एक प्रमुख सत्ता म्हणून भारताचा उदय होण्यासाठी स्थिर आणि सहकार्य करणाऱ्या शेजाऱ्यांची अपेक्षा असते. कोणताही देश आपल्या आजूबाजूच्या धोरणात्मक वातावरणाचे व्यवस्थापन केल्याशिवाय जगात वर्चस्वाचा दावा करू शकत नाही. 1985 मध्ये सार्कच्या स्थापनेमागे हाच तर्क होता. परंतु 2016 मध्ये पाकिस्तान पुरस्कृत दहशतवादामुळे इस्लामाबादमध्ये प्रस्तावित असलेली 19 वी शिखर परिषद रद्द झाल्यानंतर ही संघटना निष्प्राण झाल्यासारखी झाली आहे. जेव्हा देशांनी आपली परस्पर वैमनस्ये मागे सोडून प्रादेशिक सहकार्याच्या संस्थांची निर्मिती केली. अशा संस्था यासाठी अस्तित्वात आल्या, कारण नेत्यांना हे समजले होते की भूगोल हे एक शाश्वत वास्तव आहे, तर संघर्ष हा केवळ एक पर्याय आहे. भौगोलिक जवळीक तणावाचे कारण बनण्याऐवजी ती सामूहिक प्रगतीचे साधन बनवणे, हे आव्हान होते. याचे सर्वात उल्लेखनीय उदाहरण युरोपीय संघ आहे. ब्रिटन आणि फ्रान्स शतकानुशतके प्रतिस्पर्धी राहिले. जर्मनीने या दोघांविरुद्ध विनाशकारी युद्धे लढली. युरोप राष्ट्रीय ओळखीच्या रक्षणाबाबत अत्यंत संवेदनशील होता. असे असूनही, जागतिक युद्धांच्या शोकांतिकेनंतर युरोपला हळूहळू याची जाणीव झाली की समृद्धी आणि सुरक्षेचा मार्ग संघर्षातून नाही, तर सहकार्यातून जातो. परिणामी अशा एका प्रक्रियेची सुरुवात झाली, जी अंतिमतः ईयूच्या रूपात विकसित झाली. आधुनिक इतिहासात प्रादेशिक एकीकरणाच्या उदाहरणांपैकी हे एक आहे. आफ्रिकन युनियनचा उदयही अशा सीमा असूनही झाला होता, ज्या वसाहतवादी सत्तांनी मनमानी पद्धतीने निश्चित केल्या होत्या. तेथे वांशिक संघर्ष आणि आंतरराज्य वादही होते. आसियाननेही अशा देशांना एका मंचावर आणले, जे पूर्वी परस्पर अविश्वास आणि संघर्षाच्या अनुभवातून गेले होते. इंडोनेशिया आणि मलेशिया 1960 च्या दशकात ‘कोन्फ्रोंतासी’ संघर्षात अडकले होते. 1965 मध्ये मलेशियातून सिंगापूर वेगळे होण्याची घटना कटू परिस्थितीत घडली होती. थायलंड आणि कंबोडिया यांच्यात दीर्घकाळापासून सीमावाद होते. तरीही, आसियान एक अत्यंत प्रभावी प्रादेशिक मंच म्हणून विकसित झाला, कारण त्याच्या सदस्य देशांना हे समजले होते की आर्थिक विकास आणि सामरिक स्थिरतेचा सर्वोत्तम मार्ग सामूहिक प्रयत्नांतून जातो. याचप्रमाणे, ‘ऑर्गनायझेशन ऑफ अमेरिकन स्टेट्स’ची (ओएएस) स्थापनाही अशा देशांमध्ये झाली, ज्यांचा इतिहास प्रादेशिक वाद, वैचारिक विभाजन आणि राजकीय अस्थिरतेने भरलेला होता. या सर्व उदाहरणांमध्ये एक महत्त्वाचा घटक म्हणजे सामायिक सांस्कृतिक आणि सभ्यताविषयक संबंधांचे अस्तित्व. हाच तर्क दक्षिण आशियालाही तितकाच लागू पडतो. राजकीय मतभेद असूनही दक्षिण आशियामध्ये सखोल सभ्यताविषयक एकता टिकून आहे. या प्रदेशातील लोक इतिहास, भाषा, धर्म, खाद्यपदार्थ, संस्कृती, साहित्य, संगीत आणि कौटुंबिक-सामाजिक संबंधांच्या अशा नेटवर्कने जोडले गेले आहेत, ज्यांचे अस्तित्व आधुनिक राष्ट्र-राज्यांच्या उदयापूर्वीपासून आहे. खेदाची गोष्ट म्हणजे सार्कची प्रगती भारत व पाकिस्तानच्या तणावपूर्ण संबंधांची ओलिस बनून राहिली. दशकांपासून