1 दिवसापूर्वी
- कॉपी लिंक

गेल्या आठवड्यात जयपूर लिटरेचर फेस्टिव्हलमध्येजावेद अख्तर यांनी उर्दू आणि भाषांच्याराजकारणाबद्दल बोलताना सांगितले होते की, भाषांचीधर्माच्या आधारावर विभागणी होऊ शकत नाही. तेअसेही म्हणाले, उर्दूमुळेच भारताची फाळणी झालीआणि पाकिस्तानची निर्मिती झाली. कदाचित हेअतिसुलभीकरण आहे. कारण त्या काळात जातीयराजकारण भरभराटीला आले असले तरी सर्वप्रकारच्या विभाजनाच्या शक्यतांचा गैरवापर केला जात होता. महान उर्दू कवी इक्बाल हे पाकिस्तानच्याकल्पनेचे जनक असल्याचे म्हटले जाते. भारताचीफाळणी ही एका गुंतागुंतीच्या राजकीय आणिसामाजिक प्रक्रियेचा परिणाम होती. डॉ. राम मनोहरलोहिया यांनी अबुल कलाम आझाद यांच्या ‘गिल्टीऑफ पार्टीशन ऑफ इंडिया'' या पुस्तकाची प्रस्तावना लिहिताना आठ गुन्हेगारांचा उल्लेख केला आहे. परंतु त्यामध्ये उर्दू नाही. कदाचित जावेद अख्तर हेसांगण्याचा प्रयत्न करत असतील की हिंदी-उर्दूच्याविभाजनाचे राजकारण हे देखील देशाच्या फाळणीचेएक कारण आहे.
पण उर्दू आणि हिंदीच्या संदर्भात धर्माच्या आधारेभाषांची विभागणी न करण्याची पूर्णपणे योग्य कल्पनाआपण पाहत आहोत का? खरे तर हिंदी आणि उर्दू हेअगदी बहिणींसारखीच आहेत. परंतु उर्दूला एकेकाळीहिंदवी आणि हिंदी म्हटले जात असे आणि हिंदीलाहिंदुस्थानी बनवण्याचे प्रयत्न केले जात होते. परंतुआपल्या अवचेतन मनस्थितीत ती दोन भिन्नओळखींची भाषा म्हणून विकसित होत गेली. शास्त्रीयआणि लोकप्रिय अशा दोन्ही प्रकारच्या अनेकउदाहरणांद्वारे हे स्पष्ट केले जाऊ शकते. हिंदी चित्रपटांचेउदाहरण घ्या. या चित्रपटांमध्ये राजा मुस्लिम असेल तरत्याला बादशाह म्हणतात आणि तो हिंदू असेल तरत्याला सम्राट म्हणतात. बादशाह अकबर संवाद बोलतअसेल तर उर्दू लोक हिंदीमध्ये बोलतील आणि महाराणाप्रताप संवाद बोलत असतील तर संस्कृत लोक हिंदीमध्येबोलतील. सत्य हे असले तरी त्या मध्ययुगीन काळातअकबर उर्दू बोलत नव्हता किंवा राणा प्रतापचित्रपटांमध्ये ज्या प्रकारच्या हिंदीमध्ये बोलत असल्याचेदिसून येते तसे ते बोलत नव्हते. अर्थात आपल्या सुप्तचेतनेत उर्दू ही मुस्लिमांची आणि हिंदी ही हिंदूंची भाषाबनली आहे. या घटनेचा सर्वात खेदजनक पुरावा म्हणजेविष्णू खरे यांची ‘गुंग महल'' ही कविता. त्यात देवाच्याभाषेच्या प्रश्नावर वाद घालणारे पंडित संस्कृतच्याबाजूने वाद घालतात तेव्हा तेच हिंदीमध्ये देतात आणिमौलवी अरबी ही अल्लाहची भाषा असल्याचा दावाकरतात. तेव्हा ते त्यांचा दावा उर्दूमध्ये मांडतात. विष्णूखरे यांच्यासारख्या उत्कट कवीला देखील हे लक्षातआले नाही का की ते जाणूनबुजून किंवा नकळतभाषेतल्या सांप्रदायिकतेला बळी पडत आहेत? हे खरेआहे की हिंदीच्या शुद्धतेच्या नावाखाली अरबी-पर्शियनशब्द टाळण्याचा आग्रह धरतात. ते प्रत्यक्षात हिंदीच्याऐतिहासिकता आणि नैसर्गिकता या दोन्हींवर अन्यायकरतात. कारण आपण वापरतो ती भाषा मूळ उर्दूच्याअगदी जवळ आहे. ती आपली नैसर्गिक भाषा बनते.आम्ही घरे बांधतो. दरवाजे उघडतो. भिंती ओळखा.
