Severe Drought Crisis in Telhara: 45-Day Dry Spell Devastates Soybean, Cotton, and Tur Crops, Leaving Farmers and Labourers in Deep Financial Distress

तेल्हारा: एक-दोन आठवडे नव्हे, तर तब्बल ४५ दिवसांपासून पावसाने पूर्णपणे पाठ फिरवल्याने अकोला जिल्ह्यातील तेल्हारा तालुक्यात खरीप हंगामाची अक्षरशः कोंडी झाली आहे. शेतकऱ्यांनी हजारो रुपये खर्च करून अतिशय कष्टाने उभे केलेले उभे पीक आता डोळ्यांसमोर करपत असून सुकत चालले आहे. यामुळे अन्नदात्या शेतकरी वर्गामध्ये चिंतेचे आणि हटकून निराशेचे वातावरण पसरले आहे.

विशेषतः सोयाबीनची अवस्था अत्यंत गंभीर झाली असून अनेक शेतांमध्ये पिकांना शेंगाच लागलेल्या नाहीत; आणि ज्या काही मोजक्या शेंगा लागल्या आहेत, त्यातही दाणे भरलेले नाहीत. तसेच, तूर आणि कपाशीची पिकेही पूर्णपणे सुकण्याच्या मार्गावर असल्याने चालू हंगामात उत्पादनाचा प्रचंड मोठा फटका बसण्याची दाट चिन्हे निर्माण झाली आहेत.

तालुका कृषी विभागाच्या सन २०२६-२७ च्या अंतिम खरीप पीक पेरणी अहवालानुसार, या तालुक्यात सोयाबीनचे क्षेत्र सुमारे १६ हजार ४८३ हेक्टर एवढे आहे, तर कापसाचे क्षेत्र सुमारे २२ हजार २०४ हेक्टर इतके विस्तीर्ण आहे. यासह तुरीचे क्षेत्रही मोठ्या प्रमाणावर आहे. तेल्हारा, माळेगाव, आडगाव, पंचगव्हाण, हिवरखेड आणि पाथर्डी या सर्वच्या सर्व सहा महसूल मंडळांतील हजारो शेतकऱ्यांचे संपूर्ण आर्थिक गणित या मुख्य खरीप हंगामावरच अवलंबून असते. मात्र, शेतीच्या या अत्यंत निर्णायक आणि महत्त्वाच्या टप्प्यातच पावसाने अचानक आणि तीव्र दगा दिल्याने शेतकऱ्यांसमोर 'आता जगावे कसे आणि उत्पन्न कसे काढावे?' असा बिकट प्रश्न उभा ठाकला आहे.

सोयाबीनला शेंगा लागण्याच्या आणि त्यात दाणे भरण्याच्या अत्यंत महत्त्वाच्या संवेदनशील काळात जमिनीत आवश्यक ओलावा किंवा पाणी नसल्यामुळे पिकांची वाढ पूर्णपणे खुंटली आहे. हंगामाच्या सुरुवातीपासून मशागत, बियाणे, खते, कीटकनाशके आणि मजुरीवर केलेला शेकडो रुपयांचा खर्च आता उत्पादनाअभावी अक्षरशः वाया जाण्याची भीती निर्माण झाली आहे. सर्वसामान्यपणे सोयाबीनच्या उत्पन्नातूनच शेतकरी आपल्या कुटुंबाचा दसरा-दिवाळीचा सणाचा खर्च भागवतात, बँकेचे किंवा इतरांचे कर्ज फेडतात आणि पुढील रब्बी हंगामाचे नियोजन करतात. यंदा मात्र पीक शेतात उभे असूनही उत्पन्नाची कोणतीही खात्री उरलेली नसल्याने सणासुदीच्या तोंडावरच आर्थिक संकटाची गडद छाया पसरली आहे.

मजुरांच्या हाताला काम नाही आणि बाजारपेठ थंडावली फक्त शेतकरीच नव्हे, तर शेतीत काम करणाऱ्या शेतमजुरांच्या चुलीवरही या दुष्काळी परिस्थितीचा विपरीत परिणाम झाला आहे. शेतीची सर्व कामे पूर्णपणे ठप्प झाल्यामुळे शेतमजुरांच्या हाताला कसलाही रोजगार किंवा काम मिळेनासे झाले आहे. मजुरी बंद झाल्यामुळे ग्रामीण भागातील आर्थिक उलाढाल थांबली आहे, ज्याचा थेट परिणाम तेल्हारा शहरातील आणि ग्रामीण परिसरातील दुकाने, छोटे-मोठे व्यापारी आणि आगामी सणासुदीच्या खरेदीवर जाणवू लागला आहे. शेतातील हे भयानक संकट आता गावाच्या वेशी ओलांडून थेट स्थानिक बाजारपेठेपर्यंत पोहोचले आहे.

सरकारी यंत्रणेच्या पाहणीकडे आणि मदतीकडे लक्ष पावसाचा हा अतिशय प्रदीर्घ खंड आणि त्यामुळे पिकांची झालेली अत्यंत गंभीर अवस्था पाहता, आता जिल्हा प्रशासन, महसूल विभाग व कृषी विभागाने तातडीने मंडळनिहाय प्रत्यक्ष पाहणी करून पिकांच्या नुकसानीची वस्तुस्थिती नोंदविण्याची गरज निर्माण झाली आहे. केवळ कागदोपत्री तयार होणारे अहवाल आणि तोंडी आश्वासनांपेक्षा प्रत्यक्ष शेतकऱ्यांच्या शेतात जाऊन पाहणी होणे अत्यंत आवश्यक आहे.

पिकांचे नुकसान निश्चित झाल्यानंतर शासनाने तातडीने नियमानुसार नुकसानभरपाई, पीकविमा आणि उपलब्ध असलेली अन्य आपत्कालीन मदत शेतकऱ्यांना प्रदान करावी, अशी जोरदार मागणी होत आहे. सध्याचा प्रश्न केवळ सोयाबीनच्या उत्पादनाचा नसून, तो एका शेतकऱ्याच्या वर्षभराच्या आर्थिक गणिताचा, शेतमजुरांच्या रोजगाराचा आणि ग्रामीण भागातील अर्थकारणाचा आहे. आभाळ आधीच कोरडे पडले आहे, आता शासनाची मदतही कागदावर कोरडी राहू नये, अशी आर्त हाक तेल्हारा तालुक्यातील हवालदिल झालेला शेतकरी देत आहे.