चालत आलेल्या अविश्वासाने सामूहिक उपक्रमांना पंगू बनवले. चीननेही प्रादेशिक विभाजनाचा फायदा घेऊन आपले सामरिक हितसंबंध पुढे नेण्याच्या संधी शोधल्या. असे असूनही, सार्क आजही तितकीच प्रासंगिक आहे. दक्षिण आशियाशी भारताचा संबंध केवळ भौगोलिकच नाही, तर सभ्यतेच्या स्तरावरही आहे. बौद्ध धर्माच्या माध्यमातून भारत आणि श्रीलंकेचे संबंध सखोल आहेत. नेपाळचे भारतासोबतचे सांस्कृतिक आणि धार्मिक संबंध कायमस्वरूपी आहेत. बांगलादेश भारतासोबत सखोल भाषिक, ऐतिहासिक आणि भावनिक संबंध सामायिक करतो. एवढेच नाही तर पाकिस्तानसोबतही आपला सामायिक इतिहास, संस्कृती, भाषा, साहित्य आणि संगीताचा शतकानुशतके जुना वारसा मानवी संबंधांचा एक भक्कम पाया प्रदान करतो. यावरील उपाय सार्कचा त्याग करण्यात नाही, तर धैर्य आणि व्यावहारिकतेने त्याचे पुनरुज्जीवन करण्यात आहे. विश्वास एका रात्रीत निर्माण करता येत नाही. परंतु लोक व्यापार, पर्यटन, शैक्षणिक देवाणघेवाण, सांस्कृतिक कार्यक्रम, परस्पर संपर्क, ऊर्जा सहकार्याद्वारे सहकार्याच्या फायद्यांचा प्रत्यक्ष अनुभव घेतात, तेव्हा ते स्वतः त्या सहकार्याचे समर्थक बनतात. एक उदयोन्मुख प्रमुख सत्ता म्हणून भारतासाठी पहिली प्राथमिकता आपला जवळचा शेजार मजबूत करणे ही असली पाहिजे. दक्षिण आशियाच्या भूगोलाने आपल्याला शेजारी बनवले आहे. शहाणपण यातच आहे की आपण सहकारीही बनू. (हे लेखकाचे वैयक्तिक विचार आहेत) सार्कला पुन्हा प्रासंगिक बनवावे लागेलभूगोल हे एक शाश्वत वास्तव आहे, तर संघर्ष हा केवळ एक पर्याय आहे. अशा स्थितीत भौगोलिक जवळीक तणावाचे कारण बनण्याऐवजी ती सामूहिक प्रगतीचे साधन बनवणे, हे एक आव्हान आहे. इतिहासही हाच धडा शिकवतो.
This post was originally published on this site.
हे पण वाचा-
शहर
- पुणे: देशाला बदनाम करून कधीही सत्ता मिळणार नाही; पुण्यात अमित शाहंचा राहुल गांधींवर जोरदार निशाणा
- मुंबई: लोकलच्या छतावर झोपला माणूस; आपत्कालीन साखळी ओढल्याने लोकल खोळंबली, प्रवाशांना मनःस्ताप!
- मुंबई: गोरेगावमधील संतापजनक घटना: घरखर्चावरून झालेल्या वादातून दारूच्या नशेत असलेल्या मुलाकडून वृद्ध आईची हत्या; बांगुरनगर पोलिसांनी आवळल्या मुसक्या
- पुणे: आदिवासी विद्यार्थ्यांच्या डीबीटी प्रक्रियेत मोठे सुधारणा निर्णय; आश्रमशाळांमधील विद्यार्थ्यांना अर्ज करताना आता अनावश्यक कागदपत्रांपासून सुटका
महाराष्ट्र
- सांगली: मन हेलावणारी घटना; देशिंग येथे विहिरीत बुडून ऊसतोड मजूर महिला आणि दोन वर्षांच्या चिमुरड्याचा मृत्यू
- सोलापूर: पंढरपुरातील २४ तासांचे रेस्क्यू ऑपरेशन पूर्ण; विहिरीत मातीखाली अडकलेल्या चारही कामगारांचे मृतदेह बाहेर काढले
- मुंबई: राज ठाकरे कोण आहेत, भाजप गप्प का? मुंबईतील छठ पूजेच्या विरोधावरून लालूंच्या कन्या रोहिणी आचार्यांचा तीव्र संताप
- पुणे: देशाला बदनाम करून कधीही सत्ता मिळणार नाही; पुण्यात अमित शाहंचा राहुल गांधींवर जोरदार निशाणा
गुन्हा
- धाराशिव: मोबाईलसाठी पैसे दिले नाही म्हणून जन्मदात्या वडिलांची झोपेतच हत्या; पोटच्या मुलाच्या कृत्याने धाराशिव हादरले!