काही लोक अशा भाषेचे समर्थन करतात. त्याचप्रमाणेहिंदी-उर्दूमध्ये धार्मिक आधारावर फूट पाडण्याचा प्रयत्नकरतात. त्यामुळे जावेद अख्तर यांच्याशी सहमतअसतानासुद्धा आपल्या सुप्त चेतनेत घुसून गेलेल्याभाषेच्या जातीयीकरणाचा धोका आपण टाळलापाहिजे. भाषांना वाचवायचे असेल तर त्यांनाआपत्तीपासून वाचवावे लागेल. भिंती उभारून आणित्यांचे मार्ग अडवून नाही. (ही लेखकाची वैयक्तिक मते आहेत)

भाषांच्या जातीयीकरणाचा धोका आपणटाळला पाहिजे. तो कालांतराने आपल्यासुप्त चेतनेत शिरला आहे. भारतीयभाषांना वाचवायचे असेल तर तेतडजोडीद्वारे वाचवावे लागेल. भिंतीउभारून आणि त्यांचे मार्ग अडवून नयेत.

This post was originally published on this site.
शहर
- पुणे: जे. एम. रोड खाऊ गल्लीत 'एफडीए'चा धडक कारवाईचा दणका; १७ पैकी ८ आस्थापने बंद, ६ परवाने निलंबित
- नागपूर: अंबाझरीजवळ स्वामी विवेकानंद स्मारकाजवळ भरधाव कार नाल्यात कोसळून एकाचा दुर्दैवी मृत्यू
- मुंबई: शायना एनसींच्या कथित निषेध आंदोलनावरून शिवसेनाप्रमुख बाळासाहेब ठाकरेंचा फोटो फाडल्याच्या वादावर उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांची प्रतिक्रिया!
- पुणे: आयुक्त स्वतः उतरले रस्त्यावर! एफसी रोडवर महापालिकेची धडक कारवाई; तब्बल २४ हजार ५०० चौरस फुटांचे अनधिकृत बांधकाम जमीनदोस्त!
महाराष्ट्र
- रत्नागिरी: वारीला गेले अन् विठुरायाच्या चरणी विसावले! येरडवचे माजी ग्रामपंचायत सदस्य जगन्नाथ सावंत यांचे पंढरपूरमध्ये निधन
- पुणे: जे. एम. रोड खाऊ गल्लीत 'एफडीए'चा धडक कारवाईचा दणका; १७ पैकी ८ आस्थापने बंद, ६ परवाने निलंबित
- सांगली: जिल्हा बँकेच्या अध्यक्ष निवडीवेळी जयंत पाटील चीनमध्ये तोंड लपवून बसले; भाजप आमदार गोपीचंद पडळकरांचा घणाघात
- जळगाव: गावी परतल्यानंतर अवघ्या दोन दिवसांत लग्नातील वादातून २१ वर्षीय तरुणाचा निर्घृण खून; १५ संशयित पोलिसांच्या ताब्यात
गुन्हा
- रत्नागिरी: चिपळूणमध्ये खळबळ! रात्री घरातून बाहेर पडलेल्या सांगलीच्या तरुणाची दगडाने ठेचून हत्या, वालोपे परिसरात आढळला मृतदेह"
- गोंदिया: उदमांजर शिकारप्रकरणी सहा जण जेरबंद; गोंदिया वनविभागाची धडक कारवाई, कामठा परिसरातील घटना
- कोल्हापूर: पुणे रेल्वे प्रवासादरम्यान धक्कादायक घटना हातकणंगलेत रेल्वेखाली सापडून विवाहितेचा संशयास्पद मृत्यू; आत्महत्या की घातपात? चर्चांना उधाण
- पुणे: आळंदीत दिवसाढवळ्या थरारक रक्तपात! जुन्या वादातून पीसीएमटी चौकात रिक्षाचालकावर खंजीराने जीवघेणा हल्ला; परिसरात एकच दहशत
राजकीय
- नवी दिल्ली: धावत्या कारमध्ये सीएनजीचा भीषण स्फोट; २ आमदारांसह ६ जण जखमी!
