एन. रघुरामन यांचा कॉलम:एआय नोकऱ्यांत आघाडी हवी असेल तर ॲन्थ्रोपॉलॉजी आणि फिलॉसॉफी शिका

केवळ कॉम्प्युटर सायन्सची पदवी असणे म्हणजे जॉब मार्केटचे ‘गोल्डन तिकीट’ मिळणे नव्हे, हे आपल्यापैकी किती जणांना ठाऊक आहे? जगभरातील महाविद्यालयांनी गेल्या दोन दशकांत कंपन्यांच्या गरजेपेक्षा कितीतरी पटीने जास्त कोडर्स तयार केले आहेत. एआयमुळे तर ही अतिरिक्त उपलब्धता अधिकच बिकट झाली आहे. तरीही अधिकाधिक तरुण याच मार्गाची निवड करताना दिसत आहेत. किमान आकडेवारी तरी हेच सांगते. एआय, मशीन लर्निंग, डेटा सायन्स आणि सेमीकंडक्टर यांसारख्या विषयांमधील वाढत्या स्वारस्यामुळे 2021 च्या तुलनेत 2026 मध्ये बी.टेक. प्रवेशांच्या संख्येत मोठी वाढ झाली आहे. या वर्तमानपत्राच्या एका ताज्या वृत्तात भोपाळचा उल्लेख होता. भोपाळमध्ये 2026 मध्ये प्रवेशांची संख्या 49,151 वर पोहोचली, तर 2021 मध्ये ही संख्या 35,169 इतकी होती. एआय आता अत्यंत गुंतागुंतीची कामे करत आहे आणि विविध क्षेत्रांत अनपेक्षित बदल घडवत आहे. अशा जगात आज मानवी कौशल्ये अत्यंत महत्त्वाची ठरली आहेत. म्हणूनच तंत्रज्ञानासोबत ॲन्थ्रोपॉलॉजी (मानववंशशास्त्र), तत्त्वज्ञान आणि गणित यांसारख्या पारंपरिक विषयांचे पुन्हा अध्ययन करण्याची किंवा तंत्रज्ञानातील पदवीनंतर मुख्य विषय म्हणून हे विषय निवडण्याची वेळ आली आहे, असे तज्ज्ञांचे मत आहे. ॲन्थ्रोपॉलॉजी: हा विषय विद्यार्थ्यांना मानवकेंद्रित दृष्टिकोन देतो. प्रगत डिजिटल क्षेत्र तयार करण्यासाठी, त्यांचे मूल्यमापन करण्यासाठी आणि त्यात पुढे जाण्यासाठी असा दृष्टिकोन अत्यंत आवश्यक आहे. मानवी वर्तन, परंपरा आणि विविध जागतिक दृष्टिकोन समजून घेतल्याने विद्यार्थी तंत्रज्ञानाची क्षमता आणि मानवी गरजा यातील दरी सहज भरून काढू शकतात. केवळ वापरकर्त्यांच्या अनुभवापलीकडे जाऊन सांस्कृतिक धारणा तंत्रज्ञानाचा स्वीकार कसा घडवून आणतात, हे समजून घेण्यास ॲन्थ्रोपॉलॉजीमुळे मदत होते. गुणात्मक मानवी डेटा आणि संख्यात्मक निकष यांची सांगड घालू शकणाऱ्या तज्ज्ञांची टेक कंपन्या आणि संशोधन प्रयोगशाळा मोठ्या प्रमाणावर भरती करत आहेत. या विषयात प्रशिक्षित विद्यार्थी कॉर्पोरेट क्षेत्रात बहुविद्याशाखीय नोकऱ्यांसाठी अधिक योग्य ठरतात. उदा: युजर एक्सपीरियन्स संशोधक आणि प्रॉडक्ट स्ट्रॅटेजिस्ट, एआय इथिक्स ऑफिसर आणि पॉलिसी ॲडव्हायझर, तसेच डिझाइन ॲन्थ्रोपोलॉजिस्ट आणि डेटा स्ट्रॅटेजिस्ट. फिलॉसॉफी: अनेक एआय प्रकल्प खराब कोडमुळे अपयशी ठरत नाहीत, तर