आन्द्रेस वेलास्को यांचा कॉलम:फुटबॉल विश्वचषकाने दिला धडा; लहानही जिंकू शकतात

अखेर अपेक्षित तेच घडले. अर्जेंटिनाने केप व्हर्देचा पराभव केला. तरीही अतिरिक्त वेळेत 23 वर्षीय सिडनी लोपेस काब्रालने अर्जेंटिनाच्या बचावपटूला चकवून चेंडू गोलपोस्टच्या दूरच्या कोपऱ्यात पाठवला. सुमारे 50 लाख लोकसंख्या असलेल्या छोट्या बेटराष्ट्राने विद्यमान विश्वविजेत्याला कडवी झुंज दिली. काही वर्षांपूर्वी जर्मनीच्या पाचव्या विभागात खेळणारा हा खेळाडू त्या सामन्यात इतिहास घडवत होता. अर्जेंटिनाच्या कट्टर समर्थकांनाही हा क्षण विशेष असल्याचे मान्य करावे लागले. विश्वचषकात सहभागी संघांची संख्या 32 वरून 48 करण्यात आली, तेव्हा अनेक फुटबॉल तज्ज्ञांनी त्यावर नाराजी व्यक्त केली होती. केप व्हर्दे, कुराकाओ, हैती किंवा उझबेकिस्तान यांसारख्या संघांच्या उपस्थितीने स्पर्धेचा दर्जा घसरेल, अशी भीती व्यक्त केली जात होती. मात्र केप व्हर्देने गट फेरीत एकही सामना गमावला नाही. कुराकाओने चेल्सीचा स्टार मोइसेस काइसेडोच्या नेतृत्वाखालील इक्वेडोरला बरोबरीत रोखले. काँगोने क्रिस्टियानो रोनाल्डोच्या पोर्तुगालला रोखले व इंग्लंडलाही कडवी झुंज दिली. पराग्वेने बलाढ्य जर्मनीला स्पर्धेबाहेर केले. मोरोक्कोने नेदरलँड्सचा पराभव केला. नॉर्वेने पाच वेळच्या विजेत्या ब्राझीलला हरवले. तर उपउपांत्यपूर्व फेरीत इजिप्तने अर्जेंटिनालाही घाम फोडला. त्यामुळे हा विश्वचषक छोट्या देशांच्या कामगिरीसाठी ओळखला जाईल. राउंड आॅफ 16 मध्ये इजिप्तने अर्जेंटिनाला हैराण करून सोडले. हा विश्व कप लहान देशांचाच ठरला. महासत्ता व तंत्रज्ञान क्षेत्रातील दिग्गज कंपन्यांच्या जगात मोठेच नेहमी जिंकतात, असा समज निर्माण होतो. पण वास्तव तसे नाही. अवघ्या पंचवीस वर्षांपूर्वी गूगल ही एक छोटी कंपनी होती. मेटा आणि टेस्ला अस्तित्वातही नव्हत्या. आज नॅस्डॅकवरील सर्वात मोठ्या 100 कंपन्यांपैकी जवळपास एकतृतीयांश कंपन्या 2000 मध्ये सूचीबद्धही नव्हत्या. आज नव्या कंपन्या सुरू होत आहेत. त्यांपैकी काही भविष्यात आजच्या प्रबळ कंपन्यांनाही मागे टाकू शकतात. मागील पंचवीस वर्षांत आर्थिक प्रगतीची मोठी उदाहरणे पाहिली, तर सिंगापूर, बोत्सवाना आणि आयर्लंड यांसारखे छोटे देश आघाडीवर दिसतात. यादीचा थोडा विस्तार केला, तर न्यूझीलंड, पनामा, उरुग्वे यांचाही समावेश होतो. छोट्या देशांची व्याख्या थोडी व्यापक केली, तर रवांडाचाही त्यात समावेश करता येईल. तसेच 2020 पासून दरवर्षी 35 टक्क्यांहून अधिक आर्थिक वाढ नोंदवणाऱ्या गयानाकडेही दुर्लक्ष करता येणार नाही. छोट्या देशांकडे छोट्या कंपन्यांप्रमाणेच काही महत्त्वाचे फायदे असतात. ते अधिक चपळ, धाडसी आणि बदल स्वीकारणारे असतात. राजकीय ध्रुवीकरणाच्या काळात त्यांना सामायिक उद्दिष्टांवर एकमत साधणे आणि योग्य धोरणे स्वीकारणे तुलनेने सोपे जाते. विशेषतः शेजारी मोठे आणि प्रभावशाली देश असतील, तर ही गरज अधिक तीव्र होते. लोकशाही व्यवस्थेचाही पाया याच विचारावर उभा आहे की, सामान्य माणूसही अडथळे पार करून यशस्वी होऊ शकतो. एखाद्या सत्ताधारी पक्षाला सत्तेत येण्याची शक्यता नसेल, तर चांगले शासन देण्याची प्रेरणाच कमी होते. उलट सत्तांतराची शक्यता कायम असल्यास लोकानुनयी धोरणे स्वीकारण्यावर मर्यादा येतात. अखेर केप व्हर्देला विजय मिळवता आला नाही. अर्जेंटिनाने आणखी एक गोल करत निर्णायक आघाडी घेतली. तरीही दोन तासांच्या त्या आशेने केप व्हर्देतील जनतेने उत्सव साजरा केला आणि जगानेही. कारण एखादा लहानही जिंकू शकतो या विचारातच विशेष प्रकारचा आनंद आहे. (@प्रोजेक्ट सिंडिकेट) केप व्हर्देला विजय मिळाला नाही. दोन तासांसाठी का होईना, विजयाची आशा अनुभवत येथील लोकांनी आनंद साजरा केला आणि जगानेही तो क्षण मनापासून अनुभवला. कारण या विचारातच एक वेगळा आनंद आहे—लहान असला तरी कुणीही जिंकू शकतो.