सह्याद्रीचा 'कमांडो' सज्ज! सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्पात रानकुत्र्यांच्या संख्येत मोठी वाढ; जंगलाचा समतोल राखण्यात महत्त्वाची भूमिका!

सातारा/कोल्हापूर: सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्पाच्या (Sahyadri Tiger Reserve) घनदाट जंगलातून वन्यजीव प्रेमींसाठी एक आनंदाची बातमी समोर आली आहे. या प्रकल्पात शिकारी प्राण्यांच्या साखळीत अत्यंत महत्त्वाचा दुवा असलेल्या 'रानकुत्र्यांच्या' (Wild Dogs / Dholes) संख्येत लक्षणीय वाढ झाल्याचे निरीक्षण नोंदवण्यात आले आहे. पश्चिम घाटातील या व्याघ्र प्रकल्पात वाघांची संख्या मर्यादित असली, तरी रानकुत्र्यांनी इथल्या परिसंस्थेचा (Ecosystem) समतोल राखण्याची धुरा समर्थपणे सांभाळली आहे.

रानकुत्र्यांचे महत्त्व: रानकुत्रे हे सामाजिक प्राणी असून ते नेहमी कळपाने शिकार करतात. त्यांना 'जंगलाचे कमांडो' असेही म्हटले जाते. सह्याद्रीच्या दुर्गम भागात रानगवे, सांबर आणि भेकर यांसारख्या तृणभक्षी प्राण्यांची संख्या मोठी आहे. या प्राण्यांची संख्या मर्यादित ठेवण्यासाठी आणि जंगलाची अन्नसाखळी सुदृढ ठेवण्यासाठी रानकुत्रे महत्त्वाची भूमिका बजावतात. अलीकडेच झालेल्या गणनेत आणि कॅमेरा ट्रॅपिंगमध्ये रानकुत्र्यांचे मोठे कळप विविध परिमंडळात दिसून आले आहेत.

संवर्धनाचे यश: सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्पातील चांदोली राष्ट्रीय उद्यान आणि कोयना अभयारण्य या भागात मानवी हस्तक्षेप कमी झाल्यामुळे आणि वन विभागाने केलेल्या प्रभावी गस्तीमुळे वन्यजीवांना सुरक्षित अधिवास मिळाला आहे. रानकुत्र्यांची वाढती संख्या ही येथील नैसर्गिक अधिवास समृद्ध असल्याचे लक्षण मानले जात आहे. वाघांच्या पुनर्वसनाच्या हालचाली सुरू असतानाच रानकुत्र्यांसारख्या दुसऱ्या मोठ्या शिकारी प्राण्याची वाढलेली संख्या वन्यजीव अभ्यासकांसाठी चर्चेचा विषय ठरली आहे.