त्या टूलचा खरा उद्देश काय आहे याविषयी स्पष्ट विचारांचा अभाव असल्यामुळे फसतात. एखाद्या यंत्रणेची रचना अधिक कार्यक्षम कशी करावी, या विचारात पडण्यापूर्वी ती यंत्रणा तयार करण्याची मूळ गरज काय आहे, हा प्रश्न विचारण्यास फिलॉसॉफी मदत करते. एआय तात्काळ उत्तरे देण्यावर भर देते. अशा जगात वैचारिक गोंधळ टाळण्यासाठी तत्त्वज्ञान मार्ग दाखवते. अनिश्चिततेची परिस्थिती कशी हाताळावी, बौद्धिक शॉर्टकटची काटेकोर तपासणी कशी करावी आणि गुंतागुंतीच्या समस्या सोडवताना मानवी पूर्वग्रह कसे टाळावेत, याची शिकवण फिलॉसॉफी देते. तांत्रिक माहितीसोबत बायोएथिक्स आणि फिलॉसॉफी ऑफ माइंडचा अभ्यास केल्यास विद्यार्थी एआय इथिक्स आणि प्रशासनसारख्या वेगाने वाढणाऱ्या क्षेत्रांचे नेतृत्व करण्यासाठी सज्ज होऊ शकतात. तांत्रिक पार्श्वभूमीला फिलॉसॉफीची जोड मिळाली, तर जॉब मार्केटमधील संधी अधिक भक्कम होतात. मॅथेमॅटिक्स: एआय मॉडेलिंगमध्ये मोठ्या प्रमाणावर गणिताचा समावेश असतो. एआयच्या आधारे केवळ नक्कल करणाऱ्यांच्या तुलनेत जे स्वतः समस्या सोडवतात, त्यांना गणिताचा पाया चांगला ठाऊक असतो. हल्ली मुलाखतींत अशा तांत्रिक विद्यार्थ्यांना थेट व्हाइट बोर्ड दिला जातो. मुलाखतकार कंपनीची एखादी अडचण मांडून त्यांना बोर्डवरच ती सोडवण्यास सांगतात. तसेही एआयमुळे व्हर्च्युअल मुलाखतींवरचा भरवसा आता कमी झाला आहे. त्यामुळे जे विद्यार्थी स्वतः समस्या सोडवण्याचा सराव करतात, ते मुलाखतींमध्ये उठून दिसतात. विशेष प्रावीण्यासह पदवी मिळवण्यासाठी किंवा एखादा आगळावेगळा प्रकल्प सादर करण्यासाठी केवळ कोड कॉपी-पेस्ट करून चालत नाही. विशिष्ट डेटा संचाच्या गरजेनुसार लॉस फंक्शन किंवा ऑप्टिमायझेशनच्या अटी डिझाइन कराव्या लागतात. त्यासाठी बीजगणितीय ऑप्टिमायझेशनची सखोल जाण असणे गरजेचे असते. कॅम्पस प्लेसमेंटदरम्यान आघाडीच्या टेक कंपन्या सिंटॅक्सबद्दल क्वचितच विचारतात. कारण पाय-टॉर्च किंवा टेन्सर-फ्लोसारखे फ्रेमवर्क सातत्याने बदलत असतात. त्याऐवजी मुलाखतकार विद्यार्थ्यांच्या मूळ समस्या निवारण क्षमतेचीच परीक्षा घेतात. फंडा असा आहे की, वेगाने बदलणाऱ्या कार्यस्थळावर विविध कौशल्ये फायदेशीर ठरत आहेत, हे महाविद्यालयीन विद्यार्थी आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रातील कर्मचारी आता ओळखू लागले आहेत. म्हणूनच या तीन क्षेत्रांव्यतिरिक्तही ते अशा नव्या क्षेत्रांचा शोध घेत आहेत, ज्यांचा अभ्यास करून त्यांना आपल्या कार्यक्षेत्रात प्रगती करता येईल.