एन. रघुरामन यांचा कॉलम:हॉस्पिटॅलिटी इंडस्ट्रीत चमकायचे असेल तर आपल्या कामात ‘स्टाइल’ आणा

हल्ली मी पाहतो की, कॉलेजमधून बाहेर पडलेले तरुण सूट आणि टायच्या आकर्षणापोटी हॉस्पिटॅलिटी इंडस्ट्रीत येण्याचा प्रयत्न करतात. पण हळूहळू त्यांना समजते की, इथे असे कोणतेही काम नाही, जे ते स्वतः न करता दुसऱ्याला करायला सांगू शकतील. अचानक ते स्वतःला टेबलवरून पाणी आणि वाइनचे ग्लास उचलताना आणि टेबल साफ करताना पाहतात. त्या वेळी त्यांच्या नजरा टेबलकडे असण्याऐवजी इकडे-तिकडे जास्त भिरभिरताना दिसतात. असे यासाठी होते की, कोणत्याही ओळखीच्या व्यक्तीने किंवा नातेवाइकाने आपल्याला हे काम करताना पाहू नये, असे त्यांना वाटत असते. त्यामुळे तरुणांमध्ये हॉस्पिटॅलिटीला एक ‘कामचलाऊ’ व्यवसाय मानले जाते यात काही नवल नाही. पण ही इंडस्ट्री त्यांना अशी अनेक महत्त्वाची कौशल्ये शिकवते, जी दुसरी कोणतीही इंडस्ट्री क्वचितच शिकवू शकेल. आत्मसन्मानाला धक्का न लावता हॉस्पिटॅलिटी इंडस्ट्रीत कसे टिकून राहायचे, असा प्रश्न तुम्ही विचारू शकता. यावर माझे साधे उत्तर आहे - त्यात ‘स्टाइल कोशंट’ जोडा. जपानी मिल्क-बनचेच उदाहरण घ्या. ते गोड, मऊ आणि फोटोजेनिक असतात. ते केवळ जपानमध्येच नव्हे, तर संपूर्ण युरोप आणि अमेरिकेतही खूप यशस्वी आहेत. हे बन वरून सोनेरी तपकिरी आणि आतून ढगांसारखे मऊ असतात. वरवर पाहता ते मुंबईत एखाद्या चौपाटीवरील स्टॉलवर पावभाजीसोबत दिल्या जाणाऱ्या पावांसारखेच दिसतील. पण एखाद्या शेफच्या फोटोजेनिक नजरेतून पाहिले, तर तेच बन त्याच्या बर्गरला ‘कल्ट-बर्गर’ बनवू शकतात आणि त्याची किंमत 300% वाढवू शकतात. मला हाय-एंड केक बनवण्याच्या कलेबद्दल तेव्हा समजले, जेव्हा एका प्रसिद्ध बेकरने अभिनेत्री काजोलसाठी बनवल्या जाणाऱ्या केकवर लिहिला जाणारा हनी इराणी यांचा मेसेज चुकून माझ्या मित्राला पाठवला. काजोलने 5 ऑगस्ट रोजी तिचा वाढदिवस साजरा केला. हनी इराणी या भारतीय चित्रपटसृष्टीतील ज्येष्ठ अभिनेत्री आणि पुरस्कार विजेत्या पटकथा लेखिका (स्क्रीनरायटर) आहेत. त्यांनी यश चोप्रा यांच्या प्रसिद्ध ‘लम्हे’ (1991) चित्रपटासाठी त्यांची पहिली स्क्रिप्ट लिहिली होती आणि सर्वोत्कृष्ट कथेचा फिल्मफेअर पुरस्कारही जिंकला होता. मी माझ्या मित्राला तोच केक मला पाठवण्यास सांगितले आणि विश्वास ठेवा, तो सर्वार्थाने अगदी वेगळा होता. जे रेस्टॉरंट जेवणाला एका लक्झरी अनुभवात बदलू शकतात ते जगात सर्वात जास्त कमाई करतात. अमेरिकेचेच उदाहरण घ्या. तिथे जर तुम्ही एखाद्या हाय-एंड रेस्टॉरंटमध्ये टेबल बुक करण्याचा प्रयत्न करत असाल तर तुम्हाला संध्याकाळी 5 वाजेची किंवा रात्री 10:30 वाजेचीच वेळ मिळेल. 1.5 लाख कोटी डॉलरची ही इंडस्ट्री पूर्ण आठवडाभर खचाखच भरलेली असते. आणि इथे मी फक्त अशा लोकांबद्दल बोलत आहे, जे बाहेर जाऊन जेवण्यावर भरपूर खर्च करतात. या लोकांच्या याच समस्येने नवीन ॲप्स, मेंबरशिप क्लब आणि मध्यस्थांना जन्म दिला आहे. हे सर्वजण जेवणावर प्रचंड खर्च करणाऱ्यांना त्यांच्या आवडत्या रेस्टॉरंटपर्यंत पोहोचवण्यासाठी स्पर्धा करत आहेत. हॉस्पिटॅलिटीमध्ये स्टाइल म्हणजे केवळ तुम्ही काय घालता किंवा जेवण कसे सजवता एवढेच नाही, तर ती तुमच्या भाषेत, देहबोलीत आणि वागण्यातही तितकीच दिसून येते. एखादा तरुण प्रोफेशनल जर साध्या पद्धतीने ‘ओके’ म्हणण्याऐवजी ‘नक्कीच सर, मी याची काळजी घेईन,’ असे म्हणाला, तर त्याचा एक वेगळाच प्रभाव पडतो. टेबलजवळ उभे राहणे, ट्रे उचलणे, खुर्ची ओढणे, मध्येच न थांबवता बोलणे ऐकून घेणे, एकटक न बघता नजर मिळवणे आणि पाहुण्यांकडे पाठ न फिरवता तिथून बाजूला जाणे, या तुमच्या पद्धती एका साध्या सर्व्हिसलाही शानदार बनवू शकतात. तुम्ही एखादा ग्लास उचलत असलात तरी तो तुम्ही फाइव्ह स्टार जेवण वाढताना राखल्या जाणाऱ्या प्रतिष्ठेनेच उचलाल, अशी अपेक्षा असते. केवळ नम्रपणे बोलणेच नाही, तर कामात कोणताही संकोच न बाळगता (अपोलोजेटिक न दिसता) आत्मसन्मानाने वावरणे हीदेखील एका हॉस्पिटॅलिटी प्रोफेशनलची ओळख असते. तुम्ही केवळ जेवण वाढत नसून त्यांना एक चांगला अनुभव देत आहात असे पाहुण्यांना वाटले पाहिजे. हाच खरा ‘स्टाइल कोशंट’ आहे. फंडा हा आहे की, हॉस्पिटॅलिटी हा कोणताही कमी दर्जाचा (लो-स्टेटस) जॉब नाही, जो तुम्हाला दुसरी ‘चांगली’ नोकरी मिळेपर्यंत कामचलाऊ म्हणून करावा लागेल. ही अशी इंडस्ट्री आहे, जिथे एखादे साधे कामही असाधारण बारकाईने केले तर ते मौल्यवान बनते.