अरबी समुद्रातील तेलगळतीचा विळखा: मुंबई, पालघर, अलिबाग ते संपूर्ण कोकण किनारपट्टीवर 'टार बॉल्स'चा थर; सागरी जीवसृष्टी धोक्यात

अरबी समुद्राच्या लाटांबरोबर महाराष्ट्राच्या किनाऱ्यावर वाहून येणारे काळे, चिकट आणि दुर्गंधीयुक्त 'टार बॉल्स' (Tar Balls) केवळ डोळ्यांना खटकणाराकचरा राहिलेला नाही; तर ते सागरी पर्यावरणावर घोंगावणाऱ्या एका अतिशय गंभीर संकटाचे प्रतीक बनले आहेत.
मुंबई, नवी मुंबईसह पालघर, उरण, अलिबाग आणि संपूर्ण कोकण किनारपट्टीवर अधून-मधून दिसणारी ही समस्या आता दरवर्षीची झाली असून, पर्यावरणवाद्यांनी याला समुद्राचे 'काळे अश्रू' अशी उपमा दिली आहे.

समुद्रातील वाढत्या प्रदुषणामुळे किनाऱ्यांचे सौंदर्य तर नष्ट होत आहेच, पण मानवी आरोग्य आणि सागरी जीवसृष्टीलाही याचा मोठा फटका बसत आहे. 'टार बॉल्स' म्हणजे नेमकं काय?'टार बॉल्स' म्हणजे समुद्रात जहाजांमधून सांडलेल्या किंवा सोडलेल्या खनिज तेलाचे घट्ट झालेले छोटे-मोठे गोळे.
समुद्रातील तेलगळती, जहाजांमधून केला जाणारा बेकायदेशीर तेल विसर्ग (Oil Dumping), ऑफ-शोअर ड्रिलिंगमधील (समुद्रातील तेल विहिरी) त्रुटी आणि समुद्री अपघातांमुळे मोठ्या प्रमाणावर कच्चे तेल पाण्यात मिसळते.

हे तेल समुद्राच्या वाऱ्यामुळे आणि लाटांमुळे एकत्र येऊन त्याचे घट्ट, चिकट गोळे बनतात, ज्यांना 'टार बॉल्स' म्हटले जाते. मान्सूनच्या काळात समुद्राला येणाऱ्या भरतीसोबत हे गोळे प्रचंड प्रमाणावर किनाऱ्यावर वाहून येतात. कोकण ते मुंबई किनारपट्टीला मोठा फटका:या समस्येचा सर्वाधिक फटका मुंबईतील जुहू,
गिरगाव चौपाटी, वर्सोवा तसेच अलिबाग, उरण, पालघर आणि रत्नागिरी-सिंधुदुर्गच्या किनारपट्ट्यांना बसत आहे. सध्या आखाती देशांमधील संघर्ष आणि समुद्री मार्गावरील वाढती जहाजांची वाहतूक यामुळे समुद्रात होणारी तेलगळती आणखी वाढली असून, भविष्यात हा धोका अधिक तीव्र होण्याची भीती वर्तवली जात आहे.

हे टार बॉल्स अत्यंत विषारी असतात. ते किनाऱ्यावरील वाळूत मिसळल्यामुळे पर्यटकांच्या पायाला चिकटतात, ज्यामुळे त्वचेचे आजार होऊ शकतात. तसेच मासे आणि इतर समुद्री जीव हे रासायनिक गोळे अन्न समजून गिळतात, ज्यामुळे मोठ्या प्रमाणावर माशांचा मृत्यू होत आहे.
प्रशासकीय उदासीनता आणि 'आवाज' फाउंडेशनचा आक्षेप:पर्यावरण क्षेत्रातील नामांकित संस्था 'आवाज' (Awaaz Foundation) च्या मते, या गंभीर समस्येकडे प्रशासनाचे अक्षम्य दुर्लक्ष होत आहे. सध्या सरकारी यंत्रणांची भूमिका केवळ 'किनाऱ्यावर कचरा आला की तो साफ करा' इतकीच मर्यादित आहे.

दरवर्षी हजारो स्वयंसेवक आणि स्वच्छता कर्मचारी किनाऱ्यावरून टनवारी टार बॉल्स गोळा करतात; परंतु ही समस्या मुळापासून रोखण्यासाठी समुद्रात गस्त घालणे किंवा तेल सोडणाऱ्या जहाजांवर कठोर कारवाई करणे, अशी कोणतीही ठोस केंद्रीय यंत्रणा दिसत नाही. जोपर्यंत समुद्रात तेल सोडणाऱ्या जहाजांवर
आंतरराष्ट्रीय नियमांनुसार कडक गुन्हे दाखल केले जात नाहीत, तोपर्यंत कोकण आणि मुंबईच्या किनाऱ्यांना या 'काळ्या अश्रूंच्या' संकटातून मुक्त करणे अशक्य आहे, असा इशारा तज्ज्ञांनी दिला आहे.