भारत-अमेरिका संबंधात नवा अध्याय! अमेरिकेचे परराष्ट्र सचिव मार्को रुबियो भारतात; पीएम मोदींसोबतच्या बैठकीत कोणता महत्त्वाचा करार होणार?

भारत आणि अमेरिका यांच्यातील द्विपक्षीय आणि राजनैतिक संबंधांना एक नवी दिशा देण्यासाठी एक मोठे पाऊल पडले आहे. अमेरिकेचे परराष्ट्र सचिव मार्को रुबियो हे शनिवारी भारताच्या महत्त्वपूर्ण दौऱ्यावर कोलकाता येथे दाखल झाले आहेत. मे २०१२ मध्ये तत्कालीन अमेरिकन परराष्ट्र सचिव हिलरी क्लिंटन यांच्या भारत भेटीनंतर, तब्बल १४ वर्षांनंतर अमेरिकेच्या कोणत्याही परराष्ट्र सचिवाचा हा पहिलाच भारत दौरा मानला जात आहे. मार्को रुबियो हे सध्या अमेरिकेचे 'राज्य सचिव' (परराष्ट्र मंत्री) आणि 'कार्यवाहक राष्ट्रीय सुरक्षा सल्लागार' या दोन्ही अत्यंत महत्त्वाच्या आणि सर्वोच्च पदांची जबाबदारी एकाच वेळी सांभाळत आहेत.

आपल्या या दौऱ्यादरम्यान मार्को रुबियो हे नवी दिल्ली येथे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांची भेट घेणार आहेत. या उच्चस्तरीय बैठकीत दोन्ही देशांमधील धोरणात्मक भागीदारीला अधिक गती देण्याबाबत सविस्तर चर्चा होणार आहे. रुबियो यांच्या या भारत दौऱ्याची सुरुवात कोलकाता येथून झाली असून, ते आपल्या दौऱ्यात कोलकाता, आग्रा, जयपूर आणि नवी दिल्ली या प्रमुख शहरांना भेट देणार आहेत. येत्या काही दिवसांत भारत आणि अमेरिका यांच्यात व्यापार, प्रगत तंत्रज्ञान, संरक्षण सहकार्य आणि 'क्वाड' (QUAD) संघटना अधिक मजबूत करण्यासारख्या अनेक महत्त्वाच्या जागतिक विषयांवर सखोल चर्चा होणार असून काही मोठे करार होण्याची दाट शक्यता वर्तवली जात आहे.

कोलकाता शहराशी असलेला ऐतिहासिक संबंध:
अमेरिकेच्या परराष्ट्र सचिवांनी आपल्या दौऱ्याची सुरुवात कोलकाता येथून करण्यामागे एक मोठा ऐतिहासिक संदर्भ आहे. कोलकातामधील अमेरिकेच्या राजनैतिक उपस्थितीचा इतिहास अतिशय जुना आहे. भारतातील अमेरिकन दूतावास आणि वाणिज्य दूतावासांच्या ऐतिहासिक नोंदीनुसार, १९ नोव्हेंबर १७९२ रोजी अमेरिकेचे पहिले अध्यक्ष जॉर्ज वॉशिंग्टन यांनी न्यूबरीपोर्ट येथील 'बेंजामिन जॉय' यांची कोलकातामधील पहिले अमेरिकन वाणिज्यदूत (Consul) म्हणून नियुक्ती केली होती. १७ महिन्यांनंतर कोलकात्यात आलेल्या जॉय यांना तत्कालीन ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीने औपचारिकपणे कॉन्सुल म्हणून मान्यता दिली नव्हती, तरीही त्यांना ब्रिटिश अधिकारक्षेत्रात व्यापारी प्रतिनिधी म्हणून राहण्याची परवानगी देण्यात आली होती. हाच ऐतिहासिक वारसा अधोरेखित करण्यासाठी रुबियो यांनी या शहराला प्रथम भेट दिली.

अमेरिकेची भारताकडून मोठी अपेक्षा:
भारतात येण्यापूर्वी मार्को रुबियो यांनी दोन्ही देशांच्या संबंधांवर भाष्य करताना म्हटले होते की, "या वेगाने बदलणाऱ्या आणि अस्थिर शतकात अमेरिकेला जागतिक स्तरावर आपले स्थान टिकवून ठेवण्यासाठी सक्षम मित्र आणि खंबीर भागीदारांची गरज आहे, आणि अमेरिका भारताकडे याच अत्यंत महत्त्वाच्या दृष्टिकोनातून पाहत आहे." इंडो-पॅसिफिक क्षेत्रातील सुरक्षा आणि चीनच्या वाढत्या प्रभावाला रोखण्यासाठी या दौऱ्यादरम्यान होणाऱ्या बैठका मैलाचा दगड ठरू शकतात, असा विश्वास राजकीय वर्तुळात व्यक्त केला जात आहे.