पैलू हा आहे की एआय प्रत्येक मुलाला वैयक्तिकरीत्या कसे आव्हान देते. आता संपूर्ण वर्ग एकाच वेळी एकाच असाइनमेंटशी झुंजत नाही, किंवा विद्यार्थ्यांमध्ये सर्वात आधी काम संपवण्याची स्पर्धाही नसते. त्याऐवजी सॉफ्टवेअर प्रत्येक युजरनुसार स्वतःला साचेबद्ध करून घेते. जरी अनेक पालक स्क्रीन टाइम वाढण्यावर चिंता व्यक्त करत असले, तरी अनेकदा ते उद्दिष्टहीन सोशल मीडियाचा वापर आणि देखरेखीखाली केले जाणारे उत्पादक शालेय काम यातील फरक समजून घेत समाधानी होतात. शाळा प्रशासनाचा असा दावा आहे की एआयमुळे विद्यार्थी पूर्ण दिवसाचे शैक्षणिक काम अवघ्या दोन तासांतच पूर्ण करतात, ज्यामुळे दिवसाचा मोठा भाग शारीरिक शिक्षण आणि इतर अभ्यासेतर उपक्रमांसाठी शिल्लक राहतो. याचे दीर्घकालीन परिणाम बाजूला ठेवले, तर सध्या हे स्पष्ट आहे की शालेय शिक्षणाचे नवे पर्व आले आहे. फंडा असा की, आपल्याला स्वतःला अशा जीवनासाठी तयार करावे लागेल, जिथे तंत्रज्ञान मानवी अनुभवात मोठी भूमिका बजावेल. जसजसा आपला पारंपरिक साचा बदलत आहे, असे वाटते की कुटुंबांमध्ये शिक्षण हाच तो पहिला महत्त्वाचा स्तंभ आहे, जो पूर्णपणे बदलणार आहे.