सह्याद्रीच्या कुशीत दडलाय अमूल्य खजिना! आजरा-आंबोली परिसरात दुर्मिळ औषधी वनस्पती अन् समृद्ध जैवविविधतेचे दर्शन!

 

कोल्हापूर / आजरा: पश्चिम घाटातील अत्यंत संवेदनशील आणि समृद्ध समजल्या जाणाऱ्या आजरा-आंबोली आणि रामतीर्थ सह्याद्री परिसरात विपुल प्रमाणात दुर्मिळ औषधी वनस्पतींचा साठा आढळून आला आहे. आयुर्वेदात अत्यंत महत्त्वाचे स्थान असलेल्या अनेक संकटग्रस्त व दुर्मीळ वनस्पती या भागात नैसर्गिकरीत्या बहरत असून, हा परिसर निसर्गाचा मोठा संजीवनी साठा ठरत आहे.

औषधी वनस्पती व जैवविविधतेचे महत्त्व: सह्याद्रीच्या डोंगररांगांमध्ये पसरलेल्या या निसर्गरम्य पट्ट्यात स्थानिक हवामान, दाट जंगले आणि मुबलक पावसामुळे अनेक वैशिष्ट्यपूर्ण वनस्पतींचे अधिवास टिकून आहेत.

• दुर्मिळ वनस्पतींचे अस्तित्व: या परिसरात सर्पगंधा, सप्तरंगी, शतावरी, वेलखंड, निरगुडी आणि अनेक दुर्मिळ रानभाज्या व औषधी वनस्पती मोठ्या प्रमाणावर आढळतात.

• स्थानिक वैद्य व अभ्यासक: स्थानिक पारंपरिक वैद्य (वैदू) आणि वनस्पती अभ्यासक पिढ्यानपिढ्या या वनस्पतींचा वापर विविध दुर्धर आजारांवरील उपचारांसाठी करत आले आहेत.

• पर्यावरणीय संतुलन: निसर्गातील या अमूल्य वनसंपदेमुळे केवळ मानवी आरोग्यालाच नव्हे, तर स्थानिक परिसंस्थेला आणि वन्यजीवांनाही मोठे संरक्षण मिळते.

संवर्धनाचे आव्हान आणि उपाययोजना: वाढता पर्यटन प्रवाह, वणवे आणि अनधिकृत वनस्पती उपटण्यामुळे या दुर्मीळ प्रजातींचे अस्तित्व धोक्यात येण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे. यासाठी वनविभाग, स्थानिक ग्रामस्थ आणि पर्यावरणप्रेमी संस्थांच्या माध्यमातून रामतीर्थ व आंबोली परिसरात या वनस्पतींचे संवर्धन व जतन करण्यासाठी विशेष उपक्रम राबवले जात आहेत. स्थानिक पातळीवर औषधी वनस्पती उद्याने व अभयारण्य सदृश संरक्षण देण्याची मागणी आता जोर धरू लागली आहे.