- पुणे: लग्नाचं आमिष दाखवून फसवणूक केल्याचा आरोप करत महिलेचा सर्वसाधारण सभेत आत्मदहनाचा प्रयत्न
- मुंबई: 'आंबा चोरला म्हणून फाशी नसते, नीट पेपरफुटीवर चंद्रकांत पाटलांचं वादग्रस्त वक्तव्य; मूल गमावलेल्या आईला लेकरू कुठल्या बाजारातून आणाल? काँग्रेस-मनसेचा संताप'
- नवी दिल्ली: पंतप्रधान मोदींचं सीजेपी आंदोलनावर मोठं भाष्य, 'युवकांच्या भविष्याशी खेळणाऱ्यांना सोडणार नाही, कठोर कारवाईचा इशारा!'
इतर
- आजचे राशिभविष्य १७ नोव्हेंबर २०२६: सूर्य आणि मंगळ करणार राजयोग निर्माण, या राशींचे नशीब फळफळणार!
- आजचे राशिभविष्य १४ नोव्हेंबर २०२६: बुधादित्य योग आणि शनिकृपेमुळे या राशींचे नशीब उजळणार, जाणून घ्या काय सांगते तुमचे भविष्य!
- आजचे राशिभविष्य १३ नोव्हेंबर २०२६: जाणून घ्या तुमचे आजचे ग्रहमान आणि भविष्य!
- आजचे राशिभविष्य १२ नोव्हेंबर २०२६: गुरु बनवणार पॉवरफुल योगाचा संयोग, या राशींच्या हातात खेळणार पैसा!
मनोरंजन
- 'ईथा' चित्रपटावरून नवा वाद; विठाबाई नारायणगावकर यांच्या कुटुंबीयांचा तीव्र आक्षेप
- ओटीटीवर दाखल झाला 'खालिद के शिवाजी'; छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या विचारांचा अनोखा प्रवास आता घरबसल्या अनुभवता येणार!
- मनोरंजन: दिलजीत चा चित्रपट वादाच्या भोवऱ्यात,काय आहे कारण ?
- मराठी हॉरर -कॉमेडी चित्रपट 'भूतम भयम्'!! अभिनेत्री छाया कदम यांचा भीतिदायक लूक समोर
देश विदेश
- नवी दिल्ली: युधिष्ठिर सेतूवर भरधाव एसयूव्हीची ऑटोला धडक; पळण्याच्या नादात सहा जणांना चिरडले, दोघांचा मृत्यू
- नवी दिल्ली: ५० वर्षांहून जुनी इमारत कोसळल्याने चिमुकल्यासह दोघांचा मृत्यू; मी १० वर्षांपूर्वीच घर सोडण्याचा सल्ला दिला होता, म्हणत मामाला अनावर झाले अश्रू!
- गोवा: लोकशाहीच्या रक्षणासाठी भाजपने पणजीत काढली 'लोकशाही बचाव' पदयात्रा!
- उत्तर प्रदेश: लग्नापूर्वीच तिरंग्यात परतला अलीगढ़चा शिपाई; नायक करन चौधरी यांच्या अंगावर काटा आणणारी बलिदान गाथा



























Subscribe to my channel




