रघुराम राजन यांचा कॉलम:एआय मोठ्या प्रमाणात नवे रोजगारही देईल!‎

‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎मग एआय आपल्या नोकऱ्या हिरावून घेणार आहे का? हे‎काम किती वेगाने होईल, ते किती व्यापक असेल व सर्वात‎मोठा फटका कोणत्या क्षेत्राला बसेल, हे आजतरी‎कोणालाच माहित नाही. विविध कंपन्या हे तंत्रज्ञान‎रोजच्या कामात किती वेगाने लागू करतात, यावर बरेच‎काही अवलंबून असेल. अमेरिकन जनगणनेच्या ताज्या‎पाहणीनुसार 20 पेक्षा कमी कर्मचारी असलेल्या केवळ‎20% कंपन्या सध्या एआयचा वापर करत आहेत. याउलट‎250 पेक्षा जास्त कर्मचारी असलेल्या 37% व्यवसायांत‎एआयचा वापर सुरू झाला आहे. म्हणजेच मोठ्या‎कंपन्या या तंत्रज्ञानाचा जास्त वापर करत आहेत. पण‎37% हा आकडाही तसा लहानच आहे.‎ सध्या एआयच्या मार्गात एक मोठा अडथळा आहे.‎आधीच अफाट क्षमतेच्या या तंत्रज्ञानाला सध्याच्या काम‎करण्याच्या पद्धतींमध्ये कसे बसवावे, जेणेकरून‎कंपन्यांना त्याचा पूर्ण फायदा घेता येईल? यासाठी विशिष्ट‎मॉडेल्सची गरज आहे. ते केवळ जुन्या माहितीवर‎चालणार नाहीत तर रोजच्या वापरातून निर्माण होणाऱ्या‎नवीन माहितीनुसार स्वतःमध्ये बदलही करू शकतील.‎एआयच्या वापरात अडथळा आणणारा आणखी एक‎घटक म्हणजे त्यावर होणाऱ्या खर्चाबाबतची‎अनिश्चितता. अनेक मोठ्या कंपन्या अजूनही केवळ‎प्रयोग करून पाहत आहेत. परिस्थिती अधिक स्पष्ट‎होईपर्यंत त्या नवीन भरती किंवा कर्मचाऱ्यांना कामावरून ‎‎काढण्याचे निर्णय पुढे ढकलत आहेत. पण बाजारातील‎तीव्र स्पर्धा त्यांना हे तंत्रज्ञान स्वीकारण्यास भाग‎पाडेलच.असे असले तरी रोजगाराच्या दृष्टीने भविष्य‎पूर्णपणे अंधकारमय नाही. कंपन्यांनी आता बनवत‎असलेल्या वस्तू व देत असलेल्या सेवा तशाच चालू‎ठेवल्या तर एआयचा परिणाम इतर कोणत्याही नवीन ‎‎तंत्रज्ञानासारखाच असेल. काही नोकऱ्या नक्कीच‎कालबाह्य होतील. पण काही कामे अधिक उत्पादक व ‎‎मनोरंजक बनतील. कारण एआय कंटाळवाणी आणि‎तीच तीच पुनरावृत्ती होणारी कामे कमी करेल. काही गोष्टी ‎‎माणसे नीट करू शकत नाहीत, त्यात मदत करेल.‎एआयच्या अंमलबजावणीवर लक्ष ठेवणाऱ्या एआय ‎‎अभियंत्यांसारख्या नवीन नोकऱ्याही निर्माण होतील.‎ याशिवाय एआय वापरण्याचे मुख्य कारण उत्पादकता ‎‎वाढवणे हे असेल (मानवी श्रमापेक्षा ते स्वस्त आहे म्हणून ‎‎नाही) तर कंपन्यांची कमी खर्चात जास्त उत्पादन‎करण्याची क्षमता वाढेल. यामुळे कंपन्यांना किमती कमी ‎‎करणे आणि विक्री वाढवणे शक्य होईल. याला प्रसिद्ध ‎‎‘जेव्हन्स-इफेक्ट'' म्हणतात. यामुळे रोजगार वाढायला‎हवेत. एआय नवीन व्यवसाय सुरू करण्यास मदत करू‎शकते. समजा, एखाद्या व्यक्तीला फर्निचर बनवण्याचा‎व्यवसाय सुरू करायचा आहे. पण वेब-प्रोग्रामर आणि‎अकाउंटंटची गरज असल्याने ती व्यक्ती कच खात आहे.