एन. रघुरामन यांचा कॉलम:छोट्याशा यशावर मुले डेंडेलियनचा मुकुट का घालतात?

खूप पूर्वी मी एका कामासाठी मुंबईच्या शिवाजी पार्कवर गेलो होतो, जिथून सचिन तेंडुलकरसारखे खेळाडू घडले. याच कारणामुळे क्रिकेट कोचिंगसाठी येथे येणाऱ्या प्रत्येक मुलाची आई आपल्या मुलामध्ये ‘सचिन’ पाहू लागते. जोपर्यंत मुलगा प्रॅक्टिस पूर्ण करत नाही, तोपर्यंत त्या तासन‌्तास बाजूच्या भिंतीवर बसून राहतात. तिथे मी एका आईला आपल्या मुलाकडे बघून ओरडताना ऐकले, ‘गो... रन... यू कॅन.’ जसा तो मुलगा बॉलिंग एंडला पोहोचून शिवाजी पार्कमधील पहिली धाव पूर्ण करतो, ज्याचे त्याची आई व्हिडिओ रेकॉर्डिंग करत होती, तेव्हा त्याने शाबासकी मिळवण्यासाठी आईकडे पाहिले. आईने प्रतिक्रिया देताच तो मुलगा आपली जागा सोडून आईकडे असा धावला, जणू काही मोठे यश मिळवले आहे आणि त्याने पिण्यासाठी पाणी मागितले. तुम्ही इतर पालकांचे डोळे पाहायला हवे होते, जे त्या आईकडे रोखले गेले होते. तर आईचे डोळे मुलाला असे न करण्याचा इशारा देत होते. कोचला माहीत होते की एका मुलानेही त्याच्या सूचनांकडे दुर्लक्ष केले तर लवकरच संपूर्ण मैदानात गोंधळ उडेल. ती आई त्या वेळी पालकत्वाच्या दोन परस्परविरोधी भावनांमध्ये अडकली होती. एका बाजूला तिला आपल्या मुलाला एक दिवस 10 नंबरच्या टीशर्टमध्ये पाहायचे होते, आणि असे स्वप्न पाहण्याचा हक्क प्रत्येकाला आहे. दुसऱ्या बाजूला, एक आई म्हणून तिला हे तपासायचे होते की आपला मुलगा कडक उन्हात उभा राहून हा कठीण खेळ शिकू शकतो का? नंतर कोचने मला सांगितले की तो मुलगा अखेर क्रिकेट कोचिंगमधून बाहेर पडला आणि इनडोअर स्टेडियममध्ये टेनिस खेळू लागला. तेव्हा मी त्या आईची कल्पना केली, जी आता मुलाला रॉजर फेडरर बनण्याचे स्वप्न पाहत असेल- अनेक जेतेपदे जिंकलेला एक शांत, पण शानदार खेळाडू. मला ही घटना तेव्हा आठवली जेव्हा सोमवारी मी एका प्रमुख विद्यापीठात अर्पित, दुर्गेश, अमन, नीलेश, जयदीप आणि विशाल यांच्याशिवाय इतर 10 विद्यार्थ्यांना भेटलो. या सहा जणांमध्ये एक गोष्ट समान होती- ते शेतकरी कुटुंबातील होते आणि कदाचित त्यांच्या कुटुंबातील पहिले पदवीधर होते. त्या 16 विद्यार्थ्यांच्या जीवनाला दिशा देण्यासाठी त्यांना माझ्यासमोर आणले गेले, कारण पदवी पूर्ण होईपर्यंत त्यांना नक्की काय मिळवायचे आहे हे न समजताच ते इकडे-तिकडे भटकत होते. जसा मी त्यांच्या खोलीत गेलो, मला वाटले की या मुलांनी डेंडेलियनचा मुकुट घातला आहे. इंग्रजीतील या वाक्प्रचारात डेंडेलियन मुकुटाचा अर्थ दोन मुख्य विषयांमध्ये विभागला जाऊ शकतो. पहिले- डेंडेलियन अतिशय मजबूत आणि कोणत्याही ठिकाणी सर्वात आधी उगवणारी वनस्पती आहे. अगदी काँक्रीट तोडूनही ती उगवते. आयुर्वेदात याला दुग्धफेनी किंवा सिंहपर्णी म्हणतात. आणि दुसरे, ज्या थंड, डोंगराळ भागात ही वनस्पती सर्वात जास्त आढळते, तिथे गरीब मुलांना या फुलांचा मुकुट घालून राजा-राणीचा खेळ खेळताना पाहिले जाऊ शकते. अशा प्रकारे ते जीवनातील संघर्ष, आनंद आणि भावनिक शांतीचा उत्सव साजरे करतात. हे बालपणीच्या वसंत ऋतूतील बेफिकीर दिवसांची आठवण करून देते. हे मुकुट घालणे म्हणजे जणू खेळ, शांती आणि आपल्या नैसर्गिक रूपाशी पुन्हा जोडले जाण्याचे आमंत्रण असते. त्या 16 विद्यार्थ्यांसाठी एवढ्या मोठ्या विद्यापीठात पोहोचणे हीच एक मोठी उपलब्धी होती, जसे शिवाजी पार्कमध्ये एक धाव पूर्ण केल्यावर त्या मुलाला वाटले की आता आपण एक ग्लास पाण्याचे हक्कदार आहोत आणि तो गंभीर खेळ मध्येच सोडून आईकडे धावला. मला त्या 16 विद्यार्थ्यांसोबत 90 मिनिटे घालवावी लागली आणि त्यांना समजावले की पुढच्या 3 वर्षांच्या निकालांवरूनच त्यांचे मूल्यमापन केले जाईल. जेव्हा त्यांनी वचन दिले की येत्या काही महिन्यांत ते लक्षणीय प्रगती करून दाखवतील आणि माझ्या संपर्कात राहतील, तेव्हा मला वाटले की माझ्या बोलण्याचा त्यांच्यावर चांगला परिणाम झाला आहे. फंडा असा की, काही विद्यार्थी छोट्याशा यशावरच डेंडेलियनचा मुकुट घालतात. कारण आपण पालक सतत त्यांच्याकडून चांगल्या कामगिरीची अपेक्षा करत असतो. तर अशा वेळी शांत राहून म्हटले पाहिजे की, हे यशाच्या दिशेने टाकलेले पहिले पाऊल आहे.