रुचिर शर्मा यांचा कॉलम:वेगवान आर्थिक वाढ आता निवडणुकीतील यशाची हमी नाही

आर्थिक विकास निवडणुकीतील‎ विजयाची हमी राहिलेली नाही ‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎अमेरिकन अध्यक्षांना सहसा मध्यावधी निवडणुकांत‎फटका बसतो; पण यंदाची परिस्थिती वेगळी आहे.‎तिसऱ्या तिमाहीत तेथील आर्थिक विकासाचा वेग तब्बल‎4 टक्क्यांच्या जवळ पोहोचला आहे. तरीही ट्रम्प यांची‎लोकप्रियता वेगाने घसरत आहे. त्यांच्या पक्षाचा‎जनाधारही वेगाने निसटत चालला आहे. पुढील‎महिन्यात त्यांनी काँग्रेसच्या दोन्ही सभागृहांतील बहुमत‎गमावले. त्याची पूर्ण शक्यता वर्तवली जात आहे. 1950‎च्या दशकानंतर अनुकूल आर्थिक परिस्थिती असूनही‎सत्ताधारी अध्यक्षाला पराभवाला सामोरे जावे लागेल,‎असे घडण्याची ही पहिलीच वेळ असेल.‎ असे का होत आहे? खरे तर, अनेक अमेरिकनांना हा ‎‎आर्थिक वेग चुकीच्या प्रकारचा वाटतो. ही अशी तेजी‎आहे. त्याच्यासोबत जगण्याचा खर्च वाढत चालला‎आहे. त्याचा फायदा प्रामुख्याने श्रीमंत ग्राहकांनाच मिळत ‎‎आहे. आर्थिक वाढीचा एक मोठा भाग ‘एआय''मधील ‎‎(कृत्रिम बुद्धिमत्ता) अफाट गुंतवणुकीतूनही येत आहे. या ‎‎तंत्रज्ञानाबाबत मतदारांच्या मनात पूर्वीच्या तांत्रिक‎क्रांतीपेक्षा कितीतरी जास्त भीती आणि संशय आहे. हे‎खरे आहे की अर्थव्यवस्थेबाबत अमेरिकन जनतेमधील ‎‎असंतोष एआय आणि ट्रम्प यांच्या दुसऱ्या ‎‎कार्यकाळाआधीपासूनच आहे. गेल्या काही दशकांपासून‎अमेरिकन नागरिक देशाच्या एकंदरीत स्थितीबद्दल सतत‎असमाधानी होत गेले आहेत. पण अमेरिका योग्य दिशेने‎जात आहे असे मानणाऱ्यांचे प्रमाण गेल्या वर्षभरात 40‎टक्क्यांवरून घसरून थेट 20 टक्क्यांवर आले. या‎निराशेचे मुख्य कारण म्हणजे वाढती महागाई आणि‎दैनंदिन खर्चाची मिळतीजुळती न होणारी गणिते.‎जीवनमानाचा खर्च हा सर्वात महत्त्वाचा मुद्दा मानणाऱ्या‎मतदारांचे प्रमाण सहा पटीने वाढून 25 टक्क्यांच्या‎विक्रमी पातळीवर पोहोचले आहे. लोकांत नेमक्या‎कोणत्या गोष्टींच्या किमतींबद्दल सर्वाधिक राग आहे, हे‎अगदी स्पष्ट आहे. घर आणि ऊर्जा. इराण युद्धामुळे‎तेलाचा पुरवठा खंडित झाला आहे, तर दुसरीकडे ‎एआयमुळे विजेची मागणी प्रचंड वाढली. गेल्या वर्षभरात‎पेट्रोलचे दर 40 टक्क्यांहून अधिक वाढले. महागाईचा दर‎3 टक्क्यांपेक्षा जास्त वेगाने वाढत आहे. गृहकर्जावरील‎व्याजदर 7 टक्क्यांच्या पार गेले आहेत. परिणामी,‎अमेरिकेत गेल्या दोन दशकांतील कोणत्याही वेळेपेक्षा‎आता घर खरेदी करणे सर्वात कठीण झाले आहे. मोठ्या‎प्रमाणावर वीज वापरणाऱ्या डेटा सेंटरमुळे वीज आणि‎पाण्यासारख्या मूलभूत सुविधांचे बिल वाढत आहे. असा‎सार्वत्रिक समज झाला आहे. दर दहांपैकी नऊ अमेरिकन‎नागरिकांना वाटते की त्यांच्या शहरात असे कोणतेही डेटा‎सेंटर उभारले जाऊ नये. त्यामुळे अशा बहुतांश‎प्रकल्पांना स्थानिक पातळीवर तीव्र विरोधाचा सामना‎करावा लागत आहे. पण रिपब्लिकन पक्षाकडून‎काँग्रेसची निवडणूक लढवणाऱ्या उमेदवारांना या चिंतेवर‎तोडगा काढणे कठीण जात आहे; कारण खुद्द त्यांच्या‎अध्यक्षांचे असे म्हणणे आहे की, डेटा सेंटरचे काम‎मंदावले तर अमेरिका मागे पडेल आणि गरीब होईल!‎यात अजिबात आश्चर्य नाही की, एआय हे डिजिटल‎युगातही नाकारले जाणारे पहिले उत्पादन आहे. बहुसंख्य‎लोक म्हणतात की, एआयबद्दल त्यांना उत्सुकतेपेक्षा‎चिंताच जास्त वाटते. विशीतील तरुण पिढीमध्ये ही भीती‎सर्वात वेगाने वाढत आहे, ज्यांना भविष्यात आपल्या‎नोकऱ्या जाण्याची भीती सतावत आहे. इराण युद्धाची‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎किंमत म्हणून महागड्या गोष्टी स्वीकारण्याचे आणि‎चीनच्या पुढे राहण्यासाठी एआयचा स्वीकार करण्याचे‎आवाहन करून ट्रम्प अमेरिकन जनतेच्या सध्याच्या‎मानसिकतेविरुद्ध उभे राहत आहेत. जीडीपीमधील‎वेगवान वाढ सामान्यांच्या रोजच्या आयुष्यात उतरत‎नसेल, तर राजकीयदृष्ट्या तिचा काहीही उपयोग नसतो.‎जनतेचा असंतोष हा सूक्ष्म आर्थिक गोष्टींमधून जन्माला‎येतो. उदाहरणार्थ, महागाईचा परिणाम वगळल्यानंतर‎पगारवाढीचा दर काही तिमाहींमध्ये उणे झाला आहे.‎याला एकमेव अपवाद म्हणजे एआयचे कौशल्य‎असलेले कर्मचारी. त्यांना त्यांच्या सहकाऱ्यांपेक्षा 120‎टक्क्यांपर्यंत जास्त पगार मिळत आहे. असंतोषाची‎ठिणगी पडण्यासाठी एवढी एक गोष्टही पुरेशी आहे.‎(लेखकाचे हे वैयक्तिक मत आहे.)‎ जीडीपीमधील वाढ प्रत्यक्षात सामान्य‎माणसाच्या आयुष्यात दिसत नसेल, तर‎राजकीयदृष्ट्या तिचा काहीही फायदा‎होत नाही. जनतेतील असंतोष सूक्ष्म‎आर्थिक घटकांतून निर्माण होतो.‎अमेरिकेत ट्रम्प सध्या याच परिस्थितीचा‎सामना करत आहेत.‎‎