‎एआयने या दोन्ही भूमिका निभावल्या तर ती व्यक्ती खूप‎कमी खर्चात स्वतःचा स्वतंत्र व्यवसाय सुरू करू शकते.‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎साथीच्या आजाराच्या काळात स्टार्टअपची संख्या‎आधीच खूप वाढली होती आणि अलीकडच्या काळात‎ती आणखी वाढली आहे. अर्थशास्त्रज्ञ डेव्हिड ऑटर‎म्हणाले, एआय मध्यम कौशल्य असलेल्या कामगारांना‎उच्च-कौशल्याने सुसज्ज करू शकते. याचे एक उदाहरण‎म्हणजे नर्स प्रॅक्टिशनर. ती वैद्यकीय एआयच्या मदतीने‎आधीपेक्षा कितीतरी पट अधिक आजारांचे निदान आणि‎उपचार करू शकते. जगभरात आरोग्य सेवांची मोठी‎मागणी पाहता या क्षेत्रात नवीन रोजगार निर्माण होण्यास‎खूप वाव आहे. एआयमुळे निर्माण होणारे नोकऱ्यांचे‎संकट एका टप्प्यापुरते मर्यादित असणार नाही. हे लक्षात‎घेऊन कंपन्यांनी कर्मचाऱ्यांना वेळोवेळी प्रशिक्षण दिले‎पाहिजे आणि शक्य तितके त्यांना नोकरीवर टिकवून‎ठेवण्यास प्रोत्साहन दिले पाहिजे. सरकारे कर्मचाऱ्यांना‎दिल्या जाणाऱ्या अतिरिक्त प्रशिक्षणासाठी करात सवलत‎देण्याचा विचार करू शकतात. यात कर्मचारी नोकरीवर‎कायम राहिल्यास दरवर्षी प्रशिक्षणाच्या खर्चाचा‎एक-तृतीयांश भाग वापरता येऊ शकतो. सरकारने अशी‎नोंदणीकृत धोरणे एआय वापरणाऱ्या कंपन्यांवर लागू‎करायची ठरवली तर या सवलतीचा वापर टोकन टॅक्स‎भरण्यासाठीच होईल याचीही काळजी घेता येईल.‎ मात्र, कर सवलतींपेक्षाही महत्त्वाचे हे असेल की,‎कंपन्यांनी अनिश्चित भविष्याचा सामना करण्यासाठी‎कर्मचाऱ्यांना सहकार्य करण्याचे मान्य करावे .‎रोजगाराबाबत अनिश्चितता वाढेल. तसे तज्ज्ञ लोकही‎अशा कंपनीत काम करण्यास घाबरतील. ती त्यांना वाटेल‎तेव्हा कामावरून काढून टाकू शकते. मालक आपल्या‎कर्मचाऱ्यांना पाठिंबा देण्याचे वचन देतील. त्यांना शेवटी‎अतिरिक्त फायदा मिळेल. त्यांची प्रतिष्ठा वाढेल . निवड‎करण्यासाठी उच्च दर्जाच्या उमेदवारांचा मोठा पर्याय‎उपलब्ध असेल. (@ प्रोजेक्ट सिंडिकेट)‎ भविष्य पूर्ण अंधकारमय नाही‎रोजगाराच्या दृष्टीने भविष्य पूर्णपणे‎निराशाजनक नाही. आजवरच्या‎कोणत्याही नवीन तंत्रज्ञानाचा झाला तोच‎एआय तंत्रज्ञान आत्मसात करण्याचा‎परिणाम होईल. काही जुन्या नोकऱ्या‎अनावश्यक व काही नोकऱ्या अधिक‎उत्पादक बनतील. त्याच वेळी एआय‎अभियंत्यांसारख्या नवीन संधी मिळतील.‎