एन. रघुरामन यांचा कॉलम:तुमचा रोजचा आहार हाच दीर्घ अन् निरोगी आयुष्याचा आधार

आजकाल एका आजारी नातेवाइकाच्या देखभालीसाठी माझा बहुतेक वेळ रुग्णालयात जात आहे, तेव्हा मी तिथे दोन प्रकारचे लोक पाहिले. एक ते, जे खराब प्रकृतीमुळे अंथरुणावर आहेत. दुसरे ते, जे पांढरा कोट घालून रुग्णालयाच्या कॉरिडॉरमध्ये चालताना चर्चा करत आहेत की कसे निरोगी जीवन जगावे आणि आयुष्य दीर्घ ठेवावे. ते कधीच असे म्हणत नाहीत की काय खाऊ नये, केवळ तेव्हाच सांगतात जेव्हा एखाद्याच्या शरीरात पोटॅशियमसारख्या खनिजांचे प्रमाण खूप जास्त होते आणि त्याला केळे न खाण्यास सांगितले जाते- कारण केळ्यात पोटॅशियम भरपूर असते. एका बरे होत असलेल्या रुग्णाजवळ बसून संवाद साधताना मला अनेक तथ्यांचा शोध घेण्याची भरपूर वेळ मिळाला. मला समजले की पृथ्वी वनस्पती आणि त्यांच्या उत्पादनांमधून आपल्याला 88 शोधण्यायोग्य आणि 118 न शोधण्यायोग्य खनिजे देते. भारतीय लोकसंख्येवर जंक फूडचा परिणाम जेव्हा ‘अर्बन लक्झरी’च्या पुढे जाऊन एक राष्ट्रीय आरोग्य आपत्ती बनत आहे, तेव्हा मला जाणवले की आपण सर्वांनी हे समजून घेण्याची नितांत गरज आहे की अन्नाला केवळ दीर्घ आयुष्याचेच नाही, तर निरोगी आयुष्याचे साधन कसे बनवता येईल. बेरी, अक्रोड, पालेभाज्या आणि मसाले हे असे काही खाद्यपदार्थ आहेत, जे ‘पॉलीफेनोल्स’ने समृद्ध असतात. हे एक वनस्पती संयुग आहे, जे हृदय, चयापचय, मेंदू आणि आतड्यांच्या आरोग्यासाठी खूप फायदेशीर मानले जाते. विज्ञान सांगते की जर या गोष्टींची काळजी घेतली तर नक्कीच आयुष्य केवळ दीर्घच नाही, तर निरोगीदेखील होईल. तर अखेर हे पॉलीफेनोल्स आहेत तरी काय? हे वनस्पतींद्वारे उत्पादित संयुगांचा एक विशाल आणि वैविध्यपूर्ण समूह आहे. यामुळेच त्या वनस्पतींच्या प्रजातींचे रंग आणि चव तयार होते. वनस्पती हे का बनवतात? कारण ते त्यांना अतिनील किरणांपासून आणि रोगांपासून वाचवतात. अशा परिस्थितीत जेव्हा आपण हे खातो, तेव्हा ते आपलेही संरक्षण करतात. जरी 8 हजार प्रकारचे पॉलीफेनोल्स ज्ञात आहेत, तरीही ते या चारपैकी एका वर्गाशी संबंधित असतात. 1. फ्लेव्होनॉइड्स, जे बेरी, लिंबूवर्गीय फळे, सफरचंद, पालेभाज्या, सोयाबीन, चहा आणि कोकोमध्ये मिळतात. 2. फेनोलिक ॲसिड, जे कॉफी, बेरी, संपूर्ण धान्य, लाल कांदा, नट्स, औषधी वनस्पती आणि मसाल्यांमध्ये मिळतात. 3. स्टिलबीन्स, जे बेरी, लाल द्राक्षे आणि शेंगदाण्यांमध्ये मिळतात. 4. लिग्नॅन्स, जे जवस (अळशी), तीळ आणि संपूर्ण धान्यामध्ये असतात. पॉलीफेनोल्स निरोगी पद्धतीने वय वाढवण्यास कशी मदत करतात? हे शक्तिशाली अँटिऑक्सिडंट आहेत आणि त्यांच्यामध्ये दाहशामक गुणधर्मदेखील असतात. हे रक्तवाहिन्यांचे कार्य सुधारतात, खराब कोलेस्टेरॉल कमी करून चांगले कोलेस्टेरॉल वाढवतात. हे प्रोबायोटिक आहेत, जे आतड्यांमध्ये फायदेशीर बॅक्टेरिया वाढवतात. असे मानले जाते की हे इन्सुलिनचा स्राव आणि स्नायूंच्या पेशींमध्ये ग्लुकोजचा प्रवेश सुधारतात. हे केवळ मेंदूतील रक्तप्रवाह सुधारत नाहीत, तर काही पॉलीफेनोल्समध्ये तर ‘ब्लड-ब्रेन बॅरियर’ ओलांडण्याची क्षमतादेखील असते- जे मेंदूच्या पेशींना ऑक्सिडेटिव्ह स्ट्रेस आणि सुजेपासून वाचवतात. शोध असे सुचवतात की पॉलीफेनोल्स फॅट ऑक्सिडेशन वाढवून काही प्रमाणात वजन नियंत्रणातही मदत करतात. म्हणजेच ते फॅट तोडू शकतात. याचे ठोस पुरावे आहेत की पॉलीफेनोल्सने समृद्ध अन्न, विशेषतः फ्लेव्होनॉइड्स, हृदयविकारांपासून संरक्षण देते. जरी पॉलीफेनोल्सचा कोणताही रोजचा डोस निर्धारित नाही, तरीही अभ्यास सांगतात की रोज 500 ते 1500 मिलिग्रॅमचे सेवन आपल्याला जुनाट आजारांपासून वाचवू शकते. ज्या लोकांना हे जाणून घ्यायचे आहे की कोणत्या वनस्पतीमध्ये किती पॉलीफेनोल्स असतात, ते मला लिहू शकतात, मी उत्तर देईन. आता आपल्या पूर्वजांच्या खाण्याच्या सवयींवर नजर टाका. वर सांगितलेली प्रत्येक गोष्ट कोणत्या ना कोणत्या स्वरूपात आपल्या अन्नात असायची. आता निर्णय तुम्हाला घ्यायचा आहे की तुम्ही आपल्या ज्येष्ठांच्या खानपान सवयींना स्वीकारू इच्छिता की पाश्चात्त्य फास्ट फूडला. निवड तुमची आहे. फंडा असा आहे की जगण्यासाठी आपल्याला अन्नाची गरज आहे. तर मग आपण आपल्या दैनंदिन अन्नाला दीर्घ आणि निरोगी आयुष्याचे साधन बनवण्याचा प्रयत्न का करू नये?