एन. रघुरामन यांचा कॉलम:5:2 डाएट’ ही अशी जादू आहे, जी तुमचा दिवस मोठा करेल

दिवसातील किती तास उत्पादक बनवता येतात? हा प्रश्न बालिश मानून दुर्लक्षित करू नका किंवा ‘कोणी ठरवले तर पूर्ण २४ तास उत्पादक बनवू शकतो’ असे उत्तर देऊन मोकळे होऊ नका. हे उत्तर १९९५ पर्यंत योग्य होते. २०२६ मध्ये याचे योग्य उत्तर आहे- सुमारे २० तास ४५ मिनिटे. हे कसे शक्य आहे? कारण भारतात एक व्यक्ती सरासरी २.५ ते ३.१४ तास मोबाइलवर घालवते. सोशल मीडियावर सर्वात कमी सरासरी वेळ जपानमध्ये आहे- दररोज फक्त ४६ मिनिटे. त्यानंतर दक्षिण कोरियामध्ये १.१४ तास आणि तिसऱ्या क्रमांकावर ऑस्ट्रियामध्ये १.३२ तास आहे.

जर तुम्ही अशा लोकांपैकी असाल जे जपानी लोकांपेक्षा जास्त वेळ मोबाइलवर घालवतात, तर तुम्हाला ही जादू शिकायला हवी. ही जादू शिकण्यासाठी तुम्हाला फक्त एकच साधन हवे आहे- कचराकुंडी. तुम्हाला काही नवीन खरेदी करण्याची गरज नाही. हे साधन तुमच्याकडे आधीपासूनच आहे आणि तुम्ही ते रोज सर्वत्र सोबत घेऊन जाता. विचार करत आहात की यात नवीन काय? तर आपण सर्वजण आपल्या मोबाइलमध्ये एक ‘रबिश बिन’ आयकॉन घेऊन फिरतो. मी त्याचबद्दल बोलत आहे आणि मला खात्री आहे की, बहुतेक लोक याचा योग्य वापर करत नाहीत. तुमच्याकडे हे साधन असेल तर आता तुम्हाला या जादूची ओळख करून देणाऱ्या व्यक्तीशी भेटवतो. त्या आहेत युकेमध्ये राहणाऱ्या अँटोनिया होयल, ज्या एक उत्कृष्ट आणि निर्भय फिचर रायटर आहेत. कधी त्या युद्धग्रस्त युक्रेनमध्ये मुलाला जन्म देण्याच्या अकल्पनीय वेदना सोसणाऱ्या महिलांना भेटतात, तर कधी तरुणांना ईटिंग डिसऑर्डर लपवण्याचे मार्ग सुचवणाऱ्या चॅटबॉट्सच्या अस्वस्थ करणाऱ्या सत्याचा शोध घेतात. अलीकडेच त्यांनी त्यांचा ‘५:२ डाएट’ प्रोग्राम आणला आहे. गेल्या चार आठवड्यांपासून मी तो आजमावून पाहिला. आश्चर्यकारकपणे माझ्या वीकेंडचे दिवस मोठे झाले. सोशल मीडियावरील माझा सरासरी वेळ दररोज सुमारे एक तासापर्यंत खाली आला. त्या असे म्हणत नाहीत की, तुम्ही सोशल मीडिया ॲप्सचा वापर पूर्णपणे बंद करा. त्यांचा सल्ला असा आहे की, शुक्रवारी संध्याकाळी सर्व सोशल मीडिया ॲप्स डिलीट करावेत आणि सोमवारी ऑफिसला जाताना प्रवासात ते पुन्हा इन्स्टॉल करावेत. सोशल मीडियाशिवाय वीकेंड घालवण्याच्या सल्ल्याला पाठिंबा देण्यासाठी त्या वैज्ञानिक संशोधनाचा उल्लेख करतात. त्या ‘कॉम्प्युटर्स इन ह्युमन बिहेविअर’ जर्नलमध्ये प्रकाशित झालेल्या एमआरआय स्कॅन ट्रायलचा संदर्भ देतात. याचे निकाल सांगतात की, ७२ तासांपर्यंत सोशल मीडियासह स्मार्टफोनचा मर्यादित वापर केल्यास लक्ष केंद्रित करण्याची क्षमता सुधारू शकते आणि मेंदूची रिवॉर्ड सिस्टिम रिसेट होऊ शकते. हायडेलबर्ग युनिव्हर्सिटी हॉस्पिटलमधील जनरल सायकियाट्री विभागाचे डेप्युटी डायरेक्टर रॉबर्ट ख्रिश्चन वोल्ड म्हणतात की, ‘आमचा अभ्यास सांगतो की स्मार्टफोनपासून घेतलेला छोटासा ब्रेकदेखील मेंदूच्या हालचालींमध्ये बदल घडवून आणू शकतो, विशेषतः आत्मनियंत्रणाशी संबंधित भागांमध्ये.’ त्यांचा असा दावा आहे की, जर तुम्ही १६ आठवड्यांपर्यंत शुक्रवारी ॲप्स डिलीट आणि सोमवारी पुन्हा इन्स्टॉल करण्याचे ‘५:२ डाएट’ पाळले, तर तुम्ही सोशल मीडियाच्या मोहातून मुक्त व्हाल.ज्या चार आठवड्यांत मी हे केले, तेव्हा मला जाणवले की माझे वीकेंड मोठे झाले आहेत. मी दर आठवड्याला एक पूर्ण पुस्तक वाचले. जर तुम्ही माझे लेखन नियमित वाचत असाल तर पाहिले असेल की, गेल्या काही आठवड्यांत मी अशा पुस्तकांचा उल्लेख करत आहे जी अद्याप रिलीजही झालेली नाहीत. मी माझ्या सर्व कामांच्या याद्या पूर्ण केल्या. लोक माझ्याबद्दल काय म्हणतात याची मला आता कमी काळजी वाटू लागली आहे. आणि शेवटी मला हे समजले की, वीकेंडला ॲप्स डिलीट करून मी महत्त्वाचे काहीही मिस केले नाही. चार आठवड्यांनंतर मला असे वाटले की, या ॲप्सशिवाय राहण्याचा मला कोणताही खेद नाही.

तुमच्या मोबाइलवर हा कॉलम ऐकण्यासाठी QR कोड स्कॅन करा.

This post was originally published on this site.