परराष्ट्र धोरणे रातोरात बदलत नाहीत. अनेकदाबदलती विधाने, प्रशासकीय बदल आणिमुत्सद्देगिरीतील प्राधान्यक्रम बदलून ती हळूहळू मोडीतकाढली जातात. अमेरिकेचे हिंद-प्रशांत धोरणही यालाअपवाद नाही. एक दशकापूर्वी जपानचे पंतप्रधान शिंजोआबे यांनी ‘मुक्त आणि खुले हिंद-प्रशांत'' ही संकल्पनामांडली होती. यामागे एकच विचार होता. हिंद व प्रशांतमहासागर हे धोरणात्मक क्षेत्र आहे. येथे कोणत्याहीएका शक्तीचे वर्चस्व रोखण्यासाठी लोकशाही देशांचीमजबूत युती गरजेची आहे. पुढे अमेरिकेनेही हादृष्टिकोन स्वीकारला व ‘क्वाड''ला पुन्हा संजीवनीदिली. ऑस्ट्रेलिया, भारत, जपान व अमेरिका यासदस्यांना प्रादेशिक सत्तासंतुलनाचे मुख्य आधारस्तंभ मानले गेले. पण आता डोनाल्ड ट्रम्प अमेरिका व चीन एकत्र येऊन बनणाऱ्या ‘जी-2''च्या संकल्पनेला पुढे ढकलत आहेत. ‘मुक्त आणि खुले हिंद-प्रशांत'' या दृष्टिकोनाउलट जी2ची संकल्पना वेगळाच विचार मांडते. जगातील दोन महासत्तांनीच चर्चेतून प्रादेशिक समतोल ठरवावा, असेही संकल्पना मानते. हा दृष्टिकोन बहुपक्षीय मुत्सद्देगिरीबाजूला सारून द्विपक्षीय सौदेबाजीला खतपाणी घालतो.यामुळे मध्यम क्षमतेच्या देशांचे धोरणात्मक महत्त्व कमीहोते. या धोरणाचे स्थैर्य वॉशिंग्टन, बीजिंगच्यानेत्यांमधील वैयक्तिक संबंध व बदलत्या समीकरणांवरअवलंबून असते. आज ट्रम्प हे जिनपिंग यांच्याबाबतमवाळ दिसतात. पण उद्या काय होईल हे सांगणे कठीणआहे. ट्रम्प यांच्या अपारंपरिक मुत्सद्देगिरीचे हे आणखीएक उदाहरण असू शकते. ते नेहमीच द्विपक्षीय करारांवरभर देते. पण त्यांच्या प्रशासनाने क्वाडकडेही दुर्लक्षकेले. त्यांच्या नवीन राष्ट्रीय सुरक्षा धोरणात या गटाचाफक्त एकदाच संक्षिप्त उल्लेख आढळतो. एवढेच नाहीतर अमेरिकेच्या संरक्षण विभागानेही या क्षेत्राला‘इंडो-पॅसिफिक''ऐवजी पुन्हा फक्त ‘पॅसिफिक''म्हणण्यास सुरुवात केली आहे. ही केवळ एखादीतात्पुरती मुत्सद्दी चूक नाही. ट्रम्प यांच्या काळात मुक्तहिंद-प्रशांत धोरण उघडपणे कोलमडताना दिसते. गेल्यादशकात आबे यांच्या हिंद-प्रशांत संकल्पनेने जपानच्याराष्ट्रीय सुरक्षा धोरणाला मोठा आधार दिला होता. पूर्वआशियात चीनचा लष्करी दबाव वाढू नये, हात्यामागील उद्देश होता.आता अमेरिकेने आपले लक्षकेवळ पश्चिम-प्रशांत क्षेत्रावर केंद्रित केले, तरजपानला चीनच्या सागरी ताकदीचा एकट्याने सामनाकरावा लागेल. या संपूर्ण समीकरणात भारताचे स्थानअत्यंत मध्यवर्ती आहे. गेल्या महिन्यात जपानच्यापंतप्रधान ताकाईची यांच्या नवी दिल्ली दौऱ्यात हे स्पष्टझाले. