'एल निनो'च्या संकटावर 'एआय'चा उतारा! महाराष्ट्रातील ४० लाख शेतकऱ्यांना होणार फायदा; कृषी विभागाकडून हायटेक प्रणाली सज्ज

पुणे : हवामान बदलाचा थेट फटका दरवर्षी शेती क्षेत्राला बसत असताना, आता तंत्रज्ञानाच्या मदतीने या संकटाचा सामना करण्यासाठी राज्याच्या कृषी विभागाने एक क्रांतिकारी पाऊल उचलले आहे. यंदाच्या मॉन्सून हंगामात 'एल निनो' (El Niño) या हवामान घटकाचा प्रतिकूल प्रभाव जाणवण्याची आणि राज्यात अपुऱ्या तसेच अनियमित पावसाची शक्यता हवामान विभागाने वर्तवली आहे. या पार्श्वभूमीवर, राज्यातील शेतकऱ्यांचे कमीत कमी नुकसान व्हावे आणि पीक नियोजन अचूक व्हावे, यासाठी कृषी विभागाने कृत्रिम बुद्धिमत्तेवर (Artificial Intelligence - AI) आधारित एका अत्याधुनिक मार्गदर्शक प्रणालीचा (आय-सॅट / I-SAT) अवलंब करण्याचा निर्णय घेतला आहे. या हायटेक उपक्रमाचा थेट फायदा राज्यातील तब्बल ४० लाख शेतकऱ्यांना होणार आहे.

'एल निनो'चे संभाव्य संकट आणि अपुरा पाऊस

हवामान तज्ज्ञ मयुरेश प्रभुणे यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, यंदा मॉन्सूनच्या उत्तरार्धात किंवा सुरुवातीला एल निनोच्या प्रभावामुळे पावसाचे प्रमाण सरासरीपेक्षा कमी राहू शकते. पावसात मोठा खंड पडल्यास खरिपाच्या पेरण्या धोक्यात येऊ शकतात. अशा वेळी पारंपरिक अंदाज अनेकदा अपुरे पडतात. म्हणूनच, पावसाची अनिश्चितता आणि दुष्काळी परिस्थितीशी दोन हात करण्यासाठी 'एआय' तंत्रज्ञान मैदानावर उतरवण्यात आले आहे.

कसे काम करणार 'एआय' मार्गदर्शक तंत्रज्ञान?

कृषी विभागाने तयार केलेले हे 'एआय' मॉडेल उपग्रहांचा (Satellites) डेटा, जमिनीतील ओलावा, हवामानाचा रोजचा कल आणि जुना इतिहास यांचा अचूक अभ्यास करते.

• या प्रणालीच्या माध्यमातून प्रत्येक जिल्ह्यातील आणि तालुक्यतील हवामानाचा अंदाज घेऊन शेतकऱ्यांना डिजिटल माध्यमातून थेट त्यांच्या मोबाईलवर तात्काळ 'वेदर अलर्ट' (Weather Alerts) पाठवले जातील.

• पावसात मोठा खंड पडल्यास कोणत्या पिकाला प्राधान्य द्यावे, पाणी व्यवस्थापन कसे करावे आणि कीड-रोगांचा प्रादुर्भाव रोखण्यासाठी काय उपाययोजना कराव्यात, याचे अचूक मार्गदर्शन याद्वारे केले जाईल.

४० लाख शेतकऱ्यांना पेरणीचे अचूक नियोजन सोपे

राज्यात सध्या खरिपाच्या पेरण्यांची पूर्वतयारी सुरू आहे. अशा वेळी कृषी विभागाने शेतकऱ्यांना या एआय प्रणालीचा वापर करूनच पेरणीचे नियोजन करण्याच्या सूचना दिल्या आहेत. पुरेशा पावसाची खात्री झाल्याशिवाय घाईघाईने पेरण्या करू नयेत, असा सल्लाही देण्यात आला आहे. ४० लाख नोंदणीकृत शेतकऱ्यांना या डिजिटल व्यासपीठाशी जोडण्यात आले असून, यामुळे पिकांचे नुकसान मोठ्या प्रमाणावर टाळता येईल. महाराष्ट्राचे कृषी क्षेत्र तंत्रज्ञानाच्या बळावर अधिक सक्षम आणि 'क्लायमेट रेझिलियंट' (Climate Resilient) बनवण्याच्या दृष्टीने हे एक मैलाचा दगड ठरणार आहे.