बळीराजाचा सण सविस्तर पोळा उत्साहात साजरी; लाडक्या बैलांची पूजा करत शेतकरी-पशुधन यांच्यातील अतूट प्रेम, आपुलकी अन् विश्वासाचा जिव्हाळा आला अनुभवास!

महाराष्ट्राच्या कृषीप्रधान संस्कृतीत आणि ग्रामीण भागात अत्यंत मानाचे आणि आनंदाचे स्थान असणारा 'पोळा' हा सण यंदाही अत्यंत पारंपरिक उत्साहात, चैतन्यात आणि भक्तिमय वातावरणात राज्यभर साजरा करण्यात आला. वर्षभर कडक उन्हात, पावसात शेतात राबणाऱ्या, शेतीची अवघड कामे लीलया पेलणाऱ्या आणि बळीराज्याचा खरा सोबती असणाऱ्या बैलांप्रति कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा हा दिवस असतो. विदर्भ आणि मराठवाड्यासह संपूर्ण महाराष्ट्रात पोळ्याच्या दिवशी गावागावात एक वेगळाच उत्साह पाहायला मिळाला. शेतकरी आपल्या लाडक्या बैलांना आदल्या दिवसापासून तयार करणे, त्यांना नटवणे आणि त्यांच्याप्रती असणारे अकृत्रिम प्रेम व्यक्त करण्यात मग्न असल्याचे दिसून आले.

बैलांना दिलेली गोड नावे आणि आपुलकीचे हाक मारण्याचे अनोखे स्वरूप:

पोळा सणाच्या निमित्ताने शेतकरी आणि त्यांच्या बैलांमधील जिव्हाळ्याचे एक वेगळेच रूप समोर आले आहे. शेतकरी आपल्या बैलांना केवळ जनावरे न मानता आपल्या कुटुंबातील सदस्याप्रमाणे आणि मित्राप्रमाणे मानतात. बैलांच्या अंगावर सुंदर नक्षीकाम करणे, पाठीवर रंगीबेरंगी झूल टाकणे, गळ्यात घुंगरांच्या माळा घालणे, शिंगांना बेगडी रंग व बाशिंगे बांधून त्यांना सजवले जाते. सर्वात विशेष म्हणजे, शेतकरी आपल्या या लाडक्या बैलांना अत्यंत प्रेमाने 'हिऱ्या', 'मोत्या', 'राजा', 'बजाऱ्या', 'लाल्या', 'नंद्या', 'ट्याण्या' अशा अत्यंत गोड आणि जिव्हाळ्याच्या नावांनी हाक मारतात. मालकाच्या एका साध्या हाकेवर आणि आवाजावर हे बैल विश्वासाने मान डोलवतात, ज्यामुळे शेतकरी व पशुधन यांच्यातील अतूट विश्वास आणि प्रेमाचे बंध अधिक घट्ट झाल्याचे प्रत्यंतर येते.

परंपरा, पूजा आणि पुरणपोळीचा गोड नैवेद्य:

पोळ्याच्या दिवशी सकाळी बैलांच्या अंगावरून प्रेमाने हात फिरवून त्यांना न्हाऊ घातले जाते आणि दुपारच्या वेळी मानपान करून त्यांना पुरणपोळीचा गोड नैवेद्य खाऊ घातला जातो. संध्याकाळी वाजत-गाजत, ढोल-ताशांच्या गजरात आणि पारंपरिक लेझीमच्या तालावर सर्व बैल गावच्या मुख्य वेसीवर किंवा मानलेल्या ठिकाणी (पोहळ्याच्या बाजारात) आणले जातात. तिथे 'मानकरी' बैलाची पूजा करून प्रथम पोळा फोडण्याची प्रथा पार पडते. त्यानंतर सर्व शेतकरी आपापले बैल एकमेकांना आपुलकीने भेटवतात आणि ज्येष्ठांचे आशीर्वाद घेतात. दिवसभर चालणाऱ्या या सणामुळे ग्रामीण भागातील सामाजिक सलोखा, उत्साह आणि शेती संस्कृतीचे अनोखे दर्शन घडले असून आधुनिकतेच्या युगातही आपली प्राचीन परंपरा अत्यंत दिमाखात जतन केली जात असल्याचे पुन्हा एकदा सिद्ध झाले आहे.