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी व त्यांनी इंडो-पॅसिफिकरचनेबाबत कटिबद्धता पुन्हा व्यक्त केली. एआय,महत्त्वाचे खनिजे आणि संरक्षण तंत्रज्ञान अशा विविधक्षेत्रांत सहकार्य वाढवण्यावर त्यांच्यात एकमत झाले.जपानसाठी भारत हा केवळ एक धोरणात्मक भागीदारनाही. प्रचंड आकारमान, मजबूत सैन्य, वेगवानअर्थव्यवस्था आणि हिंद महासागरातील वर्चस्व यामुळेभारत या रचनेचा खंबीर पश्चिम स्तंभ आहे. भारतामुळेचीनसमोर दोन आघाड्यांवर लढण्याचे आव्हान उभेराहते. यामुळे चिनी लष्करी रणनीतिकारांना आपले लक्षआणि संसाधने दोन भागांत विभागावी लागतात.भारतासोबतची लांबलचक, तणावपूर्ण हिमालयातीलसीमा आणि हिंद महासागरातील व्यापारी मार्गांचे रक्षणकरण्याची चिंता नसती, तर चीनला पश्चिम-प्रशांतक्षेत्रात प्रचंड सैन्य तैनात करता आले असते. इंडो-पॅसिफिकमधून ‘इंडो'' शब्द वगळून ट्रम्प प्रशासनानेया महत्त्वाच्या समीकरणाबाबतचे आपले अज्ञानदाखवून दिले आहे. जी-2 च्या कल्पनेसह केलेला हाबदल चीनसाठी मोठा प्रतीकात्मक , भू-राजकीय विजयआहे. इंडो-पॅसिफिक धोरणाचा उद्देश चीनला रोखणे.आशिया-प्रशांत देशांना अमेरिकेच्या वर्चस्वाचे मोहरेबनवणे हाच आहे, असा युक्तिवाद चिनी नेतेदीर्घकाळापासून करत आले आहेत. त्यामुळे तेप्रशांत-केंद्रित रचनेलाच अधिक पसंती देतील; जिथेअमेरिका आणि चीन थेट बोलणी करतील. इतरप्रादेशिक देशांना सांगेल तसे वागावे लागेल. (हे लेखकाचे वैयक्तिक मत आहे.) ट्रम्प जी-2 च्या कल्पनेला पुढे रेटतआहेत. हिंद-प्रशांत दृष्टिकोनाच्या उलटही संकल्पना मानते की, जगातील दोनसर्वात मोठ्या महासत्तांनी—अमेरिकाआणि चीननेच—आपापसातील चर्चेतूनप्रादेशिक समतोल ठरवावा.
This post was originally published on this site.
हे पण वाचा-
शहर
- पुणे: जे. एम. रोड खाऊ गल्लीत 'एफडीए'चा धडक कारवाईचा दणका; १७ पैकी ८ आस्थापने बंद, ६ परवाने निलंबित
- नागपूर: अंबाझरीजवळ स्वामी विवेकानंद स्मारकाजवळ भरधाव कार नाल्यात कोसळून एकाचा दुर्दैवी मृत्यू
- मुंबई: शायना एनसींच्या कथित निषेध आंदोलनावरून शिवसेनाप्रमुख बाळासाहेब ठाकरेंचा फोटो फाडल्याच्या वादावर उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांची प्रतिक्रिया!
- पुणे: आयुक्त स्वतः उतरले रस्त्यावर! एफसी रोडवर महापालिकेची धडक कारवाई; तब्बल २४ हजार ५०० चौरस फुटांचे अनधिकृत बांधकाम जमीनदोस्त!