- पुणे: भाऊबीजेच्या दिवशीच नात्याला काळीमा! दिवाळीचा फराळ घेऊन आलेल्या बहिणींना भावाची बेदम मारहाण; बेसबॉल स्टिकने डोक्यावर केले वार
- मुंबई: पोलिसांची धडक कारवाई! कांदिवलीतील कुख्यात 'टिपू टोळी'वर मोक्का अंतर्गत कठोर कारवाई, १७ गुन्हे दाखल असलेले मुख्य म्होरक्यासह तिघे जण जेरबंद
- नांदेड: फॉर्च्युनर कारला झालेल्या किरकोळ खमकीवरून टोकाचे पाऊल; दुचाकीची चावी काढून मारहाण व भरपाईचा तगादा लावल्याने हदगावच्या तरुणाने संपवले जीवन!
राजकीय
- नवी दिल्ली: धावत्या कारमध्ये सीएनजीचा भीषण स्फोट; २ आमदारांसह ६ जण जखमी!
- पुणे: लग्नाचं आमिष दाखवून फसवणूक केल्याचा आरोप करत महिलेचा सर्वसाधारण सभेत आत्मदहनाचा प्रयत्न
- मुंबई: 'आंबा चोरला म्हणून फाशी नसते, नीट पेपरफुटीवर चंद्रकांत पाटलांचं वादग्रस्त वक्तव्य; मूल गमावलेल्या आईला लेकरू कुठल्या बाजारातून आणाल? काँग्रेस-मनसेचा संताप'
- नवी दिल्ली: पंतप्रधान मोदींचं सीजेपी आंदोलनावर मोठं भाष्य, 'युवकांच्या भविष्याशी खेळणाऱ्यांना सोडणार नाही, कठोर कारवाईचा इशारा!'
इतर
- आजचे राशिभविष्य १३ नोव्हेंबर २०२६: जाणून घ्या तुमचे आजचे ग्रहमान आणि भविष्य!
- आजचे राशिभविष्य १२ नोव्हेंबर २०२६: गुरु बनवणार पॉवरफुल योगाचा संयोग, या राशींच्या हातात खेळणार पैसा!
- आजचे राशिभविष्य ३१ ऑक्टोबर २०२६ : त्रिग्रह योगाचा तिप्पट लाभ, जाणून घ्या कशी असेल तुमची रास!
- लक्ष्मी-नारायण योगाचे भविष्य: २८ ऑक्टोबर २०२६ रोजी मेष, सिंह आणि वृश्चिक राशीच्या लोकांची कामात प्रगती, जाणून घ्या तुमचे राशीभविष्य
मनोरंजन
- 'ईथा' चित्रपटावरून नवा वाद; विठाबाई नारायणगावकर यांच्या कुटुंबीयांचा तीव्र आक्षेप
- ओटीटीवर दाखल झाला 'खालिद के शिवाजी'; छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या विचारांचा अनोखा प्रवास आता घरबसल्या अनुभवता येणार!
- मनोरंजन: दिलजीत चा चित्रपट वादाच्या भोवऱ्यात,काय आहे कारण ?
- मराठी हॉरर -कॉमेडी चित्रपट 'भूतम भयम्'!! अभिनेत्री छाया कदम यांचा भीतिदायक लूक समोर
देश विदेश
- गोवा: महिलांना स्वावलंबी व आत्मनिर्भर बनविण्यावर सरकारचा विशेष भर; आरोग्यमंत्री विश्वजीत राणे यांचे महत्त्वपूर्ण प्रतिपादन
- नवी दिल्ली: सोनिया गांधींच्या आत्मचरित्रावर काँग्रेस नेत्या प्रियंका गांधींची पहिलीच प्रतिक्रिया; म्हणाल्या, हे पुस्तक म्हणजे अत्यंत मनापासून आणि प्रामाणिकपणे...
- नवी दिल्ली: अरविंद केजरीवाल आणि त्यांच्या मुलीला जीवे मारण्याची धमकी; लॉरेंस बिश्नोई गँगच्या नावाने मागितले ७ कोटी रुपये!
- भोपाल: दारू पिण्यावरून झालेल्या वादानंतर तरुण चढला पाण्याच्या टाकीवर, भावांसमोरच खाली उडी मारत संपवले जीवन





























Subscribe to my channel