महाराष्ट्र
- रत्नागिरी: वारीला गेले अन् विठुरायाच्या चरणी विसावले! येरडवचे माजी ग्रामपंचायत सदस्य जगन्नाथ सावंत यांचे पंढरपूरमध्ये निधन
- पुणे: जे. एम. रोड खाऊ गल्लीत 'एफडीए'चा धडक कारवाईचा दणका; १७ पैकी ८ आस्थापने बंद, ६ परवाने निलंबित
- सांगली: जिल्हा बँकेच्या अध्यक्ष निवडीवेळी जयंत पाटील चीनमध्ये तोंड लपवून बसले; भाजप आमदार गोपीचंद पडळकरांचा घणाघात
- जळगाव: गावी परतल्यानंतर अवघ्या दोन दिवसांत लग्नातील वादातून २१ वर्षीय तरुणाचा निर्घृण खून; १५ संशयित पोलिसांच्या ताब्यात
गुन्हा
- रत्नागिरी: चिपळूणमध्ये खळबळ! रात्री घरातून बाहेर पडलेल्या सांगलीच्या तरुणाची दगडाने ठेचून हत्या, वालोपे परिसरात आढळला मृतदेह"
- गोंदिया: उदमांजर शिकारप्रकरणी सहा जण जेरबंद; गोंदिया वनविभागाची धडक कारवाई, कामठा परिसरातील घटना
- कोल्हापूर: पुणे रेल्वे प्रवासादरम्यान धक्कादायक घटना हातकणंगलेत रेल्वेखाली सापडून विवाहितेचा संशयास्पद मृत्यू; आत्महत्या की घातपात? चर्चांना उधाण
- पुणे: आळंदीत दिवसाढवळ्या थरारक रक्तपात! जुन्या वादातून पीसीएमटी चौकात रिक्षाचालकावर खंजीराने जीवघेणा हल्ला; परिसरात एकच दहशत
राजकीय
- नवी दिल्ली: धावत्या कारमध्ये सीएनजीचा भीषण स्फोट; २ आमदारांसह ६ जण जखमी!
- पुणे: लग्नाचं आमिष दाखवून फसवणूक केल्याचा आरोप करत महिलेचा सर्वसाधारण सभेत आत्मदहनाचा प्रयत्न
- मुंबई: 'आंबा चोरला म्हणून फाशी नसते, नीट पेपरफुटीवर चंद्रकांत पाटलांचं वादग्रस्त वक्तव्य; मूल गमावलेल्या आईला लेकरू कुठल्या बाजारातून आणाल? काँग्रेस-मनसेचा संताप'
- नवी दिल्ली: पंतप्रधान मोदींचं सीजेपी आंदोलनावर मोठं भाष्य, 'युवकांच्या भविष्याशी खेळणाऱ्यांना सोडणार नाही, कठोर कारवाईचा इशारा!'
इतर
- आजचे राशिभविष्य १७ नोव्हेंबर २०२६: सूर्य आणि मंगळ करणार राजयोग निर्माण, या राशींचे नशीब फळफळणार!
- आजचे राशिभविष्य १४ नोव्हेंबर २०२६: बुधादित्य योग आणि शनिकृपेमुळे या राशींचे नशीब उजळणार, जाणून घ्या काय सांगते तुमचे भविष्य!
- आजचे राशिभविष्य १३ नोव्हेंबर २०२६: जाणून घ्या तुमचे आजचे ग्रहमान आणि भविष्य!
- आजचे राशिभविष्य १२ नोव्हेंबर २०२६: गुरु बनवणार पॉवरफुल योगाचा संयोग, या राशींच्या हातात खेळणार पैसा!
मनोरंजन
- 'ईथा' चित्रपटावरून नवा वाद; विठाबाई नारायणगावकर यांच्या कुटुंबीयांचा तीव्र आक्षेप
- ओटीटीवर दाखल झाला 'खालिद के शिवाजी'; छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या विचारांचा अनोखा प्रवास आता घरबसल्या अनुभवता येणार!
- मनोरंजन: दिलजीत चा चित्रपट वादाच्या भोवऱ्यात,काय आहे कारण ?
- मराठी हॉरर -कॉमेडी चित्रपट 'भूतम भयम्'!! अभिनेत्री छाया कदम यांचा भीतिदायक लूक समोर
देश विदेश
- नवी दिल्ली: युधिष्ठिर सेतूवर भरधाव एसयूव्हीची ऑटोला धडक; पळण्याच्या नादात सहा जणांना चिरडले, दोघांचा मृत्यू
- नवी दिल्ली: ५० वर्षांहून जुनी इमारत कोसळल्याने चिमुकल्यासह दोघांचा मृत्यू; मी १० वर्षांपूर्वीच घर सोडण्याचा सल्ला दिला होता, म्हणत मामाला अनावर झाले अश्रू!
- गोवा: लोकशाहीच्या रक्षणासाठी भाजपने पणजीत काढली 'लोकशाही बचाव' पदयात्रा!
- उत्तर प्रदेश: लग्नापूर्वीच तिरंग्यात परतला अलीगढ़चा शिपाई; नायक करन चौधरी यांच्या अंगावर काटा आणणारी बलिदान गाथा



























Subscribe to my channel




